Revista Letrare ADMET

nga Andi Mecaj

HIQMET MEĒAJ

 

 

1944. Lind nė qytetin e Ballshit, mė 2 Maj, (varianti zyrtar 15 Maj) nga prindėr me origjinė nga fshati Kallarat i Vlorės. Babai i tij, Hasani, qe larguar nga fshati qė mė 1917. Mė 1919 bėn shkollė xhandėrmarie. Mė 1920 e gjithė shkolla, me instruktor patriotin Shaqo Derri, marrin pjesė nė Luftėn e Njėzetės. Ėshtė pjesėmarrės i Revolucionit tė Qershorit, Kryengritjes sė Fierit dhe rezistencės antiitaliane tė 7 prillit 1939. Kishte mbaruar Akademi Ushtarake nė Itali, Firence dhe Romė. Ka shėrbyer si postėkomandant xhandarmėrie nė shumė skaje tė vendit dhe sė fundi nė Ballsh. Nė fillim tė vitit 1944. duhej tė ēonte te gjermanėt mė se gjashtėdhjetė fshatarė, tė dyshuar pėr pjesėmarrje nė forcat territoriale partizane, tė cilėt do t’i pushkatonin. Hasani, bashkė me kolegė tė tij shoqėrues, vendosėn tė largohen nė mal me tė arrestuarit.

1947. Xhaxhai, Skėnderi, partizan i orėve tė para, luftėtar deri nė Jugosllavi, arrestohet papritur dhe dėnohet me vdekje. I zbutet dėnimi me 101 vjet. Babai, qė ndodhej nė Fier bashkė me familjen, largohet pėr nė Vlorė dhe strehohet te njė nga shtėpitė e Osman Haxhiut, Komandant i Luftės sė Vlorės.

1948. Blen shtėpi tė rrėnuar tė pashallarėve tė Vlorės nė rrėzė tė kodrės sė Budakut. Aty ėshtė rritur edhe poeti vlonjat Nexhat Hakiu.

1951. Pas hedhjes sė bombave nė Ambasadėn Sovjetike, babai pushohet nga puna. Shkon pėr pak kohė nė fshat bashkė me babanė, i cili filloi tė bėjė qymyr pėr ta shitur. Fshati i hapi njė botė tjetėr.

1952. Me urdhėr tė drejtorit tė shkollės, ngarkon nė karro me njė bashkėnxės libra tė vjetėr tė sekuestruar. Karrocieri u vė zjarrin te fusha e aeroplanit. Pas qortimit tė babait, qė nga ajo kohė, fillon tė lexojė me etje libra dhe t’i dojė si gjė e ēmuar.

1952. Shikon pėr herė tė parė njerėz tė vdekur. Ishin tre djem tė rinj qė i tėrhoqėn zvarrė pas njė karroje dhe i pėrplasėn te Sheshi i Flamurit. Qe njė pamje qė do ta shqetėsojė pėr tėrė jetėn.

1956. I plas njė granatė e vjetėr lufte dhe i copėton duar dhe kėmbėt. Mjeku kirurg e ēon nė sallė qė t’ia presė. Ngul kėmbė nėna, Memja: “Mė mirė tė vdesė se sa tė mbetet cung”. Gjymtyrėt i ngjiten pėrsėri me mjekime popullore tė njė plaku ēam. Qė atėherė i shikon kėmbėt si diēka e shenjtė dhe do t’i pėrdorė gjithnjė edhe pėr udhėtime tė gjata.

1960. Arrestohet papritur babai, nė moshėn 57-vjeēare, pėr “gojė tė lėshuar dhe pakujdesi nė detyrė”.

1961. Pėr tė ndihmuar nė gjendjen e mjeruar ekonomike, hyn nė verė nė punė sezonale nė Kombinatin e Konservave. Sėmuret rėndė dhe shpėton mrekullisht nga vdekja. Kalon njė vit nė Sanatoriumin e Vlorės, ku u pėrkujdes mjeku zemėrflori me origjinė greke, Vlash Ēili. Ai vit ėshtė vendimtar pėr lidhjen e tij me letėrsinė. Ndikoi sidomos njohja me Lasgush Poradecin dhe piktorin Fatos Nivica, xhaxhanė e kėngėtares Ema Qazimi.

1963. Dashurohet marrėzisht me Anėn, Noēen e mrekullueshme, dhe pėrjeton dashurinė e tij tė madhe tė jetės.

1963. Mbaron shkėlqyeshėm gjimnazin dhe i del e drejta e studimit pėr nė Fakultetin Histori-Filologji, dega gjuhė-letėrsi shqipe. Njihet me Xhevahir Spahiun te lista e lajmėrimeve e shpallur te ish arka e kursimeve. Fillon qė aty njė miqėsi e madhe vėllazėrore qė do tė zgjasė gjithė jetėn. E mban ekonomikisht vėllai, Gafuri, pėr tė cilin ėshtė krenar dhe uron qė tė gjithė tė kenė njė vėlla tė tillė.

1963. Nė auditor gjeti ata qė do tė bėheshin ndėr emrat e njohur tė letrave shqipe. Janė mbi tridhjetė shkrimtarė, studiues dhe gazetarė, (disa ndėr mė tė shquarit e letrave shqipe), qė nga poetėt e shkrimtarėt: Koēi Petriti, Xhevahir Spahiu, Ndoc Papleka, Faik Ballanca, Koēo Kosta, Nasi Lera, Gaqo Bushaka, Halil Laze, Pandeli Koēi, kosovarėt Adem Istrefi, Sulejman Krasniqi, Ymer Lugalliu, minoritari grek Foto Qiriazati; gjer te gazetarė e studiues si Spiro Dede, Seit Mansaku, Ilia Lėngu, Shaban Murati, Niko Dako, Fisnik Sina, Thoma Qėndro, Agim Korbi, pėrkthyesi nga gjermanishtja Aristidh Ristani, apo Kozeta Mamaqi, Tatjana Buda (Haxhimihali), Sami Ēabej, Vera Lohja (Ibrahimi), Hilmi Picoka, etj.... Pedagogėt e kohės ishin ndėr mė tė shquarit. Mori leksione nga Eqerem Ēabej, Selman Riza, Mahir Domi, Shaban Demiri, Jakov Xoxa, Myzafer Xhaxhiu, Mark Gurakuqi, Alfred Uēi, Fatos Arapi, Nexhip Gami, Androkli Kostallari, Koēo Bihiku, Zihni Sako, Jani Thomai, Anastas Dodi, Ziaudin Kodra, Stefan Prifti, Henrik Lacaj, Nonda Bulka, Petro Lalaj, etj.

1963. Nė Tetor boton pėr herė tė parė poezi nė revistėn “Nėntori” sė bashku me Dalan Luzajn, djalin e profesorit tė arratisur, Isuf Luzaj dhe Xhevahir Spahiun. Boton edhe te “Zėri i Rinisė”.

1964. Pas botimeve tė atij viti bėhet emėr i njohur dhe pranohet nė Lidhjen e Shkrimtarėve tė Shqipėrisė. E thėrret vetė kryetari i atėhershėm, eruditi i respektuar Dhimitėr Shuteriqi.

1965. Ndėrmerr njė udhėtim nė kėmbė, duke u nisur nga malėsia e Tiranės, ajo e Krujės, e Matit e deri nė malin Munellės tė Pukės, prej nga shikon pothuaj gjithė Shqipėrinė.

1966. Fiton ēmimin e parė nė njė konkurs mbarėuniversitar me temė pėr Mjedėn.

1967. Mbaron studimet me sukses, boton edhe librin e parė me poezi, kritika e rendit nė poetėt mė tė mirė tė vendit. Pėr emėrimin e tij shprehet Fatos Arapi nė librin me kujtime, se si u interesuan sėbashku me studiuesin Dalan Shapllo, qė tė emėrohej nė gazetėn e Lidhjes sė Shkrimtarėve, “Drita”, gjė qė u pengua nga biografia, babai i tij kishte dalė nga burgu njė vit para se ai tė nisej student. Kurse xhaxhai kishte qenė i dėnuar me vdekje. Nė kėtė pengim mori pjesė edhe shkrimtari Shevqet Musarai. U emėrua nė fshatin Rexhepaj tė Vlorės. Shefi i Seksionit tė Arsimit nuk ia jep shkresėn e emėrimit nė dorė, as e uron, por ia hedh pėrdhe. Drejtuesit e fshatit e stigmatizojnė pėrditė: “Ē’ke bėrė more ditėzi, qė tė kanė internuar kėtu mes baltrave, ndėrsa vjershat t’i kėndojnė gjithnjė nė radio”... Udhėton pėrditė nė kėmbė duke pėrshkuar dy herė nga 35 kilometra, pasi nė fshat nuk kishte strehim.

1968. Pėrfshihet nė “Antologji pėr Skėnderbeun”.

1969. Fillon punė nė Shtėpinė e Kulturės, Vlorė, gjithnjė me emėrim nė fshat.

1970. Pėrfshihet nė Antologjinė “Vargje tė zgjedhura”, me poetėt mė tė mirė tė kohės. Antologjia botohet nė disa gjuhė.

1970. Pėrfshihet nė “Antologji e letėrsisė pėr shkollat e mesme”, tekst mėsimor.

1971. Martohet me Noēen, duke kurorėzuar dashurinė e tij shumėvjeēare.

1971. Lindet fėmija e parė, Dasantila, qė ua zbukuron jetėn. Fiton Ēmimin e Dytė nė Konkursin Kombėtar me librin “Tregime pėr fėmijė”.

1973. Shoku i kursit universitar, mik i tij dhe redaktor nė SH B Naim Frashėri, Pandeli Koēi, e paralajmėron pėr stuhinė e egėr qė do tė shfryjė mbi letėrsinė dhe artet. Tėrheq tre libra tė gatshėm pėr botim: romanin “Shpėrthimi”, vėllimin poetik “Vazhdimėsi” dhe tregimet pėr fėmijė. Tė tre librat i asgjėson.

1974. Nė mbledhje tė posaēme, organizuar nga partia nė rreth dhe disa kolegė shkrimtarė mediokėr, kritikohet ashpėr duke e cilėsuar poet hermetik, shkrimtar borgjezo-revizionist. Dritėro Agolli, atėherė kryetar, ndėrhyn duke e mbrojtur. Shpėton me vėrejtje tė ashpėr paralajmėruese.

1975. Lind djali, Andi, me tė cilin nė tė ardhmen do tė bėhet shok dhe koleg nė letėrsi.

1976. Kritikohet pėrsėri ashpėr pėr dramėn “Vite tė vėshtira”, duke u lakuar deri pėr arrestim.

1977. Hyn nė mėnyrė tė paligjshme nė njė kabinė plazhi, pasi me familjen e tij prej katėr vetėsh jeton nė njė kthinė tė vogėl pa ujė e pa banjė. Policia vjen shpesh herė ta nxjerrė jashtė. E ndihmon Sekretari i Partisė, Viron Kona, njeri i shkėlqyer, i cili i qėndron afėr si njė vėlla i vogėl.

1978. Shkruan dhe vė nė skenėn e Vlorės dramėn “Shqipet e Stėrrallėzės”. E shikon shfaqjen ish drejtori i Televizionit, Marash Hajati, i cili e quan tė gabuar dhe shumė tė rrezikshme. Dramėn e kėrkon anėtari i Byrosė Politike tė PPSH, Manush Myftiu. Pas tre muajsh nė ankthin e persekutimit, vjen njė pėrgjigje e papėrcaktuar: “Drama tė hiqet nga repertori”. Pėrsėri merr paralajmėrim tė rėndė.

1983. Sėbashku me muzikantin Haxhi Dalipi dhe regjisorin Besnik Aliaj u bien kryq e tėrthor fshatrave tė Vlorės dhe krijojnė grupin pėrfaqėsues pėr Festivalin Folklorik tė Gjirokastrės, duke sjellė nė dritė kryeveprat folklorike tė njohura sot nga tė gjithė. Kėtė gjė bėnė edhe nė vitin 1988. Boton vėllimin poetik “Tokė e pagjumė” i cili vlerėsohet me ēmimin kombėtar “Libri mė i mirė poetik i Vitit” Dekorohet me Urdhėrin Naim Frashėri”.

1984. Nė diskutimin e bėrė nė Vlorė pėr librin e vlerėsuar, nė vend tė fjalėve tė mira, kritikohet nga kolegėt dhe kuadro tė partisė: pėrse ky libėr doli gjashtėmbėdhjetė vjet pas tė parit?

1990. Jeton nga afėr demonstratat e studentėve. Ėshtė dhjetė ditė pranė Dasantilės studente dhe nipave, Benit e Enielit. Pėrjeton nga afėr pėrpjekjet dhe sakrificat e studentėve pėr kalimin e Shqipėrisė nė shtet kapitalist demokratik.

1991. I vėllai, Gafuri, zgjidhet deputet dhe i siguron njė vizė pėr nė Greqi. Udhėton pėr pak ditė sėbashku me Andin. Pikėllohet shumė kur shikon se sa tė varfėr e ka lėnė komunizmi vendin e tij.

1992. Sėbashku me poetin ēam Xhemil Lato del nė treg nė rrugė, sepse me pagėn e vogėl nuk mund tė pėrballojė mbajtjen e vajzės studente dhe tė djalit nė liceun artistik tė pikturės. Kėtė punė e kryen deri mė 1994, kur fėmijėt mbarojnė shkollėn.

1994. Nė korrik tė kėtij vit, sėbashku me dy fėmijėt kalon ilegalisht kufirin e Greqisė. Ana ka shkuar gjashtė muaj mė parė dhe ka zėnė punė nė Kallamatė. Mė pas shkojnė nė Piré e mė vonė vendosen nė P. Faliro, ku banojnė edhe sot.

1996. Noēja operohet papritur duke hequr njėrin gjoks. Fillon njė periudhė e gjatė ankthi, kur merr vesh se gruaja e mrekullueshme njė ditė do tė largohet prej tij dhe fėmijėve.

1997. Nė kėtė vit tė trazirave tė mėdha i dėmtohet shtėpia nė Vlorė, i asgjėsohet biblioteka shumė e pasur, si edhe pothuaj tė gjitha dorėshkrimet e deriatėhershme, si dhe arkivi dokumentar pėr botimet qė kishte bėrė dhe vlerėsimet pėr letėrsinė e tij.

1999. Bėhet nismėtar i “Klubit Drita”. Me kėrkesė tė Nase Janit, i panjohur atėherė, takohen. Gjatė takimit i propozon Nases tė krijojnė shoqatėn e shkrimtarėve “Klubi Drita”, gjė qė realizohet dhe Nasja edhe sot vazhdon tė jetė kryetar. Ky takim ėshtė i filmuar nga Andi, i cili atė ditė e kishte kamerėn rastėsisht me vete, pasi do tė xhironte nė kopshtin botanik tė Athinės. Me ndihmėn e ēmuar tė TOENA-s botojnė dy antologji, prozė dhe poezi mė 2001.

2004. Fillon tė mbajė njė faqe letrare te “Gazeta e Athinės”, ku boton letėrsi nga Shqipėri, Kosova, diaspora, si dhe nga e gjithė bota.

2004. Njihet me Akademikun erudit Kopi Kyēyku dhe tė birin, shkrimtarin e shkėlqyer Dr. Ardian-Christian Kyēyku. Boton rregullisht nė revistėn e tyre europiane HAEMUS. Boton rregullisht edhe nė shtypin e Shqipėrisė, si dhe nė Kosovė e diasporė.

2005. Pas nėntė vjet pėrpjekjesh e mjekimesh, mė nė fund Noēja dorėzohet mė 29 Maj. Ikėn pėrgjithnjė ajo qė edhe disa muaj para se tė mbyllte sytė e lodhur, nuk e la punėn, shakatė dhe optimizmin pėr jetėn. As ai, as edhe vajza nuk kishin leje pėr tė udhėtuar. E ēojnė nė Vlorė sėbashku me Andin, ku i bėnė nderet e fundit. E ndihmon pėr t’u kthyer nė Greqi Bashkim Zeneli, ambasador dhe Andi Mahilaj, konsull. U ėshtė mirėnjohės pėr tėrė jetėn.

2008. Bėn gati librin me pėrzgjedhje poetike tė 45 viteve krijimtari, romanin “Kukullat e pyllit”, si dhe njė pėrzgjedhje me poezi nga poeti grek Sakturi, pėrkthyer nga Andi dhe ai. Ndėrkohė, qė pas vitit 2000 ka botuar disa libra e antologji letrare.

 

KRIJIMTARIA:


Poezi:

 

NISJA- NAIM FRASHERI 1967

DITĖ PRANVERE- (Poezi pėr fėmijė) - NAIM FRASHERI 1969

TOKĖ E PAGJUMĖ- NAIM FRASHERI 1983

TE JU TROKAS- NAIM FRASHERI 1988

VETVRASJA E QIRINJVE- ALBIN 2000

KUJTESĖ E SHPIKUR- poezi 2003 (Botim personal nė pak kopje)

KUJTESĖ E SHPIKUR- poezi tė zgjedhura- TOENA 2009

 

Ėshtė i pėrfshirė nė antologjitė poetike:

 

ANTOLOGJI PĖR SKĖNDERBEUN- NAIM FRASHERI 1968

VARGJE TĖ ZGJEDHURA ( nė disa gjuhė tė huaja)- NAIM FRASHERI 1970

ANTOLOGJI E SHKOLLAVE TĖ MESME- 1970

PORTAT E HARRESĖS- antologji e poetėve nga Shqipėria qė ndodhen nė Greqi)- TOENA 2001

QIEJT E SHPIRTIT (antologji e poetėve nga Shqipėria qė ndodhen nė Greqi)- MEDA&DEA 2006

ANTOLOGJI E POETĖVE TĖ VLORĖS (shqip dhe italisht)- TRIPTIK 2004

SHTĖPIA E DIELLIT DHE E DETIT...(antologji poetike pėr Vlorėn)- TRIPTIK 2007

SINUCIDEREA LUMĀNĆRILOR (VETVRASJA E QIRINJVE), antologji autori, zgjodhi, pėrktheu dhe botoi nė rumanisht Kopi Kyēyku- LIBRARIUM HAEMUS 2008

 

Prozė:

 

KUKULLAT E PYLLIT- roman (botim personal)- SNAJ 2002 Botim I

KUKULLAT E PYLLIT- roman- TRIPTIK 2003 Botim II

KUKULLAT E PYLLIT- roman-TOENA 2009 Botim III

PĖR ASKUND- tregime (botim personal)- 2003

ĒIKPAKU- roman pėr fėmijė (botim personal)- 2003 Botim I

ĒIKPAKU- roman pėr fėmijė- EXTRA  2007- Botimi II

ĒIKPAKU- roman pėr fėmijė- MESONJETORJA 2009- Botimi III

"ZINXHIRI I ANKTHEVE" libėr intervistė, bashkautor me Akademikun KOPI KYĒYKU si intervistues- 2006, 2008

 

Ėshtė i pėrfshirė nė antologjitė e prozės:

 

FRUMUCETEA CARE UCIDE (BUKURIA QE VRET)-Bukuresht, 2006, me bashkautorė: Faik Konica, Ernest Koliqi, Mitrush Kuteli, Lasgush Poradeci, Migjeni, Martin Camaj, Anton Pashku, pėrkthyer dhe botuar nė rumanisht nga Kopi Kyēyku.

SHTĖPIA MBI RROTA, 2001 (antologji nė prozė e shkrimtarėve nga Shqipėria qė ndodhen nė Greqi) MASKA E DITĖS", (antologji nė prozė e shkrimtarėve nga Shqipėria qė ndodhen nė Greqi), 2006

TREGIME TĖ ZGJEDHURA TĖ AUTORĖVE VLONJATĖ- 2006

 

Ėshtė bashkėformulues i antologjive:

 

SHTĖPIA MBI RROTA dhe PORTAT E HARRĖS.

 

Si dhe redaktor i antologjive:

 

QIEJT E SHPIRTIT dhe MASKA E DITĖS.

 

Ka botuar dhe boton rregullisht nė shtypin shqip nė Shqipėri, Kosovė dhe diasporė. Boton rregullisht nė revistėn HAEMUS tė Kopi e Ardian-Christian Kyēykut nė Rumani. Prej 2004 mban bashkė me tė birin, Andin, njė faqe te “Gazeta e Athinės”, ku boton letėrsi nga Shqipėria, Kosova, diaspora dhe Bota.

I pėrket rrymės letrare mikrobotizėm.

 

ANA

 

Nė kėtė kllapi tė syrit rri njė qiell tjetėr

aty tė kam vendosur

tė mė ruash njė vend,

do tė tė sjell lajme tė reja

do tė tė tregoj pėr shiun qė rrjedh brenda meje,

ti tani banon nė njė mungesė tė madhe

edhe unė jam nė njė mungesė tė madhe

megjithatė takohemi. Rrobat e tua,

kėpucėt, fustanet

kapelet e rrumbullakėta, hidhėrimin e kėmbės,

tė gjitha i flaka,

ti vjen natėn, gjithnjė natėn,

si dritė hėne ngjyrė limoni,

mė futesh nė shtratin e gjerė...

Tani mungesa bėhet dhomė

tani mbushet me zėra qė dikur kanė qenė

fytyrė, mėrzitje, temperaturė, lodhje

nė njė kohė me kufij tė paqartė.

Dua tė ta fshij pluhurin

tė tė blej flokė tė rinj, jo prej bari e rrėnjėsh,

tė tė ēoj nėpėr vende tė panjohura

ku shpesh jemi takuar e puthur.

 

27.10.2005

 

AJO  QĖ  VJEN...

 

Ajo qė vjen, vjen nga larg,

sjell mė parė turbullimin,

vorbull qė fryn, tė shprish flokėt dhe shpirtin,

gjumi bėhet ankth, ankthi fytyrė,

fytyrė me formėn e asaj qė vjen,

dhe kur vjen, s’ėshtė mė e fshehtė,

e zakonshme bėhet, tė lodh,

tė mėrzit, thua: kur do ikė,

ku do ikė ajo qė vjen...?

 

Dhe largohet, lė pas turbullimin, vorbull

qė fryn, tė shprish flokėt dhe shpirtin,

gjumi bėhet ankth, ankthi fytyrė,

fytyrė me formėn e asaj qė ikėn,

dhe kur ikėn, kur do vijė s’dihet,

e sigurtė ėshtė, do tė jetė e zakonshme,

e zakonshmja tė mėrzit, thua: kur do ikė,

kur do vijė prap...?

 

maj  2001

 

DERI  NĖ  SHUARJE

 

Harresa, koha qė ikėn

avull veshės, pa frymė,

interval zmadhues, gjithēka

bėhet s’ka qenė, fytyra gur,

jam-i ish,

harresa pėrpin...

 

...vjen rrotull tė gjthėve

koha qė ikėn, avulli veshės,

fryma pa frymė. Ajo qė ka qėnė

ikėn e ikėn,

interval zmadhues

deri nė shuarje.

 

Dikush pėrsėri

diēka rrėmon

kujtesėn shpik.

 

02. 07. 2001

 

KUKULLAT

 

Tė gjitha ishin lodra e dashur

dhe vitet kukulla. I lyenim me tė kuq

i vishnim me mėndafsh

u nxinim, u zverdhnim flokėt

dhe luanim. Dhe luajmė.

Asnjėherė nuk kuptuam

(si mund tė kuptonim?)

qė dhe kukullat ēalonin.

 

5 Nėntor 2004

 

TE KRISTUA DHE TE VANGJELI

 

Vangjeli shet armė. Kristua ilaēe

dyqanet pėrbri.

(Irakliu i pėrshėndet ēdo mėngjes “mirėmėngjes”

dhe ēdo mbrėmje “mirėmbrėma”. Vesh gjithnjė kostum gri).

Hyn vdekja te Vangjeli, porosit dy revolverė. Te Kristua

antibiotikė. Kanė xhiro tė mirė.

Nuk thėrrasin si te tregu i mishit.

Hyn vdekja prapė, kėrkon plumba te Vangjeli. Te Kristua qetėsues.

Ngatėrron dyert vdekja, kėrkon thika te Kristua,

te Vangjeli fasha dhe pudėr. Gjithnjė qesh

te Kristua dhe te Vangjeli.

Natėn dalin armėt nė rrugė, qėllojnė kundėr fashave

thyejnė qelqet e farmacisė.

Gjithė natėn e natės

antibiotikėt mjekojnė vitrinat

nė mėngjes nuk ka shenja plagėsh.

Veē tutje nė lėndinė,

Irakliu ka zhveshur kostumin gri

ka veshur njė cohė tė trashė bari

ka vėnė nė kokė njė kapele guri

ka shkruar nė gur emrin e tij

 

5 Nėntor 2004

 

ZARFI I VERDHĖ

 

Ky burrė me njė zarf tė verdhė

mban nėn sqetull skeletin e tij

ka frikė mos i rrėzohen eshtrat e i thyhen.

Kalojnė pambukė mbi vena tė shpuara

fajin e kanė rruazat e kuqe

dikush i ka ngrėnė nga uria a nga frika

kėrcasin stolat nė pritje dhe ky qen i bardhė

ka ngulur sytė mbi  zarfin e verdhė.

 

2004

 

TRAM

 

Mbėrtheva me njė kapse tė kuqe

kollėn time tė vjetėr...

mjekrėn e futa

nė qeskė tė zezė

zbrita njėzet vjet

njėzet shkallė tė rreme

hipa nė katin e katėrt tė kurvave

pastaj u kujtova pėr njė burrė tė heshtur

qė dikur zėvendėsonte mua

pa bojra nė kokė

lėshova kollėn nga kapsja e kuqe

bota u mbush me shkallė

nuk po vendos

tė ngjitem a tė zbres.

 

31.12.2004

 

SUPERMARKET GJĖRA TĖ LIRA

 

Bli njė konservė

ky peshk ka humbur jetėn

para pesė vjetėsh

nė njė aksident kur u pėplas me rrjetėn

kjo domate lulėzoi

kur unė s’kisha lėnė mjekėr

ndodhėn shumė, gėnjeshtra jeshile mbinė udhėve

nė formėn e rrepave

dikush me kohėn nė duar

e gdhendi buzėqeshjen te pllaka nė mur

njė tjetėr pesė kurora vuri

kur koha ishte varur si perde

Nė supermarket, nė qivure tė vegjėl

zbukuruar me lulka

shiten detra tė vdekur

e lėndina tė zverdhura

 

29.1.2005

 

SEPSE...

 

Sepse njė njeri i gurtė

rrinte sipėr njė kolone, pa ujė

pa bukė,

kishte mall pėr fjalėn dhe ecjen,

sepse A2 autobuz me shumė vende nė kėmbė

ėshtė sonte armiku im,

sepse pasi takova Eskilin

te parku zoologjik

i mbeti hatri Sofokliut

nuk ia dėbova macen nga hunda,

sepse nata dhe unė

ishim dy qeska plastike pa ajėr brenda...

 

dhjetor 2004

 

ESTETIK ATHENS

 

atje ku Nova Bank kėrcėnonte

me pėrmbytje tė reja

kujtuam Cunamin

Singruja* kishte veshur minifund

dhe autobuzi kishte veshur minifund

Estetik Athens, gjokse artificialė,

Pansistems, Tojota, Transko,

ndreqa flokėt, hoqa rudhat,

zgjata organin mashkullor

rrėmbeva njė Audi luksoz

humba rrugėn,

qyteti qe bėrė ajėr.

 

9.1.2005

 

* Udhėgjerė kryesore nė Athinė

 

BUZE TE NDEZURA

 

Nė muret e lagėsht

hardhuca e kuqe vret heshtjen

me gjuhėn e hollė. Era ka vdekur

nė gjethet. Ajri i trashė

nė kohėra tė tjera ka ngrirė, dy buzė

tė ndezura mė kėrcėnojnė

dhe unė futem brenda njė shekulli

ku s’ka kompiuter

kuajt shqelmojnė shtėpitė publike

dalin pelat duke hingėllirė

pėrtypin epshin si fije bari. Ditė

pa datė, orė pa akrepa

koha nxjerr rėrėn nga sytė.

 

7.7.2004

 

NUK DUA TJETĖR

 

tani nuk dua tjetėr

veē t’u ndėrroj vendet gjėrave

pjatėn ta vendos nė qiell

me njė hėnė si vezė tė skuqur nė mes

tė ushqej me tė Arifin leshragjatė

qė shet tespihe dhe fle nėpėr stola

(po mė thonė se Arifi ka vdekur

shėtit natėn me njė shtėmbė plot verė

deh qentė e rrugės dehet edhe vetė)

tani s’dua tjetėr, veē

tė mbush njė makinė policie me peshkaqenė blu

ta fus Kainin nė parajsė, Evėn nė bordelo,

ta ngjall venėn e vdekur tė dritės,

nė Kolosé Aristofanin bretkocė

ta ndesh me Gņgolin pa hundė

ta fus dorėn  thellė nėn tokė

tė nxjerr qė andej farėra krishti

tė mbijnė priftėrinj tė njė race tjetėr

 

11 Nėntor 2004  

ora 14:43

 

DHJETOR I NJĖ VITI PA DATĖ

 

Zbres shkallėt e njė libri, bėj dush

lahem nga shkronjat  

nuk e dija, kisha shpikur njė qytet. Luaja me trenat

u shtypja hundėn kambanareve,

pėrtypja papushim stolat e rrugėve

mė kėrcisnin nė dhėmbė cifla dritash. Pastaj

qyteti mė shpiku mua

mė bėri plak me njė feste tė kuqe

mė dha nė shpinė njė trastė

t’i shes rrugėve stolat dhe kambanaret

tė nxjerr nga goja dritė.

 

dhjetor 2004

 

RRUGĖ TĖ ĒMENDURA

 

Kur humbi rruga e parė

paditėsit u tronditėn. Shkuan nė gjykatė

askush s’i besoi. Mė pas humbi e dyta. Gjykatėsit

urdhėruan policėt. Paditėsit u nxorrėn me dhunė nga salla.

vazhdoi humbja e tretė, e katėrt

gjykata i nxorri paditėsit tė ēmendur.

Kur humbi rruga pėrballė gjykatės

paditėsit hynė nga terraca. Gjykatėsit nuk erdhėn dot.

 

Megjithatė vendimi u shpall:

janė ēmendur rrugėt!

 

3 dhjetor 2004

 

NJERĖZ TĖ HARRUAR

 

kur heshtjen e prishte ai

buldozi i kuq

shtėpinė tonė e mbulonin eshtra dhe kafka

“Janė njerėz tė harruar” thoshte im atė

koka pashallarėsh, duar shpatarėsh

eshtra barinjsh, tregtarėsh,

nuk ishin vdekje, qenė komedi

ēibukė prej balte, dekorata gjeneralėsh

dhėmbė pa nofulla, gjyle, gaveta

“janė uri tė harruara” thoshte im atė

“Kur humbin zemrat, kur humbin buzėt,

kur humbin fjalėt, humbin dhe varret”

Shtėpia jonė kėrpudhė i shtynte

ēlironte qiellin e vet tė vogėl

ne rriteshim mes vdekjes

qė ngjante me lodėr

 

4.2.2005

 

(Botuar nė "Gazeta e Athinės", shkurt 2006)

 

ANDI MEĒAJ

 

 

Andi Meēaj u lind mė 6 qershor 1975, nė Vlorė. Mė 1994 ka mbaruar liceun artistik pėr pikturė po nė Vlorė dhe nė kėtė vit mėrgon nė Greqi ku hap njė ekspozitė pikture vetjake tė vlerėsuar nga shtypi vendas. Ėshtė pėrfshirė nė antologjitė poetike "Portat e Harresės", Tiranė, Toena 2001, si dhe te: "Antologji e Poezisė - Qiejt e Shpirtit", Tiranė, Bota Shqiptare & Meda Dea 2006, me shkrimtarė nga Shqipėria qė ndodhen nė Greqi, 1990-2006 dhe nė antologjitė e tregimit "Shtėpia mbi rrota", Tiranė, Toena 2001, si dhe te: "Antologjia e Prozės - Maska e Ditės", me shkrimtarė nga Shqipėria qė ndodhen nė Greqi 1990-2006, botuar nga Bota Shqiptare & Meda Dea, Tiranė 2006. Boton rregullisht nė shtypin shqiptar dhe atė tė Diasporės. Nė vitin 2009 ėshtė pėrfshirė nė kapitullin e tekstit universitar pėr poezinė moderne tė pasviteve '90-tė.

 

Ka botuar:

 

"Puthje ujore" poezi. Albin-Tiranė 2001

"Tokė e Bekuar" poezi. Toja-Athinė 2002

"Nga Letėrkėmbimi me njė Fantazmė" poezi. Toja-Athinė 2003

"Qyteti fle nė Xhepin tim" poezi. Enalen-Athinė 2006

“Njė stacion si njė valixhe” poezi tė zgjedhura. Triptik-Vlorė 2009

 

KU  VETE KĖSHTU

 

Ku vete kėshtu,

mes ngatėrresash kaq e sigurtė

dhe ikėn, ikėn si ditė nga kafazi i natės,

pėr tė hedhur vellon nė krahėt e virgjėrisė sonė,

duke pirė qiellin nė kupė ēaji,

rrugicėn tonė nė ēantėn e tualetit e fut,

pasqyrė tė vogėl, e vogėl por e lumtur pėr ne,

pėr grimcat e rėrės qė rrėshqasin duarve

si kujtimet,

 

gjurmėt e limonave mbinė tė kaltėr,

karafili dhe shega mbi buzėt e tua puthen.

 

Ti erė, ku vete kėshtu?!

 

ROMANCĖ

 

Jam kthyer pėrsėri, pėrsėri nuk dihet se ku shkova,

njė tjetėr qė rrobat dhe hapat e mia kishte veshur,

si zakonisht nė ora tetė mbėrriti. Tė hapur e gjeti derėn,

zemrėn e gruas si zakonisht tė mbyllur.

Tė parėn shqelmoi veten, pastaj muret,

dritaret nga frika shkundėn xhamat dhe shkoi tė shtrihej

nėn zhurmėn e ėndrrave, qė vetė urdhėroi,

tė flinin.

 

PĖRGJIM

 

Shtėpia rėnkon nėn kornizat varur mureve

dhe ti njė ditė do tė mbyllesh atje, muret pėrsėri

do tė ankohen, ti, jo, nuk ke kujt t’i bėrtasėsh,

fjalėn e tyre tė fundit dyert e thanė,

tė trokiturat ndalohen me ligj,

tashmė ka humbur fletankesa jote,

 

dhe trupi rebelohet, duart thyejnė kornizat,

kėmbėt shqelmojnė dyert, mishi trokitjet rikujton,

muret rėnkojnė, pėrsėri rėnkojnė muret, nuk ka mė korniza,

vetėm sy nėpėr dritare.

 

NINULLĖ

 

Ai iku, mbylli derėn,

jo, dera e mbylli atė.

Rruga me shami nė duar, (duke e tundur),

e pėrcolli gjer tek deti,

jo, shamia me rrugėn nė duar, (duke e tundur),

e pėrcolli gjer tek deti.

Deti me pulėbardhat e zeza dhe

kapelen e kuqe, e futi nė anije,

jo, pulėbardhat e zeza dhe kapelja e kuqe

me detin, e futėn nė anije.

 

Anija u pėrkund,

u pėrkundėn dhe duart e nėnės.

 

GJURMĖ NĖ BRAKTISJE

 

Nė kėtė rrugė ka gjurmė hapash,

disa tė vogla, tė mėdha,

disa gjysma, tė reja disa.

Po t’i ndjekėsh do tė tė shpien te shtėpia

e braktisur nė fund tė rrugicės.

Do tė hapėsh derėn, ose do tė hysh me njė

tė shtyrė brenda, ėshtė e kalbur si kujtimet.

Do tė tė mbysė kolla nga pluhuri i harresės,

mos u shqetėso nuk je i sėmurė, mikrobet

i varrosėn bashkė me njerėzit.

Do tė shohėsh copėza qelqesh dhe dritare

tė shkatėrruara nga koha, dikur frynte

dhe i pėrplaste ato. Do tė shohėsh

tavolinėn kėmbėthyer, ndoshta

nga pesha e pjatave ndėr vite,

kolltukėt e shqyer nga mola,

dėrrasat e dyshemesė tė shkulura

dhe tavanin e ciflosur nga lagėshtira.

Vazhdo nėpėr kuzhinė, pas saj ndodhet

dhoma e gjumit, atje do tė shohėsh

shtratin e madh, tashmė

pėrtokė, tė gjunjėzuar,

dikur ky oaz dashurie, falte lumturi.

Do tė shohėsh mure tė bardhė,

korniza tė ērregullta qė ekspozojnė fotografi

tė zbehta ēastesh, dikur kanė qenė frymė brenda

rrobave dhe shpirtrave tė tyre.

Ec dhe do tė shohėsh gjurmė, tinguj, tik-tak-un

e orės varur nė komodinėn e vjetėr, dollapin

e teshave, me kostumet dhe fustanet e ēngjyrosura,

dikur shkėlqenin mė shumė se dielli.

Vazhdo tė haposh, tė lėsh gjurmė

nė historinė e braktisjes, dikur,

ndoshta dikur edhe ty do tė tė vizitojė dikush.

 

SHTĖPIA

 

Kam hapur krahėt,

sigurisht duhet tė pėrqafoj dikė,

ndoshta shtėpinė e viteve qė ikin sėprapthi,

ndoshta shiun qė do t’u rikthehet réve,

apo atė qenin e zi tė zotit Andon,

kur flet nė tre gjuhė tė huaja kafshėsh.

Zgjas krahėt, i hap, i hap, i hap,

pėrqafoj shtėpinė, e shkul dhe rrėnjėt

ia hedh.

 

Mbi dhé

bien lodra, lodra, lodra

dhe koka ėndrrash tė prera

mbi dhé.

 

PIKTURĖ  SUREALISTE

 

Anės rrugėve do tė gjesh sy

varur nėpėr pemė, frutat i hėngri toka

duke na goditur me farat e tyre.

 

Do tė gjesh njerėz tė mbirė fushave,

lulėkuqet i hėngri toka

duke na konturuar me tė kuqen e tyre.

 

Anės rrugėve do tė gjesh sy tė pjekur,

tė kuq, qė u rėndohen pemėve.

 

FRIKA QĖ BĖN PĖR TĖ QESHUR

 

E vesha krahėve

kėtė ngjarje tė vrarė,

jo se kam ftohtė,

por tėshtij

dhe nėse tėshtij,

nxjerr ndodhira

me arinj dhe njerėz,

dhelpra dhe jashtokėsorė,

domethėnė kam frikė,

frika tė bėn pėr tė qeshur,

unė qaj,

dhe iki me kokėn nė duar,

ta nxjerr shėtitje.

 

Ē’DHĖMBĖ  TĖ  TMERRSHĖM

 

Duke parė njė buburezė tė balsamosur

nė dritare, loti qau, bashkė me tė unė.

 

E di, njė ditė do tė kthehet, ushtria

milionėshe do tė shqyejė mishin.

 

Ndėrsa ne mbas dritareve do tė mėrmėrisim

“Ē’dhėmbė tė tmerrshėm paskan buburezat?”

 

BALADA E MOHAMEDIT

 

Kėpucėt veshėn kėmbėt e zeza

tė Mohamedit,

njėrin sy e ka tė lagur,

njėrėn mėngė tė ngrėnė,

hunda i ka ngrirė, e heq, e fut nė xhep,

hunda fillon tė kėndojė

njė melodi kurvash,

Mohamedi dėgjon

megjithėse pa vesh.

Rruga fillon tė ecė,

ecin dhe kėpucėt

veshur kėmbė tė zeza

kėpucėve u del bisht dhe katėr kėmbė.

Dikush sheh njė kalė,

dikush dy kėmbė tė zeza,

njė tjetėr gjen hundėn e ngrirė

duke fshikulluar me kamzhikun - pemė.

 

PLAKU LODĖR

 

Ēapon, godet bastunin

nė rrugėn drejt kishės,

troket orėt e tij tė mbetura,

asfaltin e zi qė hap derėn,

nga del e bukura e dheut

shndėrruar nė flutur,

krahėt e ylbertė pėrplas,

nė flokėt e tij shekullorė vendos,

tė jetojė dhe tė vdesė.

Dora kurdis zemrekun,

ecėn dy hapa, ndalon,

rikurdiset, vazhdon.

Nga qoshja del fėmija kaēurrel,

me sytė e dielltė, 

duke bėrtitur, duke ulėritur

nga gėzimi pėr plakun lodėr,

pėr kėtė gjigand tė rrudhur,

me tesha tė ngrėna kohėve,

me kėtė bastun qė ka hedhur

rrėnjė nė shpirt.

 

Kujdes biri im,

ka nevojė pėr shumė dashuri

dhe pak kurdisje.

 

KUR BIE SHI

 

Bie shi nė oborr dhe nė

shpirtin tim, nuk kam ombrellė,

strehė nuk kam, vetėm njė qiell

dhe katėr mure qė ma rrethojnė

qenien, duke u vyshkur,

tkurrur brenda meje.

Macen e zezė e shoh tė laget,

tavolinėn tė gjėmojė si tambur,

mbulesat, fantazma tė vallėzojnė,

krevatin tė ngrihet, tė shkundet si qen,

nga pikturat tė dalin njerėzit-hije,

me sytė dhe duart e ndritshme.

Ndėrsa erėn tė shtrihet mbi dysheme,

tė lotojė nga dhimbja dhe trishtimi.

 

FĖMIJĖRIA

 

Pėrplaset dera, hyn ai,

sytė i ka tė verdhė,

duart jeshile,

kokėn katrore,

brenda xhepave rri fshehur fėmija,

e nxjerr, i blen akullore,

lodra, tė puthura,

rrotullon botėn nė karuzel,

tregon rrugėn ku u rrit,

shtėpinė e vogėl me baēen e madhe,

qenin larush tek bredhėrinte

dhe gjyshen topolake qė rrudhte kohėn.

 

NĖ DORĖN E VAJZĖS

QĖ FILLON TĖ QESHĖ

 

Sot s’mė hahet,

nga ballkoni pėrtej

del ngopja,

i kalon tė 100 kilet,

mė pėrshėndet

me njė lėkundje dore

qė i ngjan lavjerėsit.

Nė tavolinė pjatat flenė

me ca gėrhima qė s’durohen,

pas pak vjen vetmia

me pėllumbat e saj,

ma pėrlan

sofrėn time besditėse,

mėrzitem dhe bėj gati

aeroplanin lodėr,

fluturojmė ngadalė

ēati mė ēati,

ballkon mė ballkon,

derisa ulemi nė dorėn e vajzės 

qė fillon tė qeshė. 

 

RRUGA DREJT QYTETIT

 

Rruga drejt qytetit

ka pluhur,

sy anės pemėve.

Makinat qė zhurmojnė

janė lodrat e fėmijėrisė sime,

Ky burrė u bėn roje

bletėve dhe kujtimeve.

Nė fusha qentė lehin,

ruajnė dhėntė dhe zėrin.

Autobuzi sjell

ndenjėse tė zbrazura

dhe mendime.

Ky zotėria pranė meje thotė:

-qyteti nuk ėshtė mė fėmija

me pantallonat e shkurtra,

tani ka vėnė kravatė, pantallona xhins

dhe njė okė xhel nė flokė.

 

NĖ NJĖ ISHULL TĖ EGJEUT

 

Kėtu rrugėt janė tė ngushta,

nė rresht pėr njė

ecin njerėzit,

nėn portikėt e ulėt

tė dyqaneve dhe shtėpive.

Hapat djersijnė

kujtesėn e kėmbėve.

Fjalėt puthin

qafė femrash gjizbuluara.

Plaku mustaqelli

i bėn shoqėri pelikanit Petro

dhe mullinjve me erė.

Nga qoshja pėrballė

vogėlushi zbulon botėn,

derdh buzėqeshje.

Akuariumi gjigand

ėshtė hėnė e madhe e ndritshme,

mbushur gjėra tė shijshme.

Tingujt pėrhapen

flutura tė vogla tė padukshme.

Nata ėshtė ajo vajza me mini

qė kėrcen deri nė mėngjes.

 

TRAM BY NIGHT

 

Trami,

balenė stėrmadhe,

ka mbyllur gojėn.

Njerėzit ngjajnė

peshq tė ngjyrosur,

me rrobat e ndritshme

si luspa.

Ky burrė

i lexon ulur mendimet

bri gruas

me celularin ngjitur pas veshit.

Dy arlekinė pasqyrohen

nė xhamin pėrball.

Fėmija brenda meje

zgjohet, zgjat duart,

i ledhaton.

Qeni pekinua

lėpin buzėt

dhe imazhin e kockave

tek kryqėzohen mbi njė bluzė.

Njė fizarmonikė hyn,

sjellė erė

dhe kujtime,

zėngjirur

kėngėzon dashuri.

 

QIELLI PIKON QUMĖSHT

 

Qielli pikon qumėsht,

zogjtė sjellin mėngjesin

dhe aromėn e vesės,

nata mbyll grilat, vetėvritet,

ngjyrat dhe rrugėt

fillojnė tė ēelen

gjinj tė vegjėl, tė mėdhenj,

lypėsi im personal

veshur kravatė dhe kostum,

s'pranon mė mėshirė,

tė dielave ėshtė pushim,

qeni barbon,

mė vėshtron me sy fėmije,

belbėzon,

njerėz tė hekurosur fillojnė

rizgjimin e rrugėve,

nga flokėt, rrobat dhe supet

u rrjedh qumėsht.

 

MESNATĖ, NĖ ORĖN DYMBĖDHJETĖ

 

Ora dymbėdhjetė,

mesnatė,

ky tram qė m'i pėrkund mendimet

mė rrėfen ėndrrat e natės,

Hyn Nikua

dhe era tė pėshpėrin,

Kristua me fishekzjarre

mbjell buzėqeshje,

Vangjeli duke kalėruar

mėzin lodėr,

Vjen dhe Melihaja

me shaminė e bardhė

qė ia nduk faqet.

 

Hėna vizaton nė qelq,

kokėn e madhe tė zbehtė,

brenda meje,

shėtis vende tė pashkelura,

shaloj njė statujė,

hapoj mespėrmes oqeanit paqėsor,

zgjas mjekrėn,

kėndoj nė tre gjuhė njėherėsh,

pagėzohem mbret.

 

MĖ NGJISIN SHKALLĖT E NJĖ ĖNDRRE

 

Mė ngjisin shkallėt e njė ėndrre,

errėsira mė zbret njė qytet,

mbi flokėt e vajzave

dritat zgjohen korale,

anės rrugėve kėndojnė

makina tė dashuruara,

dy pemė vogėlushe,

kukafshehtazi luajnė me mua,

shtėpia zgjat kryet,

pėrgjon hapat e kthimit tim

dhe turmėn cigane

qė ikėn me erėn,

njeriu i vogėl

me ėndrrėn e madhe nė kurriz

ka humbur rrugėt,

shtėpinė qė pėrvėlonte mall,

pėrkėdheljen e dridhur tė nėnės,

lulen qė ēelte njė herė tė vetme,

dredhklėn qė pėrqafonte pikturat nėpėr mure,

kokėn e prerė tė Barbit,

ariun lodėr qė u binte

papushim daulleve

dhe saksinė qė vetėvritej

sa herė hidhej nga ballkoni.

 

ALI ASLLANI

 

 

Duhej tė isha rreth dhjetė vjeē kur dėgjova pėr herė tė parė emrin e tij. Ja se si ndodhi: dajua i babait tim, Xhemil Veli Duka nga Vranishti i Vlorės, drejtor i shkollės sė atij fshati, zbriste nė qytet njė herė nė muaj pėr tė marrė pagėn e tij dhe tė mėsuesve tė tjerė. Atė natė flinte tek ne, jo vetėm se qyteti nuk kishte hotele, por edhe se i hahej muhabeti me tim atė. Njė herė, duke mė parė qė po shkruaja detyrat, u afrua, i pėlqeu kaligrafia ime, mė mburri shumė. Sė shpejti e kuptova pėrse e bėri kėtė. Nxorri nga xhepi njė fletore tė trashė me shkrim tė kuptueshėm dhe m’u lut t’ia kopjoja brenda njė muaji. Gjithė atė muaj kopjova me kujdes vjershat e dajos sė babait tim, qė mė pėlqyen shumė. Ishin kėngė trimėrie pėr heronj tė ndryshėm, sidomos tė Luftės sė Vlorės, por edhe vjersha dashurie. Disa vargje i mėsova pėrmendėsh. Mė duhet tė them se, nėn ndikimin e tyre, bėra edhe unė njė vjershė pėr maēokun tim tė kuq, qė ishte hajdut i madh dhe na e vrau gjitoni Kadri sė bashku me gruan e tij Bejeko. Kur erdhi dajo Xhemili herėn tjetėr, e vėshtrova me mė tepėr respekt, i recitova disa nga vargjet qė mbaja mend, i recitova gjithė krenari edhe kryeveprėn time tė parė. Ai qeshi me gjithė shpirt dhe tha: “Unė shkruaj pėr heronjtė e vėrtetė, ti bėn hero maēokun” dhe filloi tė mė ligjėrojė pėr patriotizmin. Unė i thashė se ai ėshtė poet i madh, mė i madhi i tė gjithėve dhe do tė pėrpiqesha t’i ngjaja. Dajo Xhemili u vrenjt dhe mė tha: “Poet i madh ėshtė Ali Asllani. Unė jam njė rapsod dhe vetėm kaq”.

Kėrkova tė lexoja poezi nga Ali Asllani, por nuk gjeta. Duhet tė pohoj se fillova tė frekuentoj bibliotekėn nė moshė fare tė vogėl pėr hir tė tij. Ishte viti 1954. Gjithė letėrsinė e re shqiptare, e vetmja qė lejohej atėherė, e lexova brenda njė jave, por Ali Asllanin do ta lexoja tė cunguar vite mė vonė. Pėrse? Njė poet dashurie aq i veēantė, himnizuesi i Vlorės, i vendit, damkosėsi i satrapėve dhe tradhtarėve, pėrse ndalohej? Pėrse cungohej?

Kur miku im, piktori Koēo Zhezha, nė vitin 1987, do tė mbronte diplomėn nė letėrsi, i rekomandova Ali Asllanin dhe ai, duke marrė leje pėr tė gėrmuar nė arkiv, vuri re se sa poet i fuqishėm ishte, mė falėnderoi qė ia rekomandova dhe kėrkoi tė bėhesha udhėheqės i diplomės sė tij. Kreva njė detyrė dhe njė merak tė vjetėr ndaj Poetit.

Por njė punė tė plotė e tė thelluar ka bėrė Dr. Bardhosh Gaēe, me grumbullimin dhe botimin e plotė tė veprės sė tij nė dyvėllimshin “Vidi-vidi pėllumbeshė”.

Me kėnaqėsi zgjodha disa nga kulmet e krijimtarisė sė tij qė i rrinė kurorė poezisė shqipe tė asaj periudhe, ku shkėlqyen emra aq tė veēantė si Ēajupi, Asdreni, Mjeda, Lasgushi, Fishta, Fan Noli, Migjeni.

 

Hiqmet Meēaj, janar 2005

 

Ali Asllani u lind nė Vajzė tė Vlorės mė 1882, ku qė nė moshė tė re mbeti jetim. Nė Vlorė kreu shkollėn fillore, nė Janinė shkollėn e mesme, gjimnazin "Zosimea" nė 1898-1902. Nė fillim studioi mjekėsi, por pastaj vazhdoi Institutin e Lartė tė Shkencave politiko-shoqėroro-administrative nė Stamboll. Pas shkollės kreu stazhin nė prefekturėn e Janinės. Nė 1908 zevėndėsoi pėr tre muaj nėnprefektin e Delvinės dhe u kthye pėrsėri nė Janinė. Ai ishte njė nga antėrėt e shquar tė Klubit "Bashkimi". Pėr mbėshtetjen qė i dha Ismail Qemalit filloi tėØpersekutohej nga organet qeveritare turke, madje u dha urdhėr tė internohej nė Halep tė Sirisė. Mundi t'i shpėtojė internimit, kaloi nė Korfuz dhe prej andej nė Vlorė. Mori pjesė nė Kuvendin e Dibrės, si pėrfaqėsues i Klubit "Bashkimi" tė Janinės. Mė 1910 u kthye nė Stamboll, pas rėnies sė kabinetit qė e internoi. U emėrua sėrish nėnprefekt, por me kusht qė tė punonte nė viset shqiptare. Deri nė 1912 punoi si nėnprefekt nė Asqekii, Ellgen dhe Bokser tė vilajetit tė Konjės nė Anadoll. Pas shpalljes sė Pavarsisė, Ismail Qemali, i besoi atij detyrėn e Sekretarit tė Pėrgjithshėm tė Presidencės e tė Kėshillit tė Ministrave, ku qėndroi deri nė 22 janar 1914. Mėp pas punoi pėr disa kohė si nėnprefekt i Fierit e kajmekan i Ballshit. Pas largimit tė Princi Vidit shkoi disa kohėn nė Itali e u kthue sėrish ku administrata lokale e cakoti sekretar tė pėrgjithshėm (10.11.1915 - 1.1.1917). Pushtimi italian e gjeti nėnprefekt, por meqėnėse kundėrshtoi pushtimin u pushua nga puna. Nga 20 dhjetori i vitit 1918 - 5 nėntor 1920 ishte kryetar i Bashkisė sė Vlorės. Nė vitet 1921 - 1922 ishte kryekėshilltar i qeverisė dhe mė pas sekretar i pėrgjithshėm i kryeministrisė. Mė pas u caktua konsull nė Trieste, ku qėndroi deri nė fund tė prillit 1925. Po atė vit u emėrua "Zėvėndės i ngarkuar me punė" nė Sofje e mė pas, po aty, "sekretar i parė" dhe "i ngarkuar me punė". Nė vitet 1930 -1932 ishte ministėr i akredituar nė shtetin grek. Mė 1934 pėrsėri ėshtė kryetar i Bashkisė sė Vlorės deri nė prag tė pushtimit fashist 1939, ku u emėrua antar i Kėshillit tė Lartė nė Tiranė. Pak kohė mė pas u largua nga jeta politike dhe vajti nė fshatin Vajzė tė Vlorės. Pas ēlirimit ėshtė ndėr tė parėt themelues tė Lidhjes sė Shkrimtarėve dhe Artistėve. Deri nė vitin 1952 mbahej nga tė ardhurat e pakta nga pėrkthimet pėr llogari tė Institutit tė Shkencave, por kjo mundėsi iu pre mė vonė. Ka botuar vjersha qė nė moshė tė re. U bė i njohur me poemėn "Hanko - Halla" nė 1942. Pak vite para vdekjes mundėn tė botohen disa libra tė tij dhe iu lidh njė pension i vogėl. Ndėr librat e botuar nė vitet 1960 - 66 pėrmendim: "Vidi - vidi pėllumbeshė" (1960), "Shqipėria kryezonjė" (1961), "Vajzat dhe dallėndyshet" (1964), "Kur merr zjarr rrufeja" (1966) dhe pas vdekjes iu botua nė 1973 "Poezia shqipe". Eshtė autori i kėngės sė njohur "Vlora, Vlora" , “Hakėrrim”, etj...

Pas viteve 90 iu botuan disa libra si "Poezi tė zgjedhura" nė 1996, dhe "Vidi, vidi pėllumbeshė" nė 1999.

Vdiq nė Tiranė nė 20 dhjetor 1966.

 

PYETA VALET VOGELUSHE

 

Pyeta valėt vogėlushe;

mu si krahėt e njė gushe

pėrmbi supe nga njė shkumė,

kush mė pak e kush mė shumė,

venė e vinė e shkojnė e shkasėn

dhe pėrhera pėr ty flasėn.

 

Valėza, o valėza,

farė e fis me vashėza,

ku e keni shoqen tuaj?

Ruaje zot nga erė e huaj!

 

Pyeta zoga, pyeta zogj,

pyeta zemrėn qė m’u dogj,

pyeta lulet nėpėr baēa,

nėpėr baēa, qė un’ plaēa,

muaj e vitra po tė pres,

vidi-vidi pėllumbeshė!

 

Vidi-vidi zogėza,

farė e fis me zojėza,

ku e keni shoqen tuaj?

Njė minutė e gjat’ njė muaj!

 

Vidi-vidi pėllumbeshė!

pėr ty qaj e pėr ty qeshė,

pėr ty qesha; gjithė jeta

me gjith’ lule, me gjith’ fleta,

u bė fli pėr ata sy;

ēdo gėzim ta fala ty!

 

E ēdo brengė e mbajta vetė.

Tash afroi e thėnė e shkretė,

dhe un’ s’di ku jam, ku vete,

rroj pėr ty e vdes pėr vete!

 

VLORA

 

Andej Qaf’ e Topit hedhur si sorkadhe

kėtej Guzbabaja, njė urat’ e madhe,

mu nė mes tė tyre shtrihet njė qytet

shtėpi e shqiponjės pėr eternitet;

Vlora tungjatjeta, vendi i mrekullive,

maten me Sazanin degat e ullinjve!

 

Shėtita Evropėn, shėtita Azinė,

gje’ te moll’ e kuqe vajta gjer nė Kinė,

sa tutje mė tutje, sa lark e mė shumė,

dhe atje ku piqej buka mu nė kumė;

 

Deri prapa diellit, nė tingli majmun,

dhe atje ku zoti quhej Firaun!

Tobe ja rabi! fryhemi gjynah,

kapėrceva qiellin si njė zok me krah!

 

Kapėrceva dete mbushur me inxhira,

kapėrceva male gurė xhevahira,

gjithė mė gostitėn, gjithė i gostita,

sa mė velesitėn, sa u velesita!

 

Ē’do qė desha pata, qumėsht dallandyshe,

sa tė hanin gjithė, gjyshe dhe stėrgjyshe;

dhe me re tė bardha dhashė edhe mora,

hazinera gjeta, kur mė hante dora!

dhe me re tė bardha mora edhe dhashė,

po si Vlorėn time njė qytet nuk pashė!

 

Vlorėn edhe Vlorėn thelp e kam nė zemėr,

ditėn e kam dritė, natėn e kam ėndėrr...

ēdo or’ e minutė ty tė kam nė gojė,

mbase tė zė lemza, kur un’ tė kujtojė!

Vlora im’ e bukur, Vlora im’ e lirė,

vetėm ty tė dua dhe njė gun’ tė dhirė!

 

Aty n’ata rrethe, aty n’ato rrėza

ēdo zonj’ e zonjushe matet me thėllėza!

Aty shpirti dridhet, aty zemra hidhet,

aty rreth e rrotull lozėn gugulidhet;

dhe pėr her’ tė parė po nė atė vėnd

njė zogėz, njė... hajde, mė rrėmbeu mėnd!

 

Vlora im’ e bukur, Vlora im’ e lirė,

vetėm ty tė dua dhe njė gun’ tė dhirė!

E kudo qė isha e kudo qė jamte

kėng’ nė buz’ tė kishja, lot nė sy tė kamte!

 

MBI QEPALLE ME TROKIT

 

Mu kėtu,

ku ormisi1 zėmrėn zoti.

Aty kam njė guguftu,

qė e koj me pika loti.

 

Natėn vjen e bėnet dritė,

bėnet drit e bėnet yll,

mbi qepallė mė trokitė,

s’mė lė syrin qė ta mbyll.

 

Ditėn bėnet vetėtimė

e me krisma e me bujė,

shkrep nė mes tė shpirtit tim

dhe mė prish, mė bėn rrėmujė.

 

Iki larg e ngrihem lart

kaloj drit’ e kaloj hije,

pastaj zė e flas pėrēart

dhe nė kėmb’ tė saja bije.

 

E kudo qė ajo vete

mė tėrheq si hije pas,

zot, o zot qė s’jam nė vete,

e humbas, humbas, humbas...

 

Dhe buēas si val’ mbi zallė,

kur buēet e kur dremit,

ajo vjen pėrher’ vėrdallė

mbi qepallė mė trokit.

 

1.ormisi-  zbukuroi, stolisi

 

KATER STINA KATER ĒAPA

 

I

Vjeshtė...

Nėpėr hije s’ka mė shije,

lot’ i par’ dhe mė i thjeshtė

ėshtė fletė e gjor’ qė bije!

 

Nėpėr dega, nėpėr gjethe,

dor’ e erės po trokit:

me rrėnqethje si nė ethe,

fillon pema pėshpėrit!

 

Sosi kėnga nė fole,

hyri reja nė kufirė,

dallandyshja, ler’ e le,

ja nis kėngės lamtumirė!

 

Dallandyshja ime, haj!

do mė lėr e do mė shuaj;

ku do shkeli kėmbė e saj,

loti im do jetė i huaj!

 

II

Shkoi dhe vjeshta me sa pati...

vargje vargje varet reja,

zbriti drėr’ i madh nga shtrati,

po andej nga zbret rrufeja!

 

Bota mbytet nga njė mjegull,

dita thyhet, nata rritet,

nė oborr e shkreta pjergull,

sa po vete po ronitet!

 

Qielli ulet, ulet, ulet

rreth e rrotull tym e ujė,

reja, vjen mbi supe ngulet,

er’ e egėr bėn rrėmujė;

 

era vjen me duf si plumbi

dhe nuk le folé nė vėnd,

dallandyshja ime humbi

edhe unė i humba mėnd!

 

III

Kalon koha dal’ nga dal’

nata thyhet, dita rritet;

diell’ i dimrit rrall pėr mall,

si sorkadh me ēap vėrtitet!

 

Mbi njė degė e mbi njė tjegull

nanurit njė zog i gjor’,

nė oborr e shkreta pjargull

merr njė hov paraveror!

 

Ja dhe shkurti shkurtabiq

s’lė dy gurė nė njė qoshe,

po vesh trupin lakuriq

tė bajames bukuroshe!

 

Mars, o mars me huqe shumė,

njė rremall e njė nopran,

aty vaj e aty shkumė

aty qesh e aty qan!

 

Ėshtė e gjėr’ sa ėsht’ njė botė

dhe nė vjen me ca rrėmbime,

ėshtė i thell’ sa ėsht’ njė lotė,

po i holl’ si zemra ime!

 

IV

Kur bėn koha diell e shi

merimanga paska dasėm,

s’di, pėr zotin, po tashi

un’ dhe zemra ime shkasėm!

 

Mėndja vete ku nuk vihet...

e mė tej, e mė pėrtej...

njė pullumb qė di e ngrihet

ai di se ku do vej’!

 

Ku nuk vete mėndj’ e shkretė

bėnet shkum dhe mbi tallas,

un’ po varem tatėpjetė...

ajo shkon e shikon pas!

 

V

Paravera me bilbila

koha qesh dhe buza qesh,

diēka thon’ pėr trėndafila

goj’ pėr gojė e vesh pėr vesh!

 

Kridhet bota nė stoli,

nė stoli e nė sedefe,

dridhet zėri nė vjoli;

dor’ e vajzės rreh dy defe!

 

Ngrihet kupa me dolli,

njė dolli me tre shėndete,

rrotull zoga meskalli,

dy pėr zogėn, njė pėr vete!

 

Pjesa ime tepėr pakė;

pi dy pika, heth njė sy,

mezi marr njė pikėz flakė

sa pėr zemėr...gjer aty!

 

VI

Thon’ se shiu muajt maj

nėpėr dete bėn sedefe

dor’ e vajzės punon paj’,

dor’ e majit bėn gjergjefe!

 

Pik’, ergjėndi vjen me fate

e ēdo pik’ me kėmb’ tė mbarė,

nėpėr llėra, nėpėr shtate

tingėllin si pika ar!

 

Erdhi vera pėrsėri

kalipeē mbi shtiza dielli,

bejk’ e stanit buz’ flori

del e pret me kėnga fyelli!

 

Pėrsėri dhe pėrsėri

pėrqafonen flladi, fleta,

ah, kjo kėnga dashuri

ėsht’ e ėmbėl shum’ e shkreta!

 

Ngrihet kupa me dolli,

me dolli e me shėndete,

un’ po rri e vėrshėlli...

as pėr zogėn, as pėr vete!

 

Pjesa ime njė puqer

rrall’ njė vetull, rrall’ njė sy,

dhe si drita nė uj’ thyer

ca kujtime...gjer aty!

 

VII

Shkoi dhe vera me aq bujė,

shkoi me gjith’ ato stolira,

plaē, moj ver’, qė pėr pak ujė

thave lulet mė tė mira!

 

E njė vit i gjithi shkoi,

katėr stina, katėr ēapa,

un’ kėrkoj, kėrkoj, kėrkoj...

djalėrin’ qė mbeti prapa!

 

Aty brėnda kam ormisur

me kujtime, me gatime,

thellė e thellė i kam stolisur

nė bėrtham’ tė zemrės sime!

 

S’kalon koha, kaloj unė,

jet’, o jeta e flamosur,

jam nė gusht, dhe gusht e gunė...

plaēa un’ qė paskam sosur!

 

VETEM JETA S’MUND TE MATET

 

Dhe ajo qė m’u duk mua e pėrhershme shkoj e vate

Vate jeta ime vate, mė la vetėm njė kujtim

S’di, i ziu, ē’ėshte kujtimi: Vetėm shkrep si vetėtimė

e mė ndrit e mė tregon gjurmėzat e zotėris’ sate

 

Thone lindi me kemishe, per ate qe paska fate’

meqe une te dua ty, paskam lindur me kemish’

s’di, i mjeri ē’eshte kemisha, vetem ish ashtu si ish

midis mishit dhe kemishes futej dor’ e zoteris’ sate

 

Thone paska paraise, gjith’ lulishte e pallate

tufa, tufa me hyrira, vargje vargje me kumrira

s’di, i ziu, c’eshte hyria, por hyrirat me te mira

s’mund te ken’, t’u befsha une, ate zjarr te zemres sate

 

Paska vende gji-ergjende e pallate me shtat’ pate

ku ka defe, ku ka qejfe,

ku ka ēupa me kaēupa

s’di, dhe s’di, se c’esht’ kaēupi, me pelqen mė teper kupa

kur ma mbush e kur ma jep, ajo dore pa mekate

 

Dy te tretat e nje kohe, te nje shekulli qe vate

vate jeta ime vate, me ‘te bashke van’ dhe fatet

s’di, i ziu, se ku vane, vetem jeta s’mund te matet

vec me ditet qe kalova, ne prani te zotris’ sate

 

DO T'I SHTRYDH TĖ DY SYTĖ

 

Un' jam un', saksi e vjetėr!

Lule gjirit qė stolisa shkoi stolisi njė gji tjetėr

Un' e nisa e stolisa me ē'i jep e s'i jep sisa

dhe me kėngė ylyveri buz' e gushė ja qėndisa

 

Nėpėr vapėz i dhash' hije, nėpėr hije er' e shije

i dhash' shije poezie, gjith' fuqit' e njė magjie

gjith ato, qė fllad i ėmbėl nėpėr lule mbar e bije

ar' e diellit me tallaze, ar' e hėnės fije-fije

dashuria me dollira dhe me thelp lajthije pije...

 

Po u bė ajo qė s'bėnej, si, pra, zemra do duroj',

syri lotin ta qėndisė, loti syrin ta harroj?

Si, pra, zėmra do durojė un'saksia tash tė vuaj

edhe kėngė e gjirit tim tė kėndoj' nė gji tė huaj?

 

Un' e nisa i stolisa me ē'i jep e s'i jep sisa,

dhe me kėngė ylyveri buz' e gushė ja qėndisa

buz' e gushė ja qėndisa, e ormisa mu nė zėmėr

plasi hėna ziliqare qė shikonte me sy vėngėr!

 

Mė sė fundi i dhash' lotin, kryepajėn time pajė

i dhash' lotėt qė pikonin ku i shkelte kėmbė e saj'

i dhash' vjershėn time valė, dy herė valė tri her' zjarr

qė buēet nė maj tė penės edhe bėnet kėng e marr'

kėng' e marr' e mallit tim, qė tani e paskėtaj

do t'i shtrydh tė dy sytė nėpėr gjurma tė asaj!

 

NJE VESHTRIM I ARRATISUR

 

Nje veshtrim i arratisur

Nga qepallat e qendisur

Ku esht’ shpirti im skalisur,

Nga dy syt' e zes te tu

Vjen me thote ashtu-keshtu!

 

Me thot' jo edhe me ndes!

Me thot' po edhe me vdes!

Nata zgjatet edhe zgjatet...

Ah kjo nat' me or' nuk matet!

 

E un' mbetem duke lutur,

Lutem yjeve te keputur,

 

Dhe un' lus e kerkoj ty,

Ate vetull, ate sy!

Se ne syrin tend te zi,

N'ate sy te zi mazi,

Shenj' e buzes sime duket

Si nje prush ne re kur muget!

 

HAKERRIM

 

Qė nga Korēa gjer te Shkodra mbretėron njė errėsirė,

nėpėr fusha, nėpėr kodra, vėrshėllen njė egėrsirė!

Pra, o burra, hani, pini, hani, pini or’ e ēas,

Pėr ēakallin, nat’ e errėt, ėshtė ras’ e deli ras’!

 

Hani, pini dhe rrėmbeni, mbushni xhepe, mbushni arka,

tė pabrek’ ju gjeti dreka, milionier’ ju gjeti darka!

Hani, pini e rrėmbeni, mbushni arka, mbushni xhepe,

gjersa populli bujar t’ju pėrgjigjet: peqe, lepe!

 

Ai rron pėr zotrinė tuaj, pun’ e tija, djers’ e ballit,

ėsht’ kafshit pėr gojėn tuaj. Rroftė goja e ēakallit!

Shyqyr zotit, s’ka mė mirė, lumturi dhe bukuri,

dhe kur vjen e ju qan hallin, varni buz’ edhe turi!

 

Hani, pini dhe rrėmbeni, ėshtė koha e ēakenjvet;

hani, pini e rrembeni, ėsht’ bot e maskarenjve;

Hani, pini, vidhni, mblidhni gjith’ aksione, monopole,

ekselenca dhe shkelqesa, tuti quanti come vuole!

 

Nėnshkrim i zotris suaj nėpėr banka vlen milion,

ju shkėlqen nė kraharuar decorata “Grand Cordon”!

Dhe kėrkoni me ballhapur (!) komb i varfėr t’ju thėrres’

gjith me emrin tingėllonjės: Ekselenca e Shkelqes’

dhe tė quheni pėrhera luftėtar’ e patriot’,

nė ka zot dhe do duroj’, posht ky zot, ky palo zot!

 

Grand Cordon i zotris’sate, qė nė gji tė kan’ vendosur,

ėsht’ pėshtyma e gjakosur e atdheut tė vremosur;

dhe kolltuku ku ke hipur, duke hequr nderin zvarr’,

ėsht’ trikėmbshi qė pėrdita varet kombi nė litar!

Dhe zotrote kullurdise, diē, u bėre e pandeh,

kundėr burrit tė vėrtetė zė e vjell e zė e leh!

 

E na tunde, na lėkunde, nėpėr salla shkon e shkunde,

mbasi dora e armikut ty me shok’ tė heq pėr hunde.

Rroftė miku yt i huaj, qė pėr dita los e qesh,

tė gradoi katėr shkallė, pse i the dy fjal’ nė vesh!

 

Koha dridhet e pėrdridhet, do vij’ dita qė do zgjidhet

dhe nga trasta pem’ e kalbur doemos jasht’ do hidhet!

Koha dridhet e pėrdridhet, prej gradimit katėr shkallė

nuk do mbetet gjė nė dorė veē se vul’ e zezė nė ballė!

 

Mirpo ju qė s’keni patur as nevoj’ as gjė tė keqe,

mė pėrpara nga tė gjithė, ju i thatė armikut: “Peqe!”

Qė tė zinit njė kolltuk, aq u ulėt u pėrkulėt,

sa nė pragun e armikut vajtėt si kopil u ngulėt!

As ju hahet, as ju pihet, vetem titilli ju kihet…

Teksa fshat’ i varfer digjet… kryekurva nis e krihet!

 

Sidomos ju dredharakė, ju me zemra aq tė nxira,

ju dinakė, ju shushunja, ju gjahtar’ nė errėsira!

Ē’na pa syri, ē’na pa syri!... Hunda juaj ku nuk hyri:

te i miri, te i ligu, te spiuni mė i ndyri!

 

Dallavera nėpėr zyra, dallavera nė pazar,

dallavera me tė huaj, dallavera me shqiptar’

Vetėm, vetėm dallavera, dhe nė dėm tė kėtij vėndi

qė ju rriti, qė ju ngriti, qė ju ngopi, qė ju dėndi!

 

Nėse kombi vete mbarė, nesėr ju veproni ndryshe,

dylli bėnet si tė duash, kukuvajk’ dhe dallandyshe…

kukuvajka gjith, me lajka, neser silleni bujar,

nėnė dorė e nėnė maska, shkoni jepni njė kapar!

 

Dhe kujtoni tash e tutje me tė tilla dallavera

kukuvajka do pėrtypi zog e zoga si pėrhera…

Ja, ja grushti do tė bjeri pėrmbi krye tė zuzarve,

koha ėshtė e maskarenjve, po Atdheu i shqipėtarve!

 

Edhe ju tė robėruar, rob nė dor’ tė metelikut,

fshini sofrat e kujtdoj’, puthni kėmbėn e armikut!

Qė ta kesh armikun mik e pandehni mėnēuri,

mjafton bėrja pasanik, pasanik dhe “bej” i ri,

dhe u bėtė pasanik, me pallate, me vetura,

kurse burrat mė fisnikė, japin shpirtin nė tortura!

 

Vėndi qėnka sofr’ e qorrit, vlen pėr goj’ e pėr lėfytė,

bėni sikur veni vetull’, shoku shokut krreni sytė…

Dhe pėr njė kėrkoni pesė, po mė mir’ njėzet e pesė.

Le tė rrojė batakēiu dhe i miri le tė vdesė!

 

Po njė dit’ qė nis e vrėret do mbaroj’ me bubullimė,

ky i sotmi zėr’ i errėt, benet vetėtimė

dhe i bije rrufeja pasuris’ dhe, kėsi lloj,

nuk ju mbetet gjė nė dorė, vetėm njė kafshit’ pėr goj’!

 

A e dini qė fitimi brėnda katėr vjet mizor’

nuk ėsht’ yti, nuk ėsht’ imi, ėshtė i kombit arbror,

ėsht’ i syrit nė lot mekuar, ėsht’ i vėndit djegur, pjekur,

Ju do thoni si tė doni… po e drejta dermon hekur!

 

1942.

 

7 PRILL 1939

 

Shtatė prill...

Kopilove o kopil

E u lute u kėpute

Njėqind pash nė dhe u fute!

 

Natyrisht njė tradhėtor

Spor e fisit arbėror

E pret hasmin me daulle

Kur gjen ditėn ta bėn pulle!

 

Na e gjeti dhe na ra

Vret Shqiponjėn qė s'u vra

Nuk u vra dhe nuk do vritet

Posht perpjet me vrull vėrtitet!

 

Ja dhe hymni qė na thurri

Hymn'i zi i njė qivuri:

"Eja, eja alala

Tė na rrojė Duēeja

Duēeja guguēeja

Le tė rroj’ edhe flamuri

Sa pėr sy e pėr bela!”

 

I pabesi ta dij’, pra

Ndėr kasolle me njė tra

Qė nga Shkodra gjer nė Dropull

Rron ai qė i thon’ popull!

 

Ajo dor’ qė rreh dybekun

Di ta mbush edhe dyfekun

Nė se ditėn ēan ugar

Edhe natėn thurr litar

Thurr litar e kalit grushtin

Dhe e var nga kėmbėt pushtin!

 

KOKA BEN E KOKA VUAN

 

Ē’ke moj zemėr qė rėnkon!

Njėher' varet trikollari1, herėn tjetėr kryq i thyer...

Paska rar' hallva prej qielli e ja nis njė dallaver,

Mbushen xhepat me flori

E qinosen ujk e dele pėr tė bėr' njė stan tė ri!

 

Shitet vendi pėr para, me para e pėr para

Bėnet burri telendi, dy para njė maskara,

Para hasmit lepe peqe

Para zėrit tė atdheut hund e tyre shtatė sqepe!

 

Duke blerė e shitur erė, dikush bėnet milioner,

Kurse shoku pinte uthull lum zotria pinte verė,

Milioneri yn' i ri

Para shokut tė dikurshėm vari buz' edhe turi!

 

E pėrhera me dy faqe, qė tė haj'e qė tė bluaj,

Nė njė kohė mbi dy frona, nė njė ēast mbi dy kuaj,

Me dy faqe, me dy nofulla, nė njė xhep e dy flamurė

E hedh kėmbėn me daulle edhe turk edhe kaur!

 

Na tė urt' e tė mėndafshtė s'qemė tė zot tė bėnim zė

Ku fillon me thash e theme hij' e vetes tė pėrzė;

Neve ndryshe, puna ndryshe, defi ndryshe, kėnga ndryshe

E ē'kėrkon nė gji tė gjėmbit tė kėndoj' njė dallandyshe?

 

Mirpo vendi paskish zemėr, paskish sy e paskish vesh,

Shikon lark e dėgjon thellė, di tė vesh, edhe tė zhvesh

Tani eja e t'ja themi asaj kėnge qė ja thonė:

Koka bėn e koka vuan, ē'ke moj zemėr qė rėnkon?!

 

1-trikollari-(ital.) poeti e thotė me qesėndi popullore pėr flamurin e pushtuesit qė ka tre ngjyra.

 

ALI PASHA TEPELENA

 

Nga satrapėt mė satrap

nga dervishėt mė dervish,

ky zabit, ky dreqo-lab,

pa kalem e pa qitap,

paskish lindur me kėmish!

 

Po satrapin, unė ju lus,

mos ta marrim pėr qortim,

 

ai ish njė kryetrim,

njė rrufe, njė vetėtim,

qė i tha sulltanit: sus!

 

Njė rrufe...

Po rrufeja, vini re,

i ka rrėnjėt nė njė re!

si dhe truri, tungjatjeta,

me gjith’ dritėzat e veta,

i ka rrėnjėt nė kaptinė!

po sa larg dhe sa lart

shkon e ndrin dhe vetėtin!

 

Dhe Ali Pasha kajmeni

nip stėrnipi i njė dere,

soj dervishi, soj sejmeni,

i ushqyer me mėna ferre!

me guzimin mrekulli

u bė kryefermanlli

dhe nga truali i tij i ngusht’

i lėshoi njė goxha grusht

perandorve osmanlli!

 

Dhe arriti sa pothuaj,

nė tryezė tė ēezarve

ku vlon hymni ngadhnjimtarve,

hymn’ i tija s’mbet i huaj!

 

Le t’i ngrem’, pra njė dolli!

fam’ e tija ėshtė e madhe,

vler’ e tija mė e madhe!

Nė e ultė historia,

di ta ngrerė Shqipėria,

sepse trimin, nuk e nuk,

trimi trimin nuk e zhduk!

 

(Botuar nė "Gazeta e Athinės", shkurt 2005)

 

NEXHAT HAKIU

 (1917-1978)

 

 

 

Nexhat Hakiu u lind nė Vlorė mė 1917 nė njė familje me tradita patriotike. Ai ishte njė poet lirik i viteve ’30-40 dhe botoi me pseudonimet Ali Dervalla e Nexhat Mahmut Hakiu. Publikoi nė shumė organe tė shtypit tė kohės. Pas hedhjes sė bombės nė Ambasadėn Ruse filloi persekutimi ndaj tij duke e akuzuar se nxiste rininė nė disidencė. Nė fund tė viteve ’50-tė, arriti tė botojė librin: “Kėndoj”, mė pas “Zėri i fyellit”, 1959; “Fjala ime”, 1961; “Njė lule mbolla”, 1973; “Nė garė me stinėt”, 1977.

Vdiq nė Tiranė nė moshėn 61 vjeē, mė 1978.

Njė poet qė mbeti deri nė fund poet. Lirik nė shpirt, lirik nė kėngėt qė kėndoi. Nexhat Hakiu debutoi nė poezinė tonė nga mesi i viteve '30. E nisi me atė grup vjershėtarėsh tė rinj, qė hodhėn hapat e parė nėn ndikimin marramendės tė poezisė sė L.Poradecit. Tė gjithė pothuaj u bėnė lasgushianė, epigonė tė tij dhe askush nuk arriti tė krijojė individualitetin e vet. "Pėrjashtim do tė bėnte vetėm Nexhat Hakiu, i vetmi nga shokėt qė do tė fitonte emėr nė poezinė shqipe tė kohės me zėrin e tij origjinal", shkruan Nasho Jorgaqi, qė ka mbledhur dhe redaktuar krijimtarinė e tij. Nexhat Hakiu kish lindur nė Vlorė mė 1917, ku kish kryer dhe shkollėn tregtare, prej nga dolėn dhe shkrimtarėt e ardhshėm Sh.Musaraj, P.Marko e A.Varfi. Pasi studioi nė Institutin e Lartė Teknik tė Selanikut, punoi si gazetar e mė vonė u bė mėsues i letėrsisė nė shkollat e Tiranės.

Ndoshta rastėsi, por ne u rritėm nė tė njėjtėn shtėpi, rrėzė kodrės sė Budakut, ku sot ndodhen varrezat e dėshmorėve. Babai e bleu atė pas lufte. Vonė mora vesh se Nexhati ishte rritur aty. Shtėpia qe e rrethuar me mure tė lartė. Dikur duhet tė kenė qenė saraje me pallate tė larta. Dukej tė ishte djegur me dhjetėra herė, sepse nuk mbaronin shtresat e hirit dhe tė tjegullave tė thyera. Qe e mbushur me pemė tė rralla e plot mistere: cisternė uji pėr kohė rrethimesh, njė pus i thellė me ujė tė ftohtė e tė kulluar, qypa tė mėdhenj, ēibukė balte tė pjekur, qė ndoshta pėrdoreshin pėr nargjile, strehime tė nėndheshme pėr raste bombardimesh. Unė shpesh fshihesha aty, mes lakuriqėve tė natės, dhe fantazoja, gjė qė padyshim e ka bėrė nė fėmijėrinė e tij edhe Nexhati.

U rritėm nė tė njėjtėn shtėpi, por pa e njohur njeri-tjetrin... Ndaj me respekt tė thellė po i botoj kėto poezi qė i gjeta me vėshtirėsi, sepse nuk kam asnjė nga librat e tij...

 

PESHPERITJE VJESHTE

 

Ja po piqet, mike, rrushi

Deg' e pjeshkės mė njė thyhet,

T'i ka zėnė faqet pushi

Edhe gjiri po tė fryhet ...

 

Eja, mike, bashk tė bredhim

Erdhi koha qė t'i mbledhim:

Un’i zgjedh ti i kėput

Ca nė dorė e ca nė futė.

 

Nė se degėt nuk arrin,

Do tė kap, moj, mu nė mes:

Tė tė ngre, moj, mi peqin

Me njė zemėr; me njė shpresė.

 

Kokrrat fshehur nėpėr fletė

Hajt i mbledhim mė nuk rriten,

Eja, mike, se un' vetė

Ti kėpus kam frik' se vriten!

 

"Kėngėt e Zambares" - 1939

 

MADRIGAL

 

Prapa drrasash ther e kalbur, gojėn pash tė pėrgjėruar

Kur po ēelte e zilepsur afshe gazi mirėsie,

U thethiva i mahnitur se nė buzn' e ngashėruar

-M’u duk zemra - kur mė fale njė pėrshtypje miqėsie.

 

Nė tė ēarat, nėpėr vrymat t'asaj portės mykur tėnde,

Pash dy syt' e tu qė nxinin tė groposur, tė brengosur.

Dhe me zi pash kėmb't e zbathur qė po shkelnin n'ato vende,

Ku, mes drrasash thyer e kalbur, po mė fshihe e rreckosur...

 

Mos vallė turp ka dashuria qė soditė fshehtėsinė,

Apo druhe se je veshur me njė zhele tė arnosur?

Hape portėn, vajz'e vrerit, nuk pėrbuzė varfėrinė,

M'a do xhani pranė teje qė ēdo breng' tė ketė sosur.

 

"Pėrpjekja shqiptare" - mars 1937

 

VITIT TĖ RI

 

Prag mė prag duke trokitur ndezė mallin dhe kujtimin

Sa i rėndė dhe me ngadalė!

Falė shpresa mė tė reja duke zbutur zemėrimin!

Zemėrdjegurit me fjalė,

1 freskove zagushinė (kur pėr ty uroi ēupa

Kur tė priti me tė tok...)

Qeshi buza, zemra deshi pranė mikes tė ngre kupa,

Miqėsia: shoqe-shok.

E mallėngjyer prapa krahėsh me ca lemza u lėndua;

Dhe porsi bashkim i mitur

U fjalos me sytė e vakėt, me njė qeshje u kuptua,

Por mė pas si e koritur

Vesh mė vesh zu pėshpėriti njė pėrrallė tė harruar,

Njė pėrrallė tė paditur:

Jetė e bukur je e kremte, jetė je pėr t'u kremtuar!

 

"Pėrpjekja shqiptare" - janar 1938

 

STINĖT E TUA

 

I

Ngrohen gjethet, shkrihet vesa,

Ēelen gonxhet ndaj agimi

Si ēel malli nga kujtimi

Larg mikeshės ku lind shpresa.

 

Mallin mike ta kėndova

Tė pash vetėm moj nė sy

Prushin tėnd e flakėrova

Mall' i kohės, mall pėr ty.

 

Mė shiko, moj sy mushqerre

Mes qepallash pika loti,

Vashė - vashėzo pranvere

Ēelu, moj, si ēelet moti!

 

II

Zė e bėn njė vap - e madhe

Zė fryn afshi nė livadhe

Verdhėrojnė male, fusha,

Ndizen gjokse, ftohen gusha.

 

Dil, mikeshė, mos rri brenda

Nuk sheh shoqet si jan' turrur?

Gjoksin hapur, leshrat ēthurur

Nėpėr hijet u ka ėnda.

 

Buzėqeshmė se mė there

Drejt qepallash pika loti,

vashėzo, ti vashė vere

Ēelu, moj, si ēelet moti.

 

III

Verdhėron mbi bar kalliri

Ndrin nė gusha dhe floriri,

Ndizet malli mikja ime

Kur lind shpresa me kujtime.

 

Tė pėlqeva nė tė ndritur

Tė kėndoj moj nė tė rritur,

Po kam frikė, vaszo,

Nė mė njeh e nė mė do.

 

Eja afėr moj bajrake,

Pranė qepallash pika loti,

Vashė - vashėzo vjeshtake

Ēelu, moj, si ēelet moti.

 

IV

e bėn njė ftomė e madhe

Fshihet gėrxhes njė sorkadhe,

Ndizet malli i gjahtarit

Pėr planozat e beharit.

 

Dridhet bura pa do ngrohur,

Ndizet zemra, pa do ftohur

Mblidhet fshati - do fėrkuar

Edhe qafa pėrqafuar.

 

Pėrqafomė shėnllazore

Se kam ngrirė prej sė ftohti

vashėzo, moj dimėrore,

Ēelu moj, si ēelet moti!

 

"Kėnt e zambares", korrik 1939

 

 

(1) Planoze - zog mbahet nė kafaz pėr tė ndjellė shpezėt e tjera

 

Ē'ĖSHTĖ DASHURIA

 

Ti nga gazi, nga mėrzia

Pyet ē'ėshtė dashuria

Por ajo nuk ka fytyrė,

Nuk ka tingull, nuk ka ngjyrė!

 

Ajo s'ndihet as me fjalė,

Vjen e fshehur dhe ngadalė,

Vjen njė herė' e prap s'e njeh

Brenda zemrės ti s’e sheh!

 

Po t' ish lule, fshehur barit,

Do kėputesh, do tė thahesh,

Po t'ish perlė, fij’ e arit

Do rrėmbehesh, do tė ndahesh;

 

Po t'ish zog, do tė vajtonte

Brenda zemrės nė kuvli,

Ta liroje, do kėndonte

Larg nga ty, nga ēdo njeri!

 

S'ėshtė lule pėr nė fushė,

S' ėshtė perlė pėr nė gushė,

S'ėshtė as zog pėr nė kuvli:

Ajo zemrėn ka shtėpi....

 

Ja se ē'ėshtė dashuria!

Ėsht' a s'ėshtė nuk e di,

Por un' di se lumturia:

Nuk ėshtė vetėm dashuri!

 

ZEMRA NĖ AKANT

 

Merrni zemėr kush do zemėr!

Ej, ju vasha, doni zemėr

E kish marrė lozonjarja

Nga kraharor' i njė poeti!

E si mund ta mbante zemrėn

Me tallazet e njė deti

Lundr' e thyer, pėlhur’-ējerrėe,

Pa timon e kiē tė shtrembėr?

 

Po bėrtet pėrsėri kasneci

Se nė dorė zemra i ngeci:

Ej ju vasha, doni zemėr?

Kjo nuk shitet, as nuk blihet,

Kini zemėr, o ju vasha,

Se me zemėr kjo shkėmbehet!

 

Ėshtė zemra nė furtunė,

Ėshtė zemra e njė poeti

Qė pėrplaset nė shkėmbinjtė

Posi vala e njė deti!…

 

Ja kasneci ēirret prapė,

Se njė vashė pas tij u kap:

Merre zemrėn, merre zemrėn

A dėgjove ti moj vashė?

Jepet zemra e njė poeti

Qė gufohet posi deti!

A dėgjove ti moj vashė,

Se tė dhimbsur ty tė pashė,

Merre zemrėn merre jetėn,

Ėshtė mall'i njė poeti!…

 

Prap' kasneci po bėrtet,

Se asnjė nuk qaset vetė:

Ėshtė zemra e njė poeti

Qė gufoi posi deti,

Posi vala qė lė valėn

Dhe lėkundet me tallas,

Kur mbi ranė vjen e ikėn,

Le guaska, shkumė pas,

Merre zemrėn, merre jetėn,

Esht' dėshir' e njė poeti!

 

Po kasneci ra nė hall,

Kush pėr zemrėn pyet vallė?

Qeshnin lozonjarėt, qeshnin

Vinin dorėn pėrmbi buzė,

Porse zemra s'mund tė lidhet

As me fjal' as me tėrkuzė,

Ajo hidhet e pėrdridhet,

Kėrkon zemėr, ngashėren

Dhe thesarėt porsi deti

I mban brėnda s'i rrėfen!

 

Ja kasneci mbet' i ngjirrur

Po nje nėn' i pati thirrur:

- Ej, kasnec, zemėr' e poetit

S'jepet kurrė me pahir,

Falma mua se mė ngjan

Porsi zemra e tim bir!

 

TOKA FLET.....

 

Gryk'e malit po gjėmon,

zemr'e fushės po rėnkon:

 

-Tė kam dhėnė pyje plot,

grur e misėr, pem' e lule,

ē'paska ngjarė qė ti sot

mua zemėrėn ma ēkule?

 

Foli mali, foli fusha,

u drodh lisi dhe gėmusha!

 

-O poet, mos fol pėrēartė,

penda jote flet mbi kartė,

s'mund tė flasė, jo ky dhe,

ėndėrro, po mos gėnje!

 

-Pėr agimin e lirisė,

pėr mėngjezin kur kam lindur,

pėr njė lot tė dashurisė,

flet vėrtet' e jam e bindur!-

 

U betua ky poeti,

fjal'e tij plot zemra gjeti...

 

Un'e dija se tėrmeti

e bėn tokėn qė tė flasė,

nga rrėmuja nga rrėmeti:

gjiri nis qė t'i buēasė,

po ē'po shohin syt' e mi

tundka tokėn njė njeri?

 

Ē'pon me sonda, me tyrjela,

pistoleta, hedh ēengela,

ēan shkembinjtė me dinamit,

i thotė tokės: "Dil, tė dal"

mali: fushė, fusha: mal!

 

Mali bėhet fushė,

fusha bėhet mal,

si gjerdan nė gushė

barin shoh tė dalė..

Gjethe, gjelbėrim,

lule bojalli

mbushin vendin tim...

 

Tok' e ēarė nxorri ar,

ar tė zi si katran:

shatėrvan qė spėrkati

lulet pranė..

 

Pranė shatėrvanit

mbijnė lulet pėrsėri

cirka-cirka kuq e zi!

 

Ngjyr' tė zezė nėpėr lule

s'kam dėgjuar, nuk kam parė,

qėkur zemrėn ti ja ēkule,

ndroi toka rrėnje'e farė!

 

Sa e bukur: kuq e zi,

lulja mbin pran' arit zi,

sepse ari, ar'i zi

ėsht' si nata plot yllsi,

porsi nata qė dha ditėn,

ar'i zi na fali : Dritėn!

 

NJĖ RE E BARDHĖ

 

Njė re e bardhė qenar- praruar

e zuri diellin,

po rrezet prapė puhia shpejt

do t'i zbulojė...

Do zhduket reja nga sytė tanė

vėrdallė qiellit

te Rrug' e qumshtit, ku prap' sputniku

diē do kėrkojė....

 

Sputnik po t'isha pėrveē nė qiell

pėr tė kėrkuar,

do tė kisha zgjedhur kraharorin tėnd

krijes- njeri!

Atje do kishte me mijra gjėra

pėr tė zbuluar,

atje njė botė mban tė panjohur :

Zemra-ēudi!

 
Pėrgatiti pėr botim Hiqmet Meēaj

(Botuar nė “Gazeta e Athinės”, janar 2009)

 

PETRO MARKO

 

 

U lind nė Dhėrmi, Vlorė. Pak kohė studioi nė Athinė. Qė kur ishte nxėnės i shkollės tregtare nė Vlorė (tė cilėn e kreu nė vitin 1932) filloi tė shkruajė poezi dhe proza tė shkurtra. Petro Marko ka njė biografi nga mė tė pasurat dhe mė tė bujshmet nė letėrsinė shqiptare. Deri nė vitin 1936 ai punoi nė Tiranė si gazetar dhe po atė vit, nė moshėn 23 vjeēare u nis vullnetar nė Luftėn e Spanjės, si luftėtar nė brigadat internacionale. Pas Luftės sė Spanjės, gjatė kthimit pėr nė Shqipėri, ai do tė ndeshet dhe do tė marrė pjesė nė shumė beteja antifashiste nėpėr Evropė. Pas kthimit nė Shqipėri nė vitin 1940 do tė burgoset nga italianėt, qė aso kohe e kishin pushtuar Shqipėrinė dhe do tė pėrfundojė nė kampin e ishullit Ustika afėr Palermos. Nė pėrfundim tė Luftės Antifashiste nė vitin '44, Petro Marko do tė marrė pjesė nė radhėt e partizanėve italianė, duke i rėnė kryq e tėrthor Italisė, si luftėtar dhe si komandant me pėrvojė luftarake. Kur kthehet nė Shqipėrinė e ēliruar, ftohet qė tė qėndrojė nė krye tė gazetės "Bashkimi" nė Tiranė, por shpejt do tė pėrjetojė disa nga vitet mė tė rėnda nėpėr burgjet e shtetit shqiptar komunist, pėr tė cilin Petro Markoja kishte luftuar nėpėr Evropė dhe Shqipėri mė se 10 vjet rresht. Kjo pėr tė vetmin shkak se nuk mund tė pajtohej qė nė ditėt e para tė pushtetit me fillimin e diktaturės, e sidomos kur provoi t'i rezistojė diktatit qė i vinte Shqipėrisė aso kohe nga jashtė kryesisht nga Beogradi.

Tė gjitha kėto pėrvoja jetėsore i pėrfshin nė romanet: "Hasta la vista" dhe "Qyteti i fundit". Nė vitet '70 ai do tė shkruajė romanin "Njė emėr nė katėr rrugė", ndėrsa periudhėn e vėshtirė tė jetės sė tij nė ishullin e Ustikės do ta pėrjetėsojė nė romanin e tij tė rėndėsishėm "Nata e Ustikės".

Faqet mė tė fuqishme tė prozės sė Petro Markos reflektojnė triumfin e dashurisė dhe tė humanizmit njerėzor. Pas tėrė atij ferri nėpėr tė cilin kalon njeriu nė rrėfimin e Petro Markos, ai arrin tė mbetet i pamposhtur nga mizoritė e botės. Kėtė bėrthamė tė brendshme e rrezatojnė personazhet nga romanet e tij, kėtė shkėlqim biblik reflekton Petro Marko njeri dhe Petro Marko shkrimtar nė tėrė veprat e tij.

Nuk ka shembull nė letėrsinė shqiptare, ku tė jetė gėrshetuar dhe njehsuar aq shumė mes vetes njeriu dhe krijuesi - Petro Marko njeri dhe Petro Marko shkrimtar. Tek vepra e tij rrezaton bindja dhe besimi i lindur pėr dashurinė dhe humanizmin njerėzor, ndonėse sa rrojti ishte ndėr personalitetet mė tė persekutuara dhe mė tė munduara.

Qyteti i Vlorės e nderoi duke i dhėnė emrin “Petro Marko”, teatrit tė tij. Presidenti i Shqipėrisė, Alfred Moisiu, nė vitin 2003 dekoroi Petro Markon me Urdhrin "Nderi i Kombit".

Kėto ditė ish dega e lidhjes sė shkrimtarėve tė Vlorės mori emrin “Petro Marko”.

 

Libra tė autorit:

 

Hasta la vista, Qyteti i fundit,  Njė emėr nė katėr rrugė, Ara nė mal, Nata e Ustikės,  Shpella e piratėve, Retė dhe gurėt, Horizont, Fantazma dhe plani 3+4, Ēuka e shtegtarit, Njė natė dhe dy agime, Stina e armėve, Intervistė me vetvehten.

 

KENGA E VALES

(Vlorės)

 

Lėmo', o vale e pėrkėdhel

atė breg qė  s’ėshtė i gjallė,

e, kur tė flesh aty nė Skelė,

tė shtrihesh nė atė zall,

kėndo njė kėngė e nanuris

shumė qetė e me ngadalė,

se nė atė tokė fle njė fis

qė u ngrit nė shekuj valė

pėr nderin e Lirisė...

 

Lėmo' o valė me ngadalė!

kėndo njė kėngė lehtė,

tė mos dėgjohet gjer nė mal,

se aty nė ullishtė fshehtė

dergjen..... - oh lėre mos e nga,

kujtimi u ka mbet! -

 

Pra ti o valė, kėndo, mos qa,

se zemrėn e ke det

dhe gjuhėn ligjėrim e shkumė,

sa brigje ke nė dorė!...

Dhe kot kėrkon tė vėrė nė gjumė

dhe shpirtin tėnd, o Vlorė!

 

Po ah, o vend qė lind ē'ka vdes,

pse hesht mbi varr, i gjallė?

Pėrherė syri yt do jesh'

me llahtari nė zall?..

 

Lėmo' o valė me ngadalė,

kėndo kushtrim tė qetė...

Se mos dėgjohet lart nė male

nė Arbėrinė vetė

se atje dergjet njė jetė...

 

Lėmo' o valė e pėrkėdhel

me zemėr, jo me zjarr,

se bėn vaki qė vdekja del

e s'hesht brenda nė varr.

 

Kushtrimin tėnd o tė dėgjoj

oh, ndėrsa vendi qan -

atėherė, o valė, gjumi mbaroi

dhe labėt kush i mban...?!

 

KEMBEVE

 

Ē'keni, o kėmb', qė kėmba-kėmbės

po gjurmoni lot e lodhje?

a s'u ngopėt duke ecur

nėpėr shtigjet e sė nesmes?

ku e shpini n'ato ndodhje

t'ashpra kurmin qė ka ngecur

pėrmbi ju o kėrcitharė?

-Po drejtohemi nė varr!...

 

DESHPERIM!

 

Tėrė brenga bredhėrin

shpirtkėputur nėpėr rrugė,

zėr' i tij mė s'psherėtin

se nė syt' ku dergjet muga

lot i heshtur, lot i ngrohtė

rrokulliset me pėrtim

mes fytyrės djersėftohtė

duke shkruar: dėshpėrim!

 

HIMARA

 

Lagur syt' i zu qepalla,

s'kanė tė hapen nė jetė,

se nė ato vise tė rralla

fluturon shpirti shigjetė!

 

Atje, ah! gjelbėron fryma;

n'ato male ar tė lara

ku mbi re shkrep vetėtima,

shkruan me zjarr:

-Flak' ėshtė Himara!

 

APOLOGJIA IME

(JETES)

 

...Marrėzi, turp turp dhe

mėkate

pėr jetėn e tėrbuar

se kur mė ndal, o gjeneratė,

qė vuan rrugės ndonjė natė,

mė merr pėr tė dėnuar

dhe, me njė zė qė vret,

ngahera mė pyet:

-Ku linde, o i ri?

-O jetė, linda nė shkreti!

-Ku rron dhe ku vete,

nė ē'dhera e nė ē'dete?!

-Ēudi! Ē’kėrkon prej meje ti

dhe si, o jetė, pyet,

kurse nė varfėri

mė hodhe kur mė gjete

tė lindur nga skelete

pa dritė, pa liri?

-Njeri!

Nga vete, as mė thua?

-S'e di! Jo, nuk e di!

Po lermė, o jetė, ē'ke me mua?

-Dua ta di, po dua!

-Atėherė, jetė e krisur,

pėr mua mos pyet

se qysh nė n'agim kam nisur

tė shkel si skllav i shkretė

mbi gjurma shprese drite...

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

-O mėkatar,

as faliu ligjes sime,

bindu i ēmendur ėndėrrtar,

s'jeton mė shqetėsime!...

-Mu thell' nė brendėsirė

ku ndjenja rron e lirė,

ku dhembja dhemb e prekur

nga ligja jote e fuqiplotė,

nė gjirin tim si hekur,

si hekur e ēelik,

qėllo, qėllo, o me kamxhik;

pa frik' e pa mėshirė

e pa pendim,

se mu nė thellėsirė

tė shpirtit, nė njė kėnd,

lindi njė shqetėsim

qė ēeli varrin tėnd...

 

VETVETES

 

Gėlltite dhimbjen me pahir

nė thellėsinė tėnde!

Vėrtite brenda pa mėshirė

dhe qesh si njė ēapkėne!

 

Shterroi jeta, s'ka mė lot

as ėndrra, as pėrralla,

eja nė vete, dehu sot

me zemrat e gjalla!

 

HA...

 

Ha vajtim, o i helmuar,

ha gėzim, o i gėzuar,

ha pėrralla, o vjershėtar,

ha litar, o Atdhetar,

ha gėnjeshtra, o ėndėrrtar....

hani bar pėr tė jetuar.

Hani arkat... hiē mos mbeten

mbretėr - sa tė hani veten.

 

KENGA LABERISHTE

 

Kur ja marr o me tė qarė

asaj kėnge trimėrishte,

them: - Eh, mbeta si i vrarė,

se dyjarja labėrishte

mė kujton .... O Perėndi,

nuk e them, po do ja nis

sy rrėmbushur nė arrati

si bilbil i Labėrisė!

 

DERI KUR...

 

Deri kur i arratisur,

i pastrehė nė mėrgim,

deri kur o shpresėngrysur,

do tė endesh pa drejtim?

 

Kthehu, lumėmadh nė Atdhe,

mba nė gji atė flamur

qė valon i fsheht atje!...

Bėhu burrė! Po deri kur?!

 

PERMENDORJA E VLORES

(luftėtarit tė panjohur)

 

Trim , arbresh, ja ti si hekur

ēelik mė rri pa tundur!

Fsheh nė sy turmėn e vdekur

qė nga vdekja s’ėshtė mundur!

 

Rri rinia e tė sheh,

por mjerisht ajo s'tė njeh!

Edhe pyet, o zemėrftohur:

- Ē'ėshtė ky trim i panjohur?

 

TE VARRI I DREJTESISE

 

Tė pat rritur me pekule

drita e jetės... Po tani,

pse e vdekur ju pėrkule

dhunės - arit, pa stuhi?

 

Ja... tė qan o turm' e gjallė

qė tė humbi. Dhe me hak

tė kėrkon. Si thua, vallė,

pėr t'u ngjallur, do shumė gjak?

 

N'ARRATI

 

Kokėn mu nė trastė e futi,

mori dhenė... Pse o Zot,

tėrė kohėn jetėshkurtri

qetėsinė nuk e gjen dot?

 

Ligja me kamxhik s'e zbuti

skllavin qė endet sot e mot,

llogore nuk gjen gjėkundi

dhe mundimi s'e mund dot.

 

TUNGJATJETA SHQIPERI

 

...................

 

Tungjatjeta Shqipėri, Nėnė e fisit mirėpritės

pėr ata qė tė nderojnė.

Tungjatjeta Shqipėri, Nėnė e fisit kryengritės

pėr ata qė tė lakmojnė!

 

Ti je Besa, bujaria, Nėnė e fisit legjendar

pėr ata qė tė nderojnė.

Ti hakmarrja, burrėria, Nėnė e fisit zemėrzjarr

pėr ata qė tė shkelmojnė!

 

Ti o Nėnė, tėrė jetėn sa kujtohet historia,

theve prangat qė tė hodhi shkelėsi dhe barbaria!

Fryma jote, jeta jote, zemra jote ėshtė Liria!

Dhe kur bota ballkanike ra nė zi, nė robėri,

viset e tua kreshnike nuk i shkeli dot njeri.

Bijtė e tu sorkadhe mali, rritur erėrash pėr trima,

suleshin mbi invazorėt, si nė malet vetėtima.

 

Ti me shekuj dhe kushtrimin pėr ēlirimin e Ballkanit.

Ti me gjakun e arbėreshit skuqe jetėn e tiranit,

shkele ligjet e sulltanit, ngrite zėrin pėr Liri,

dhe me gaz djemtė tė kėndonin "Tungjatjeta Shqipėri!"

 

.........................

 

Pėrgatiti Hiqmet Meēaj

 

ISUF LUZAJ

(1913-2000)

 

 

Isuf Luzaj u lind nė Kaninė tė Vlorės. Pasi mbaroi gjimnazin nė Shkodėr, ndoqi studimet e larta nė Universitetin e Sorbonės nė Paris. Ishte delegat i Ballit Kombėtar, nė Konferencėn e Mukjes mė 1943. Mė Nėntor tė 1944 u detyrua tė marrė udhėn e mėrgimit; nė fillim nė Itali, pastaj nė Argjentinė dhe nga 1965 nė SHBA. Ėshtė njė nga figurat mė tė spikatura tė kulturės sonė kombėtare, me njė krijimtari tė pasur nė fushėn e letėrsisė, historisė dhe filozofisė. Veprat e tij, shumica tė pabotuara, pėrbėhet nga 93 vėllime. Krijimtaria e tij letrare fillon qė nė vitet '30 me pėrmbledhjen poetike "Rrėfimet", botuar mė 1938. Mė 1954 botoi nė spanjisht romanin "Lumenjtė derdhen tė kuq". Lexuesi shqiptar ėshtė takuar me tė tepėr vonė, nė vitet '90, kur nė Tiranė filloi tė botohej ndonjė vepėr e shkėputur e tij. Mė 1995 u botua "Gloria e ēmendjes" (poema), mė 1996 "Ekzistenca dhe boshėsia" (libėr filozofik) dhe mė 1999, libri "Sėmundjet e shekullit" (Esse filozofike).

Prof. Dr. Isuf Luzaj ka punuar pėr njė kohė tė gjatė nė disa universitete amerikane si titullar katedre, shef i departamentit dhe si profesor i filozofisė, i letėrsisė frėnge, i gjuhės dhe i letėrsisė spanjolle. Ai ka patur miqėsi dhe korrespondencė me disa presidentė tė SHBA. Titullin e lartė "Profesor Emeritus" ia ka vendosur nė gjoks vetė Presidenti Regan.

 

ANGUSHI

 

Ekzistencė dhe Qėnie, asimetri cinike,

Ekzistoj kur veproj; lė gjurmė udhėtimi.

Qėnia jam, Esencė qė lėviz si njė hije

Pa e ndjerė Kohėn as mike as armike,

Pa njohur udhėn as ku tė shpije drejtimi.

Kėto janė trajtat e shpirtit abstrakt

Ndonėse kujdesi pėrgjegjės ėshtė i imi.

Nuk ekzistoj kur jam, veēse ankthi shėtitės,

Marrė frymė ndaj provoj, besoj qė jam i gjallė,

Ndjek kopenė pas ēobanit pėr qullin e ditės,

Shtohem nė breza pa njohur ē'ėshtė malli.

Kjo ėshtė piktura e shpirtit frikacak,

Ja robot angarie: ja dash sa pėr gjak.

Qėnia s'ėshtė mjaft, kur ekzistoj, jam i lirė.

Ekzistenca dhe Esenca janė qėnia mė e mirė.

Kjo ėshtė simetria e nderit, virtyt flori.

 

***

Kur jam, e gjej unin nė ēdo orė e ēdo stine,

Ai qė qesh dje, tė heq zvarrė pleqėrinė

Pa ditur as unė, nga vete e pse vi?

Ky ėshtė dėnimi i jetės, ky ėshtė kėrkimi.

Kjo ethja c tyre, kjo angushi!

Kur ekzistoj ngjitem nė shkallė

Ēdo ēast njė unė tjetėr, larg nga uni i djeshėm.

Ekzistenca dhe esenca njė formulė e rrallė,

E shoh kohėn qė do vijė si njė pasqyrė e qartė,

I shoh ndodhitė si do vinė varg e varg.

Uni fluturon nė sferė tė pėrjetshme.

 

Ekzistoj nė kėtė orė tė ftohtė e tė trembur.

Drita e shpirtit ngadalė si shenjtore

Vjen pa e thirrur dhe mė merr pėr dore,

Shėrojmė ēdo plagė shoqėrisė sė dhembur,

Esenca ekzistencės i ėshtė diell diamanti,

E nxjerr nga tuneli ku e burgosi kėrkesa.

Nė unin tim rron besa dhe shpresa,

Sjellin me karvanė dituritė e vjetra,

Guximin e heroit, fuqinė e gjigandit.

Dhe kur i mbarohet vaji kandilit

Digjet misionari qe ėshtė fitili,

Po drita vazhdon ne shekuj ndriēimin.

Ndaj ekzistoj me Esencė te misterit.

Ati i dheut, i detit, i qiellit

Kur mė nisi, mė dorėzoi fenerin

Pėr tė udhėtuar udhėn e kryqit.

Pėr t'i mėsuar Kohės mėsimin.

 

LUTJA E POETIT

 

O Zot! Unė s'e di, ose, s'jam i sigurtė

Je, apo nuk je?

A je mendonjės, gjykonjės, vendonjės?

A dėgjon me veshė? A sheh me sy

Ē'ndodh pėrmbi dhe?

 

Apo do jesh njė fuqi magnetike,

Fuqi elektrike me ligje fizike,

Fuqi misteri me ligje matematike?

Atėherė, kur tė flas ty, unė folkam

Me vete!

Po nė qofsh ti, o Zot i vėrtetė,

Zot mendonjės, siē thonė tė gjitha fetė

Qė i njoh mirė dhe mundohem t'i besoj,

Dėgjo, o i madh kėtė lutje tė shkretė:

Ki mėshirė pėr mua, po vdes prej mėrzie!

Kam qenė i bindur, i dashur, i urtė,

Kam ndezur nė ballė fener diturie

Ngado mė shpuri ēdo furi stuhie,

Kam edukuar breza rinie,

I sinqerte nė page, mėshironjės nė luftė.

 

Kam vuajtur kur vuanin tė tjerėt,

Kam rendur nė ndihmė, kur qanin tė mjerėt,

Bishės i mėsova drejtėsi njeriu,

Jam shkrirė pėr tė ndritur, siē shkrihet qiriu.

 

Po, o Zot i madh, Zot i adhuruar

Kur shoh gjurmėt nga kam udhėtuar:

Ēuditem me shpirtin, si i pati duruar

Gjithė padrejtėsitė qė erdhėn kundra meje.

Asnjė mirėnjohje, as mendje, as feje.

Kur u dhashė bukė, mė qėlluan me gurė,

I nxora nga deti, mė hodhėn nė lumė,

I pėrqafova, mė ndukėn me dhėmbė,

U shėrova plagėt, mė shtytėn me kėmbė,

U dhashė dashuri, mė dhanė hidhėrim,

 

Qė sot e tutje, nuk do tė kem mė durim.

 

***

Tė mė paskėshe lindur njė njeri tė thjeshtė

Pa zemėr, qė s'ndien pulsin e trishtimit,

Njė vreshtė rakie pėr tė vjelur nė vjeshtė,

Njė kalli grurė pėr bukė tė ushqimit,

Njė mur i rrėzuar nga dielli dhe lloha,

Njė shkėmb rrėzė mali qė harroi koha,

Njė fletė mullage, qė s'e nduk asnjė gojė,

Njė trung i rrėzuar i njė pishe tė vjetėr,

Tė mė ēanin xifla pėr dritė nė kasolle,

Njė vjollcė nėn fier, s'vjen njeri tė mė kėrkojė,

Njė fletė dushku, lisi a molle

Qė e rrėzon era pa dėshpėrim

Rrėnjėve tė saj u bėhet ushqim.

 

Tė paskėsha lindur si ēdo lodėr foshnje,

Tė gėzoja, tė qaja kur bien dhe vriten,

S'qėndrojnė dot nė kėmbė, dalėngadalė

Sa tė rriten,

Do bridhja me ta nga dera nė qoshe,

Pa njohur as emrin, ēdo tė thotė dėshpėrim.

Ti preferove, s'di pėrse? Zoti i Qiellit,

Qė unė tė vuaja nė njė lodėr tė humbur,

Qė unė tė vuaja torturat e Ferrit,

Njė shpend arratije si shiut dhe diellit,

Pas fletės sė plepit tė mbėrdhij duke u strukur.

Kėngėtar tė kėndoj nė pranverė e nė verė,

Tė qaj nė dimėr pėr halle tė njerėzisė,

T'a hidhja zarin, tė bjerė si tė bjerė,

Kujdestar i lirisė pėr krah vegjėlisė

Tė kėndojė poeti, kur ka ėndje tė qajė,

Ta djeg esencėn e tij pa tė metė

Pėr jetėn absurde me kurthet e saj.

E ē't’i numėroj, kur ti i di vetė?

E ē'pret mė ti, tė tė lus paskėtaj?

 

QUO VADIS DOMINE

 

Ne, jemi ē'ka na ėshtė dhėnė pa e kėrkuar

Dhe ē'ka na ėshtė marrė pa leje.

Ēdo gjė qė vjen ėshtė njė dhuratė

Pa e merituar, si drita dheut.

 

Ne vimė miq udhėtarė: pa e kėrkuar

Dhe tė pa pyetur, nėse duam tė vimė,

Porse vetėm pėr pale minuta;

Pra, ikim pa dashur tė ikim.

Lėmė vendin qė tė vijnė tė tjerė tė panjohur,

Tė flenė nė dyshekun tonė

Duke ndenjur zgjuar,

Ca tė tjerė nė gjumė dhe kur nuk flenė.

 

Graviteti ėshtė dhurata jonė,

Ē'ka fitojmė, vjen kur humbasim,

Sepse ne kurrė s'e dimė alternativėn

Nė mes tė sė ligės e tė sė mirės,

Shqisat i gjejnė dhe na i qasin.

Veset kur i diktojmė ėshtė shumė vonė,

Nuk mund t'ua masim

Distancėn qė na ndanė.

Ashtu si drita vjen pas errėsirės,

Errėsira vjen pas dritės,

Pa u takuar kurrė.

Ashtu vijnė ndodhitė tona gjatė udhėtimit,

Na heqin zvarrė, si robėr me litarė,

Pa e pandehur ne, ku do mbaronin

Dhe kur do na i tregonin

Shkakun, efektin dhe pėrse i krijuam.

 

Pesha qe na lėnė ato trashėgim

Do na rėndojė mbi shpatulla si mali,

Ajo ėshtė dashuria qė domosdo do transformohet

Nė mėri, urrejtje, konflikte,

Rutinė monotone.

Tė liga e tė mira bėhen zakone,

Humbasin ēdo kripė e ēdo shije,

Ne rrėzohemi, rrokullisemi nė bokėrimė.

Ėshtė njė qarkullim, si uji nė avull,

Si avulli nė ujė pėrjetėsisht,

Jashtė kohės dhe hapėsirės, i tėrė Universi.

Ne: mikrokozmi; ndodhitė: makrokozmi.

Ku vete, zotni?

 

EPIDEMIA

 

1.

Shekulli i ēmendur si oqean qiellor        

Infektoi njerėzimin,

Njė plagė nė shpirt tė ēdo frymori,

Ėshtė tirania qė pruri ai.

Shtypja e trurit trodhi mendimin dhe ndjenjėn.

Ngriu njeriu nė kėmbė, sado qė i dhembi

Si njė shqerrė qė i zė kėmbėt shkėmbi,

 

2.

Kur gjendem bosh: nė shpirt e nė mendje

Mė shtyp diēka si njė peshė hakėrrimi,

Njė korb qė shpon me thonj nė mushkri

Viktimė, pa shpresė shpėtimi.

Rritet ēdo ēast ankthi anonim

Nga origjina e lotėve,

Mė djeg qiellzėn si gjuhė nepėrke.

Si njė fletė kėlkaze helmuese

Nė gojėn e foshnjės qė e pėrtyp pa ditur.

Lotėt tregojnė efektin e arsyes,

Ndėrgjegjja mbetet shkretėtirė

Si shkatėrrimet e qytezės

Nga shėtitja e tėrmetit

Qė erdhi pa thirrur, dėrmoi dhe iku.

La prapa provėn e fuqisė sė tija

Nė kryqet e varrezės.

 

3.

Era e mėrgimit ka ngjyrė tė murrme

E ngarkuar me hapėsirė e me ujė;

Koha e bėn eksperte nė dhembje,

E shpalos flamurin e saj

Tė bėrė me tezgjah me lėkurė njerėzish

Tė sėmurė.

Koprace siē ėshtė monedha e lėmoshės,

Si ajo e ftohtė, dita refugjohet

Nė boshėsinė e paditurisė,

E thyer si shpata prej shtogu

E njė kusari lapurak

Qė vjedh kasollet e tė vobektėve:

Ashtu si dita nga braktisja e diellit,

Nga turpi mėshihet loti

Prapa qepallave lakuriqe tė rrudhura

Tė plakut, qė s'shijoi asgjė nga shekulli

I tij.

 

4.

Nė mes tė kohės e tė hapėsirės

Mėshihet fantazma e gjesteve tė mi,

Tė mosgjėsė se ēmendur qė ngjan si njė hije

Qė u ngjitej prapa ėndrrave tė idealit

Tė paarritshėm siē ėshtė lumturia,

Siē ėshtė Universi me galaksitė fugonjėse.

Ajo e dėnoi me zė tė burrit tė ve

Qė ēdo agim dite, ēdo errėsim nate

I numėron dhembjet nė tespije

Si bathėt e fallit, nė duar tė njė shtrige.

 

Pėrgatiti pėr botim Hiqmet Meēaj

(Botuar nė “Gazeta e Athinės”, qershor 2009)

DALAN LUZAJ

 

 

Dalan Luzaj u lind nė Vlorė. Babai, Isufi, qe njė nga krerėt e organizatės sė Ballit Kombėtar Shqiptar. Pas ardhjes sė Enver Hoxhės nė pushtet Isuf Luzaj u largua nga Shqipėria dhe nė vend tė tij familja u ndoq dhe u persekutua. Dalani publikoi poezi pėr herė tė parė nė revistėn Nėntori nė moshėn 18-vjeēare. Shtatė vjet mė vonė ai dhe gjithė familja e tij u internuan dhe qėndruan pėr 22 vjet tė izoluar. Nė 1990 emigroi nė Itali dhe tani jeton nė Ēikago. Ka botuar ndėr tė tjera, librat me poezi: “Jeta mė gjeti vetėm” 1995; “Diejt tė largėt” 1996 dhe “Pa rrugė” 2002.

 

FJALA

 

Nė qafėn e hollė te fjalės

njė zilkė e ngjyrosur troket;

fryn erė nėpėr vite,

zilkėn as shpata se pret.

 

SHPELLA

 

Asnjė rreze dielli nuk lė tė hyjė brenda;

braktisur nė shpella: myshk lagėshti;

nė barkun e errėt bluan njolla tė rėnda,

komite, pirate, vrau nė tradhti.

 

Vjega errėsirėn pjell e rrit,

buzėplasura e pagojė, veten fsheh;

kur tinėz hyn e hap hone nė shpirt,

Tomorri nė prag, ti s'e sheh.

 

PANTALLONAT E INTERNIMIT

 

Pantallonat e mia

tė mbytura nė andre,

i lante Burbi,

pa mundur t'ua hiqte dot vuajtjen.

 

Pantallonat e mia si ditė tė ēngjyrosura,

varur tek derė e kooperativės,

nė gozhdėn e ndryshkur tė internimit.

 

Era sė largu m'i pėrkund nė kujtesė

fytyrė e pashlyer e mjerimit.

 

NJE DITE ME DIELL

 

Kjo ėshtė pėr ty qė mbete larg;

 

nė mund ta sjellėsh pak ndėr mend

njė shpirt i ri qė digjej flakė,

njė gur qe ende s'ka zėnė vend.

 

Mė vjen e shkuara ndėr kujtime,

ekran i mjegullt, me pak natė;

njė ditė me diell ish jeta ime

kur ty te njoha.

Ēast i artė.

 

GRATE E POETEVE

 

O gra te bardha, patėt fat,

se me vullkanin ju jetoni,

kur niset llava lumė i arte,

pėrbrenda saj dhe ju ndriēoni.

 

Poeti ėshtė dhe s’ėshtė i juaj,

kur ngjall nje lule a shkrep stuhinė,

kur pėrballė natės rri syzgjuar.

Njė shpirt qė digjet per njerine.

 

NJE NENE

 

Sa lot kish derdhur ne vetmi,

sa "ah"! tek zoti pat derguar,

kėtė vec shpirti i saj e di

dhe zoti lart n'e pastė degjuar.

 

Gjithēka qė prekte bėhej lot

dhe loti ndriste sytė e tretur;

ah, mrekullitė qė kish kjo bote,

kaq mizorisht ia pati fshehur.

 

Gjithė zinė e mbledhur nėpėr jetė

a thua vdekja do t'ia tresė?

E luti vdekjen "eja shpejt"-

dhe vdekja s'mund tė mos e merrte.

 

DRITA

 

Dritė quhej nėna ime,

E mjera dritė nuk pa kurrė,

helmin qė la pas

s'e ka as gjarpėri nėn gurė.

 

Lodhje. Plagė. Trishtim.

Tė njohu emrin qė le pas,

tė njohu brenga e shpirtit tim.

me ligje vdekja qan mbi ty;

tani je larg, moj e shkretė,

mbi ballin tėnd hedh hijen njė selvi.

Nėnė e braktisur... Pesė fėmijė...

Dheu s'tė tret,

nga dheu mė bėn dritė.

 

SYTE

 

Gjithēka vjetrohet,

qoftė njė mrekulli e rrallė.

Vetėm sytė janė tė rinj.

 

Shikomė dhe njė herė

nė paē mėshirė tė mbetem i gjallė.

 

VITRINE

 

Xhepa tė ftohtė,

Xhepa tė shpuar,

Era e mėngjesit i flladit,

Era e mbrėmjes u hedh pikėllim.

 

Digjet shtrati nga avujt e nxehtė,

Ndėrsa buka

Shkėlqen

Nė vitrinė.

 

I QASEM LULES

 

I qasem lules.

 

Kur e mbaj nė duar

ėshtė e gjitha e imja.

 

E mund t’i jap hije atje ku ka dritė,

E mund t’i jap dritė atje ku ka hije.

 

Duke belbėzuar fjalė prej fėmije.

 

EMIGRANTI

 

Kur hyn nė orbitėn e vrulli dhe shpresės

Njeh forcėn shtytėse qė kurrė s’ndalon,

Sado qė t’i qepet maratonės sė jetės,

Ngelet nė pjesėn qė gabon.

 

PLAGE

 

Erdhi jeta e mė gjeti vetėm,

Jashtė rrugėve, tė heshtur, syhapur,

I prita goditjet me pamje tė qetė,

Me buzagazin e dhimbjes sė zgjatur.

 

Erdhi jeta e mė gjeti vetėm,

Tė dal prej vetmisė s’kam se si.

Nuk mė rinon as i gjithė kontinenti,

Plagėt, kur vrenjten, mė therin nė gji.

 

KU T’I VENDOS SIMBOLET

 

Ku ta vendos simbolin e Nderit dhe tė

Drejtėsisė?

Ku ta vendos simbolin e Pritjes dhe tė

Dhimbjes?

Ku ta vendos simbolin e Dashurisė`?

 

Piedestalet e kohėve moderne.

Bėhen copė e thėrrime.

Po i vendos

Mbi varr tė nėnės sime.

 

PUTHJE E NXEHTE

 

Puthuni lehtė

Gjithsesi jo rėndė,

Pas buzėve janė dhėmbėt,

Herė si sharra

Herė thika tė mprehta.

Puthuni lehtė

Siē puthen presidentėt plot jetė.

 

Bymehen shtetet

Derdhet gjaku i nxehtė.

 

DO VIJ TE TROKAS

 

Si flutur

Nė mbrėmje

Do tė vijė shpirti im,

 

Ē’ngjyrė do tė ketė

Nuk e di.

 

Kudo qė tė jeni

Do vij tė trokas.

Me brengėn qė erdha, ika

Dhe s’munda t’ju flas.

 

ME FAL POEZI

 

U nisa drejt teje nė agimin e jetės,

Si fėmijė i larė e i ndėrruar.

Ecja shpresat ushqeja:

njė ditė do tė mbėrrija tek ti.

Cikloni i tmerrshėm ma mjegulloj rrugėn.

Mė fal, poezi.

 

!!!!

 

Nė kufijtė e pamundėsisė

Mbijetuam;

Diellit tė lirisė

S’u barazuam

 

LERJA BALTES

 

Toka eshtrėn e ha ngadalė,

As pluhur

As hi

Vetėm tokė.

Mbi dhe eshtra bluhet me fjalė;

Tė lutem,

Lėrja baltės pjesėn mė tė fort.

 

PA RRUGE

 

Mes rrugėsh

Rrugė nga tė katėr anėt

Rrugė me fund,

Rrugė pa fund,

Ti mes rrugėsh mbete pa rrugė.

 

ME PRIT

 

Mė prit nė shtegun ku rri ndarja,

kur dallėndyshet ndėrrojnė fole;

nė s'ardhsha unė, tė vjen fjala,

si fund

apo si nisje e re.

 

BRENDA TEJE

 

Bisedo me qindvjeēarėt:

As erė

As varre

As eshtėr.

 

Brenda gjakut tėnd gurgullojnė

Ata

Dhe tė tjerėt...

 

YLBERI I MOSHES

 

Pranverės, dashurisė sate i rriteshin

qindra lule.

Qelqit shpresat pikonin ngazėllim.

Brenda rritej krenaria ylber.

Kush pritet tė vijė?

Tė shumtit, s’kthejnė,

Tė gjallėt i shplau shiu i pėrbuzjes.

Zbret shkallėt e vetmisė bukuria

Pėrshėndet dimrin e saj.

Ylberet vyshkur nėn kėmbė;

Thirr lotėt e qaj.

 

SA ME LARG

 

Perse ankohesh shpirt i sfilitur?

U pėrplasėm kush e di sa herė

Bashkė me dhembjen shpresėn patėm rritur;

Nėpėr hone diell a drite do tė bjerė?

 

Virtytin e verbon shkėlqimi rremė

Botė e krisur mallin nuk ja ka.

Turmė e shthurur nderit mė s'kthen.

Sa mė larg, shpirt, nga ata.

 

ATDHEMOHONJESI

 

Qetėsi e shpirtit e ka lėnė

Njė hije e zezė

S'ju nda nga pas

Njė forcė

nėn vete e ka vėnė

Pa trashėgimtar, pa jetė, pa gaz.

 

SONTE

 

M'u dashka sonte verė e vjetėr

Magjia s'di ku mė pėrplas,

O shpirt me dhimbjen gjer nė eshtėr

Trazime, brenga tė lėmė pas.

 

U pamė me ditėt nga kafazi,

Sėrishmi heshtjes tė kthejmė?

Boshllėkut verė tė vjetėr zbrazi,

Ē'ka humbėm kurrė mė s'e gjejmė.

 

Ē'tė ngeli, pije miku im,

Mos gėzim-dhimbja prap na rren?

Mohimi vjen pa ngushėllim

Tė merr tė plas e tė mbėrthen.

 

RIBERJE

 

Kreshta e brengės nė sy.

Ajsbergu rėndon thellėsive gjer nė gjak,

Ēdo gjetje venitet pa ty

Pėr skllavin

Liria s’ėshtė pak.

 

Vdekjen pas krahėve...krenojmė

Labirinteve tė saj hyjmė e dalim pa shkak,

Me sigurinė e njėqind vjetėve jetojmė,

Ēuditemi

Si jetuam kaq pak.

 

Flakim mendimet pa vlerė,

Rrjedhės, ribėhemi ortek bore

Njė ēast, brenda nesh hyn pa u ndjerė

Brenga

Si mike e vjetėr pėr dore.

 

Pėrgatiti pėr botim Hiqmet Meēaj

(Botuar nė “Gazeta e Athinės”, mars 2008)

 

SUZANA ZISI

 

 

Suzana Zisi u lind nė Vlorė, mė 1967, u diplomua pėr Gjuhė dhe Letėrsi Shqipe nė Elbasan, mė 1990. Prej vitit 90’ deri mė 2000, ka prezantuar krijimtarinė e saj nė faqet e gazetave letrare tė kohės. Botoi vėllimin e parė poetik “E bardha ėshtė pak”, mė 2004. Libri u prit mirė nga kritika dhe lexuesit, u pėrzgjodh nė 5 vėllimet poetike mė tė mira nga Juria e Konkursit Kombėtar “Penda e artė” 2005. Mė 2006, boton vėllimin e dytė poetik “Imazhet kanė ftohtė”, me parathėnie tė kritikut dhe studiuesit tė mirėnjohur kosovar, Agim Vinca. Nė librin e saj tė parė, Suzana, prezanton njė botė tė veēantė poetike, nėpėrmjet njė ndjeshmėrie filozofike dhe universale moderniste, e cila e shpalos trajtėn e saj, pėrmes metaforave dhe simboleve individuale. Kėtė metaforė dhe simbolikė, autorja e ngrė nė njė shkallė mė tė lartė nė frymėzimin dhe ligjėrimin poetik tė librit tė dytė, ē’ka ka sjellė jo vetėm modernizimin e imazhit poetik, por edhe njė pjekuri mė tė madhe nė vlerėsimin dhe materializimin e ideve dhe dukurive tė jetės dhe botės shpirtėrore. K nė proces botimi 3 libra, njė roman, njė vėllim poetik dhe njė pėrmbledhje me proza tė shkurtra.

 

NUK JAM PENELOPA…

Unė,
thur natėn,
si merimanga,
Pėlhurėn e dashurisė…
E,
ditėn,
shthur,
atė,
qė ėshtė endur
nė njė epokė
tjetėr…
Nuk jam Penelopa.
Mtonjėsit,
nuk erdhėn.
U trembėn,
fantazmat
e Itakės sė vjetėr…!

NE, TĖ VDEKURIT E GJALLĖ...


Tė vdekurit e gjallė,
vėrtiten
skutave
tė territ.
Tė gjallėt e vdekur,
lypin
dashuri.
Hija e Hamletit,
hareshėm,
nxin
qiellin.
Kafka e Ofelisė,
thėrmon
me ėmblėsi,
eshtrat,
e atyre,
qė,
ende
s’kanė lindur...!

NJĖ DITĖ…

Njė ditė,
ti,
do bėsh paqe
me veten,
dhe
me botėn.
Unė,
do jem
e padukshme...
Skorje,
e flakur
pa pikė fantazie,
ne kėndin
e fabrikės
sė madhe,
tė jetės…!
Ti,
do tė mė shohėsh
mua.
Tė pavlerėn.
Tė kotėn.
Dhe…
Do tė mė lesh,
sigurisht,
aty…!
Ti,
njeri
qė,
ke bėrė paqe
me veten,
dhe,
me botėn…!

LETER DREJTUAR QYTETIT GRI

Lumenjtė e mi,
rrjedhin,
nė detin
tėnd
tė vdekur…
Dhe,
mė hapen plagė,
nė shpirt,
nė tru.
Ėndrrat
mbesin
jetime.
Legjendat,
vdesin
kėtu.
Lumenjtė e mi
rrjedhin,
nė detin
tėnd
tė vdekur…
Dielli,
dashuri
e harruar.
Shpresat,
tretėn
pa lindur.
Unė
Rozafė e flijuar…!
Lumenjtė e mi,
vdesin,
rilindin,
rrjedhin…
Nėn
qiellin
gri.
Nėn
malet
e trishtuar.

detin
tėnd
tė vdekur…
Tek ti,
qė,
koha
tė ka harruar…!

NO LIMIT


...pastaj
kufomėn,
neurozat,
ma gėlltitėn…!
Zemra,
mė ēmendi
me tiktaket
e saj.
Plaēentė e ndyrė
ti,
bota ime…!
S’ke faj!
…pastaj,
neurozat,
nė shpirt
mė gdhendėn,
njė humnerė
tė thellė,
infinit...
Fluturojnė
copat
e trupit,
drejt ėndėrrash
skandaloze,
duke klithur:
No limit!!!

KALENDAR

Njė nga njė i gris fletėt.
Njė nga njė i ngrys ditėt.
Pėrėndisė, ia bėj kurban
netėt.
Muajt, s’kanė emra…
Vitet, i bėjnė sfidė rinisė.
Koha, dredhon duke imituar,
Pėrrallėn e kecave, tė Mama Dhisė…!
Mulliri i kafesė

Ti bluan, bluan skelete.
Pėrtyp kafka, mbeturina brinjėsh,
ēdo ditė.
Ti, bluan.
Bluan hije, linjash, konturesh, gjinjsh.
Ti, bluan, zhurmat, klithjet, pėrkėdheljet.
Bluan dashuritė…!
Bashkė me tė ligun,
bluan dhe tė mirin.
Ti.
Mulliri i kafesė, qė, s’ta mbush
syrin...!!!

DON ZHUANI...

Endesh si hije, mes ecejakesh tė pasosura…
Dashnor i pėrjetshėm.
Tragjik i shekujve.
Ti, Don Zhuani shqiptar i legjendave.
Ti, fantazma ironike e netėve…!
Konstandin!
“Vėlla” i pėrbaltur.
Pse frikė patėn?
Pse s’thanė tė vėrtetėn?
Doruntinat, ti, i ndėrroje pėrditė.
Pse e pėrēudnuan kėshtu legjendėn?
Pse mbyllėn sytė?
Shkatėrron dhe rilind.
Shuan dhe ndez,
Ėndrrat e vajzave tė prera nė mes...!
Herė – copa balte tragjike, lėshon.
Herė – ar – eliksir dashurie.
Herė Doruntinėn – princeshė, pėrqafon.
Herė, i frikshėm, shfaqesh si hije.
Qėndron statujė, mes jetės dhe varrit.
Stepesh!
Tė hysh, a tė dalėsh?
Tė rendėsh, mes territ, skandalit?
Hapin, gjėkundi ta ndalėsh?
Konstandin!
Don Zhuani im shqiptar.
Oqeane lotėsh mblodhe nė altarėt e pritjes.
Pasione pa fund ndeze.
Shuajte zjarre tragjikė.
Me alibinė - satirė tė Ngritjes,
Nga i yti varr, alegorik…!
Endesh fantazmė, mes ecejakesh tė panumėrta,
Dashnor i pėrjetshėm.
“Vėlla”!!!
Ah sikur...
Doruntinat e dhimbjes, nuk vdesin.
Rilindin, nga brinjėt e tua…
Si Eva, nga Adami, dikur …!!!

JAM NĖ MES TĖ PYLLIT…


Jam nė mes tė pyllit, zgjatma dorėn…
Lakuriqi i natės, flatron lyrshėm.
Merimanga?
Ah, merimanga,
Makth qė lėviz pareshtur kėmbėt.
Gjethet,
duar qė vyshken e rrudhen pa lindur.
Koha,
ka vdekur nė prag tė sė ardhmes.
E shkuara e uritur, lėmon dhėmbėt.
Qielli,
e mbylli nė varr ngjyrėn blu.
Nata e gjatė, mbretėron gjithėsinė.
Akrepat,
po shkallmojnė sė mbrapshti orėn…
Jam nė mes tė pyllit, zgjatma dorėn,
Mos mė lėr kėtu…

Endrra ne pjaten
e mungeses...

Jam po ajo bebe...
U linda tė martėn.
Ora 02.
Pėrballė teje
dhe njė planeti tė panjohur.
Unė-satelit-dhimbjesh,
ndiej gėrricje dhe therje
tė ngarkuara me shekuj,
minuta,
sekonda,
Gdhendur prej teje nė testamentin gri,
Nė trupin e lebrosur nga vitet,
bardhė-kuq-verdhė e zi.
Ende s’mė ke njohur?
Kam ndėrruar pelenat, jo fytyrėn.
Prekmė pėrsėri
si dikur,
Kur Muzat m’i lėshove tė kafshonin tė uritura.
Skicoje pėrsėri buzėqeshjen,
tashmė mes rrudhave tė lehta,
qė pėrpijnė sa mundin
milimetrat - kilometra tė lėkurės sime.
Planetin qė fle brenda trupit tė irnosur, me kafshime.
Ti,
mos luaj nė skenėn e asgjėsė, rolin e tė habiturės.
Jam po ajo bebe…
Tashmė, mė e menēur me ēmendurira,
Mė e varfėr me rini.
Luaj mė mirė tragjedinė e radhės
dhe lėrmė tė vdes nė rolin tim tė martires,
Zgjedhur nė akropolin e perėndive te mėshirės,
me tė vetėshpallurėn verbėri tė mosqenies,
mes ėndrrave dhe pamundėsisė
qė m’i servire ti nė pjatėn e mungesės.
Po gdhin e mėrkurė.
Qeshu!!!
Jam unė ajo e pafajshmja e orės 02.
Ishte e martė si sot, tė kujtohet?
Dhe ylberi - shtrati im, ndrinte nėn kurorėn tėnde,
si tani - kjo foshnjė e fantazisė sime
qė do vdesė pas disa sekondash.
5…Mos m’i ndaj sytė
4…………....Mė puth pėrsėri
3……………………Bekoje Muzėn
2…………………..……………Ma fal ylberin
1………………………………………….Oiiiiiiiiiiiiiiii…
Dje ish e martė.
Ora 02

Pėrgatiti pėr botim Hiqmet Meēaj

(Botuar nė "Gazeta e Athinės", dhjetor 2007)

 

ALISA VELAJ

 

 

Alisa Velaj u lind mė 1982, nė Vlorė. Ka kryer studimet nė Fakultetin Histori-Filologji pėr Gjuhė-Letėrsi. Mė 2008 ka mbrojtur Master pranė departamentit tė Letėrsisė me temėn: “Katarsisi nė prozėn Kuteliane”

Ka botuar librin e parė poetik: “Themelet e erės”, Tiranė, 2007. Ka botuar poezi nė gazeta e revista letrare si:  “Fjala”,  “Poeteka”, Albania, etj.

Ėshtė bashkėautore nė antologjinė poetike “Poesie Albanaise” Belgjikė, (Pėrmbledhje me poezi tė pėrzgjedhura shqiptare botuar nė Bruksel nė gjuhėn frėnge).

Velaj ėshtė njė nga moderatorėt e aktivitetit “Poeteka 3” pėr poetėt e rinj nga 2006 e nė vazhdim.  Pjesė e bordit tė revistės sė pėrdymuajshme letrare “Fjala”, Mars 2007.  

Poezi e Alisa Velajt ėshtė njė poezi imazhi, ku ndihet njė frymė misticiteti.

Ka njė kursim fjalėsh, njė vizatim tė natyrės, objekteve dhe ndjenjave njerėzore me sa mė pak penelata, veēori kjo e poezisė cilėsore. Ndihet mallėngjimi pėr ikjen. Duke lexuar vargjet e Velajt ndjen se ke tė bėsh me njė poete tė pjekur, megjithė  moshėn e re tė autores, e cila para pak kohe ka debutuar me librin e saj tė parė “Themelet e erės”. Nė poezinė tonė tė pas ’90 ka njė prurje avangardiste tė njė brezi tė ri poetėsh qė frymėmarrin dhe krijojnė nė njė “ambient tė lirė”, tashmė janė shembur muret ideologjikė, po fryn njė erė e re dhe tepėr e mbarė pėr poezinė shqipe, do tė thosha se “po vjen pranvera” dhe lulet e para sapo kanė ēelur, njė nga kėto ėshtė padyshim poezia e A. Velajt.

 

Pėrzgjodhi poezitė Andi Meēaj

 

RRĖFENJĖ PELEGRINĖSH

 

Askush s’merr mundimin

Ta dėgjojė rrėfenjėn prej fillimit.

Gjethja ėshtė gjethe

Dhe pema ėshtė pemė.

E gjelbra prore mbetet

Iluzion pamor,

A shtrat i drunjtė i pavetėdijes.

 

Njėherė dashurova bredhin qė s’ishte bredh

Dhe tremba vetminė me degė kaltėrsie.

Pastaj aq shumė mė lodhi pagjumėsia,

Sa rashė e lehtė pupėl mbi kurora pemėsh.

 

E pikėrisht kėtu nis pėrralla,

E asaj ē’ka pelegrinėt tė thanė pėr mua;

Se njėherė paskam qenė krejt prej mishi,

Por mė pas-thurinė gjethnaje,

Njė natė shtatori humba aftėsinė

Qė tė ndiej afshet e kurmit tėnd.

 

E ftohtė si nė genet e origjinės,

Frymoj netėve nėn hije qirinjsh

Pa kuptuar kurrfarė gjėje

Nga loja e brishtė e flakėzės.

 

...Dhe rrėfenja mbaron ēdo natė me hėnė

Kur ti i dehur nga lėbyrje trupash

U falesh Venerave me fytyra tė mjegullta.

 

Pelegrin i trishtė

I udhėve ku pemėt s’kanė gjethe!

 

ABSTRAKSION

 

Dhe hėna e njohu vetveten

Kuptoi se dritėn e merrte prej diellit.

 

Unė,

Unė dhimbja vjeshtake,

S’kuptova asgjė…

 

Vėshtrova veē gjethet qė iknin prej meje

Nėn njė ndriēim tė hėnės-pjepėr.

 

Pastaj,

Pastaj nuk fola kurrė mė!

 

LAMTUMIRĖ MBI NJĖ GJETHE

 

Po tė lė me vetminė e drurėve

E tė bredhave qė s’njohėn tjetėr stinė

Veē gjelbėrimit.

 

Po largohem nėn njė qiell tė hapur, tė hapur

Me idenė se kjo stinė nuk ishte utopi.

 

Ty, po tė lė ngrehinės sė lulėzimit...

 

NJĖ MIKU

 

Drurėt kanė vetmitė e tyre

Vjeshtėn

               Dimrin

                          Erėrat.

                                 

Unė tė kam ty,

Fiksuar mbas drurėve

Me keqardhjen tėnde prej bredhi!

 

JERMI

 

Ra shi me gjyma

e u derdh qielli nė tokė.

 

Lule-mėllaga s’di mė kujt t’i lutet!

 

TINGUJ NĖ MUZG

 

Ēdo tingull nė muzg

Tė bėn tė heshtėsh.

 

Ti mė vjedh ngjyrat

E mė prin

Kah drita e fshehur

O natė!

 

UJI

 

-1-

Uji qė rrjedh nėpėr qenien time

I ngadaltė

     I rrjedhshėm    

               I lėngshėm     

                             Uji

 

Freski e lagėsht

Buzėve mishtore.

Pėrherė rrėmbyese

Shkatėrruese si uji.

 

Lumenj tė pandalshėm

                     n’ajri marrafrymėse.

Lumenj pėrmbytės

                      tė barėrave jeshilė

Qė bėjnė tė dukshme

                       tejpashmėrinė e ujit.

 

-2-

Ujė mėrmėritės

Shpateve tė malit.

 

Ujė tronditės

Thellėsive tė errėta.

 

I kthjellėt

I prekshėm

Oazeve tė tua.

 

Lėng trallisės prej oksigjeni tė etshėm

I njė kopshti ujitur me aroma.

 

Pa cak

Pa zanafillė

Uji.

 

THEMELET E ERĖS

 

Themelet e erės

Gjenden nė shtegtimet e Odiseut.

 

Pėlhura e shthurur

Ėshtė ngrehina

 

AKORD I VONUAR

 

Mbi telat e kitarės, fluturėz

Dridhesh si akord i vonuar.

 

Ėshtė e heshtur nata, fluturėz

Strehė vorfnore lakuriqėsh tė verbėr.

 

I mban pezull tingujt,

I bėn tė heshtin fjalėt,

I merr frymėn kėngės.

 

Ti dridhesh e dridhesh si njė shpirt nė erė

 

Pemė e lulėzuar zgrip greminash vullkanike!

 

NJĖ PLAKU MALĖSOR

(Camajt 100-vjeēar)

 

Ti bacė s’ke dashtė me u plakė

e sytė bojė qielli

i ēon kah drita.

Kandilin e shpėrfill

nė ēdo shuarje duhani,

ndanė lisave

ku jetėn shkon andrra...

 

RITUAL

 

Ai qėron pėrherė lėvozhga vetmie.

Nė kopsht, unė lakmoj ēdo ēast harlisjen e zambakėve.

 

Ka perėnduar!

 

ANTINARCIZE

 

Rebelimet

Janė shpesh tė denja

Pėr njė djalė plangprishės,

Lule-kaktusi im!

 

Askush s’e lejoi

Vjedhjen e eleksirit,

Rrėkėllyer etshėm

Thatėsirave zhuritėse...

 

Gjembat e tu janė devetė e njė kohe

Kur oazet mėrguan prej shkretėtirės!

 

MEFISTOFELIANE

 

Jam Orakulli i Delfit.

 

Me fjalėt e mia tė dykuptimta

Ēorodis gjithė njerėzit.

 

Njė mėngjes u thashė atyre

Se qielli ėshtė kthjelltėsisht i turbullt

Dhe ata vranė mendjen pėr ditė me radhė

Tė gjenin misterin.

 

Kur njė mbrėmje njėrin prej tyre

E gjeta tė vetmuar ndanė lumit Leto,

I thashė se adhuroj meskiniteti

 

LAKMI

Ndrymė mes gjanash mortore

(Edhe qielli yllsue ka me mbarue)

Pėrse lakmoj Zot?

                      G.Ungaretti

 

Mbaruan Moxartėt!

 

E mbramja melodi e Rekuiemit

Tingėlloi mbrėmė

            nė orėn dymbėdhjetė tė mesnatės. 

       

Salierėt putheshin qetėsisht me tė dashurat e tyre

Nė kopshtin ku u shua melodia,

Dhe asnjėri prej tyre nuk e vuri re,

Se trėndafili mė i bukur

U shkėrrmoq nė njė pluhur rozė.

 

Ata putheshin!

 

Pa mundur tė kuptonin dot asnjė shenjė.

Nuk e dinin se (s) ishin tė pėrjetshėm

 

QENIE

 

Qenia jam unė

              dhe ti

              dhe ai

QĖ S’E NJOHĖM KURRĖ.

 

Ėshtė Guri

           mbi

          gurė. 

 

Fundi i librit   

Pas librit

 

SHTĖPIA

 

shtėpia qė mend po shembet ėshtė e jotja

dhe drurėt qė rrėzoi mbrėmė stuhia ishin tė oborrit tėnd

 

mė lėr tė t’i konturoj pėrmasat nė njė tjetėr hapėsirė

ku trarėt e ēative janė mė tė sigurtė

dhe rrėnjėt kanė zėnė vend nė dhera tė parrėshqitshėm

 

pastaj tė tė pėrqafoj pa patur frikė nga asgjė

 

NĖNTOKĖSORE

 

asnjė tingull nė muzg

s’e gėrvisht dot heshtjen

 

asnjė kėrcitje dere

s’mė ngjall mė parandjenjė

 

strukem kraharorit tėnd si pulėbardhė e plagosur

nga uturima erėrash qė shurdhojnė dhe tė marrėt

e frikėra boheme

mos humbas gjėrat

qė kurrė nuk i pata...

 

KARAFILA TĖ KUQ

 

karafila tė kuq

vetmojnė nė vazo qelqi

 

pėrgjumur mbi nėnkresė

frymon qenia ime

 

e karafilat janė gjak

gjak tė kuq po tė them

 

MITURAKE

 

vogėlushi mėrmėrin njė kėngė tė pakuptueshme

e pret qė kėrmilli tė dalė prej guackės

 

rreth tij thuret gardhi me bredha tė lartė

aq pranė njėri-tjetrit sa kockat e rrashtės.

 

QIRINJ

 

Mbaj qiej mė tė ftohtė se tė tutė mbi supe

E plot qirinj tė ndezur

Pėr torta qė s’di ku i humba.

 

Ti mė thua tė hesht sonte

Nė performancėn e yjeve

E tė vėshtroj rėnien e tyre

Me tė njėjtėn uri

Qė lakmoja dikur shkumėzime dallgėsh.

 

Po tash qirinjtė mė shkrinė ndėr duar

E unė s’po di ku t’i vė…

 

ZOG I LINDUR NĖ KAFAZ

 

Mė e vogla heshtje

ėshtė mė i tmerrshmi kob

pėr tė voglin zog

lindur nė kafaz

 

Si tė ta shpjegoj konceptin e lirisė

kur di se ke ditur kurrė

ēdo tė thotė tė kesh flatra

 

Tė hesht ende me dashje

ėshtė si tė mohoj qiellin

ėshtė si tė mohoj ajrin

 

Fllade tė shqetėsuara mė fryjnė nė shpirt

kur ti bie, bie nga ēdo fl(u)turim

pėrmbi plagėn time

hapur sa njė shegė

 

Qiellin s’ta mėsova dot as si nostalgji!

 

PUTRAT E VDEKJES

 

Vdekja i ka putrat e bardha

me push tė butė lepurushėsh

dhe bardhėsi verbuese

si tė dhėmbėve tė tigrit

 

Me push lepurushėsh

 

fėrkohemi butė-butė

nėpėr gjithė lėndinat

ku ēelin lulet narcise,

por liqeni mes lėndinės

s'na e shfaq kurrė

pasqyrimin e tigrit...

 

MESHIM

 

Klith

sa tė duash

nė ashtin tim

 

Nė kraharorin tim

sa tė duash

klith

 

e nė muzg klithmėn tėnde

mbyte nė ujėrat e kėtij deti

 

tė qetohem kur mė meshon shpirti

me shijen e klithmės

nė qiellzė e nė gjuhė

 

KUFIJ

 

Dielli verbon mes ishuj resh

ishujsh tė tretshėm

ishujsh tė ikshėm

 

Dielli pėrflaket nė kreshta resh

kreshtash tė tretshme

kreshtash tė avullta

 

I dashuri i cigankės

me pishtar ndėr duar

kėrkon kasollen

ku ngrica shkrin gjymtyrėve...

 

PĖRTEJ ZJARRIT

Joelit

 

Ē’vėshtron pėrtej flakėve

vogėlush i ėmbėl?

 

Ky oxhak mendimesh tė shastisi krejt!

 

Shih zjarrin

si zjarrmon

nė sytė e gjyshit

 

Ē’ka pėrtej tij

i pėrket veē bablokut

 

tash pėr tash…
 

GJURME

 

Veē gjurma e ujkut
e vetmja shenjė jete
mbi d
ėborė

 

SHPIRTERA

Mbi ujėra enden pulėbardha tė plagosura.
Trishtimi detar i qiellit.

DASEM


Dasėm intriguese pėr ēdo indiferent.
Dhėndri me nuanca jeshile kėrcen si i marrosur me nusen qė nuk ėshtė vetėm nuse.
Herė-herė ajo shkėputet prej fustanit tė vet dhe shpėrbėhet ne trup dhe dantella.

Kėtij ēasti orkestra shkumėzon tinguj.

AVENTURA

S’e kishte prekur kurrė fundin e vet.
Kur nje ditė iu bė mbarė, i hipi tė parės anije qė gjeti nė breg dhe udhėtoi rreth botės pėr tre vjet, tre muaj e tre ditė.
Pak ditė para mbėrritjes, gjeti nė njė ishull te braktisur vėllane e vet binjak.

TEMJAN

Lutem sėrish pas heshtjes ose hesht prore pas lutjes.
Zambaku i ėndrrave i ėshtė larguar prej kohėsh ngjyrės sė bardhė.
E bardha e borės, e bardha e petaleve… e deri tek e bardha e vezės.

Njė korb mė  i zi se vdekja vjen rrotull zambakut dhe meket nė krahėt e shtrėngatės.

Era e temjanit tė tejshpon nuhatjen…

MERGATE

Te mėrgosh prej vetes nė njė stinė harrimi ėshtė si tė jesh mė pak se nje gjethe.
Kėngėtarėt e njė festivali cicėrimash mė shkelin syrin pa tė keq.
Rrethi i tyre ciklik fillon e mbaron me vetė Ata.

FRUT

Mė shume se Zotin, ėndėrronte djallin.

Fruti qė kishte pėrtypur i gjyshi, qėndronte i kafshuar prej kushedi sa kohėsh, mbi kanapenė e shtėpisė sė braktisur.
S’i kujtohej fort mirė, nė ishte ai apo ndonjė tjetėr qė e kishte lėnė nė mėshirė tė fatit.

KRIM


Majė gjelbėrimit rriteshin veē bredha.

Nėn hijen e Tij, Natyra akuzonte Reminishencėn, si banditin buzė rruge, i cili nė vend qė tė vriste hijen, vrau veten.

Krim makabėr pėr ēdo fillestar…

ZOGJ


Ėshtė fėmija qė mpin dhe diellin me vėshtrimin e tij.
Lapsi lėviz me ngadalė mbi letėr dhe vizaton zogj nė vend tė gjetheve.
Degėt, ashtu si dielli, pėrshendesin ėngjėjt dhe Lirinė.

 

HIJE

 

Hije tė ēoroditura

popullojnė netėt tona

 

hije tė trishta

qė s’njohėn kurrė trup

 

e lindėn qenie veē nė pėrralla

 

Pėrgatiti pėr botim Hiqmet Meēaj

(Botuar nė “Gazeta e Athinės”, janar 2008)

 

ARIAN BOGDANI (Petro Papakosta)

 

U lind mė 29.01.1966 nė Vlorė. Ka botuar librat me poezi: ENARKSI- 2000; CILER 32- 2002; EN DELPHOIS EI- 2002; ATJE DHE PASTAJ- 2002.

Nė kohėn e lirė ushtron edhe pikturėn.

 

NJOHJE

 

Njoh vokalizmin e asaj marrėdhėnieje

prej dėnimit qė kryej (bėj).

Ndjej ēka fort mė shtyn

e nė tė njėjtin vend mė le.

Shkas nėpėr gabime tė pjerrėta

veē pėr t’u fuqizuar me hamendje.

Njėherė nė kaq emėrtoj…

dhe vigjėloj atė qetėsi

qė shpėrthen nė heshtje.

 

ĖNDĖRR

…

Ndoshta janė fjalėplazmime tė pathėnash

kjo zhaurimė mjegullthyese.

Majė godinash rrėnjoset Kuptimi

me dimensione asnjanėse.

Poshtė nesh njė tokė qė na qaset

dhe na mplekset nėpėr kėmbė.

 

Njė frazė nokturne

cilėson lugatin iks (x).

Hyn nė hartėn e Tundimit

pėr tė qėnė minimum i vetes.

Fryma e Prishėsit pėrplaset

nė kohėn e mermertė

… dhe shembet.

 

HULUMTIM

 

Atė natė

sinonimet mė ndihmuan

t’i shkojė zanafillės

mė tej se sa gjuhėtari.

 

Nėpėr disa pantomima

ku pasqyrohej gjithė elokuenca

e njė ligji.

 

Nėpėr disa gjeste

ku krejt rruzullimi

pėrfshihej.

 

KOLAZH

 

Ėshtė lehtėsia

e prejardhur nga ajo gjė

qė pėrbėn peshėn.

 

Edhe njė fjalė me ngarkesė mitike

ėshtė vetė miti.

 

Tė ngarkuara janė ditėt

me shkarkime netėsh.

 

I ngarkuar mbetet boshi

me njė lutje tė zbrazėt.

 

ZHDUKET DUKE U SHFAQUR

 

E qortueshme sipas rreptėsisė mungesa.

Po pėr ē’gjė qortohet ajo qė s’ėshtė?

Ekziston, por s’ndodhet.

Kėshtu ėshtė natyra e saj:

Fillon dhe zhduket

duke u shfaqur.

Sido qė tė jetė,

e pėrmbushur, e mjaftueshme…,

e plotė ėshtė mė rrėnqethėse

dhe s’ia di shpagimin.

 

I ka edhe drita gjithė mbrapshtitė

qė tė ēojnė tek pėrkryerja.

 

NĖ PRAG TĖ PREJARDHJES

 

Mėsuam netėve bregdetare

tė dėgjojmė zemėrgjerėsinė e guaskave,

dhe tmerrin e njė puthjeje

tė pipėtijė psalmodi erėzash.

 

Nė verbėri tė shohim dritėn e skėterrės,

ne tė mbetur nė prag tė prejardhjes.

 

Kureshtarė tė heshtjes fjalosėse,

kaq ngadalė u rritėm

sa na u desh tė kapėrcejmė veten…

 

Ndonėse skeletosemi si pasardhės tė rrjedhės,

do tė duhen dėnesat e ėngjėjve

tė na pėrmendin.

 
TRADITA

 

Kjo mesditė synon karakterin

gjelbėrues tė ajrit.

Sajon padukshmėrinė ku cungimi

justifikohet si mirėqėnie.

Pėr shtresat e njė keqkuptimi pagan

lyp mjeshtėrinė e shkoqitėsit.

Ia ka dalė ndonjėherė tė reagojė

si vetėdije largvajtėse…

Nė kufijtė e njė vetasgjėsimi

bėn fjalė dhe gjeste pėr shenjtėrinė e Tij.

Ka ndodhur njė herė tė vetme

tė rikthejė mėngjesin,

atė mėngjes

qė zgjon traditėn.

 

PĖRNGJASIM

 

Vringėllijnė dy, tre epoka

    si tė metalta.

Xixė lėshon shpatė e kohės.

 

S’ mund tė kemi qenė ne nė ato frymėmarrje…

Nė ato rrethore gjithnjė e mė pėrmbyllėse.

Nėpėr vertikalitetin ende luhet

njė mizanskenė me diēka prej nesh,

prej mishi a floku

veē jo prej fjale.

 

Shtriqet njerėzia me veti horizontalitetin.

Skuqet pėr njė paralele

tė hequr me tokėn…

Pėr njė pėrngjasim

me dheun

tundohet.

 

ANTITEZĖ

 

Mbetemi me gjurmė shqelmimesh

nga mėri kujtimesh.

 

Me vendosjen e syzeve,

risjellim nė zgavra

sytė e dikurshėm,

pėr t’u bėrė edhe tė tanishėm.

Dhe ti kėsaj i thua ekzistencė?

 

Unė tkurrem,

dhe brenda meje

nga paraditja e sė shtunės

deri nė pasdreken e sė dielės,

ndėrhyn njė javė e plotė

me insistimin pėr mė tej…

edhe mė tej akoma…

pėrpara fillimit,

nė puqje me fundin.

Dhe ti kėsaj i thua humbje?

 

MONOLOG PĖR DY

 

Ajo qė pėr kohėn ėshtė ecje

s’ėshtė rrjedha jote.

 

Tė ndjej, ashtu si ti

kur thua se mė parandjen.

Ia dua trishtimin atyre qerpikėve,

edhe pse ka kohė qė zėri yt

nuk thotė  fjalėt e tua,

por ėshtė njė klithje qė nis erėn.

Zhbėhen kėto gjuhė flakėsh,

e kjo prushanė rretherrotull

mbledh endecakė tė brishtė,

tė padukshėm e hyjnorė.

Atje ku s’ka mė brigje,

ngrihet njė tallazitje

e na lė ndėr duar ndėrgjegjen e detit.

Atė pjesė qė mė ofrove

brenda dhe jashtė asaj mbrėmjeje,

bėje krejt veten tėnde.

Dora jote ende s’ėshtė bėrė domethėnie.

Mė afėr dielli  s’guxon

tė gjejė ato fraza,

nėse ka tė tilla

qė provokojnė mizorinė.

Ka ēaste kur tė shkon ai belbėzim

pa ndrydhjen qė i bėn.

Pėshpėritje tė forta thua

me zėrin melankolik tė potencės.

Ndonėse vėshtrimi yt ende

s’ėshtė bėrė gjest,

as fjala – tragjedi,

ndaj jepmė ēfarė mbeti para

dhe pas fjalės,

pėr tė pėrkufizuar durimin

ose mposhtjen.

Ē’tė them pėr mos-njohjen e vdekjes,

tė heshtjes!

Tė rriteshim fėmijė tė mungesės,

bij fillim-fundesh!

 

Tashmė nėnshtron zhurmat

nėn hapat e tu

dhe vė rregull nė qetėsinė tėnde.

Kėrcitjen e prekjes tėnde

jepu ditėve,

qė tė jenė zgjimet e mia.

Tė ndjej, ashtu si ti

kur thua…

Rrjedha e gjuhės ėshtė koha jote.

 
ZBRAZĖTIRĖ PLUS-MINUS HESHTJE

 

I hyj dhe dal prej saj

fshikulluar nga hapėsira.

S’tė mbushnin as heshtjet

qė thosha,

as fjalėt qė s’thosha.

Me fjalė heshtja.

Kėshtu ishte e thėnė:

Ajo zbrazėtirė kur mbushej me heshtje,

bėhej njė emėr

me mbiemrin nė tė kaluarėn.

Kjo plotėri e privuar nga heshtja

bėhet njė me mua

nė kundėrdritė.

 

Pėrgatiti pėr botim Hiqmet Meēaj

(Botuar nė “Gazeta e Athinės”, mars 2005)

 

FATOS ARAPI

 

Fatos Arapi lindi nė qytetin e Vlorės nė 1929. Po atje ai kreu shkollėn e mesme, ndėrsa studimet e larta i ndoqi nė Bullgari (Sofje) nė fakultetin e Matematikės dhe tė Ekonomisė. Ka punuar shumė vjet gazetar dhe pedagog nė Fakultetin Histori Filologji tė Tiranės. Disa herė ka fituar ēmime kombėtare e ndėrkombėtare pėr poezi. Vepra e Fatos Arapit ėshtė e pasur nė llojet e zhanret e ndryshme qė ai lėvroi. Pėrveē poezisė ku ai qėndron nė rreshtat e parė, F. Arapi ka shkruar disa novela: Patat e egra, 1969; Cipa e borės, 1985; Gjeniu pa kokė, 1999 etj; disa romane: Dhjetori i shqetėsuar,1970; Shokėt,1977; Deti nė mes,1986; disa drama: Partizani pa emėr,1962; Qezari dhe ushtari i mirė Shvejk, nė front diku,1995; ka bėrė disa pėrkthime: Kėngė pėr njeriun, Nikolla Vapcarov, 1981; Poezi, Pablo Neruda, 1989; Safo, 1990; Antologji e poezisė turke etj; si dhe ka shkruar njė numėr tė madh artikujsh e studimesh tė ndryshme. Poezitė e para F. Arapi i botoi nė gjysmėn e dytė tė viteve pesėdhjetė, dhe, pėrkatėsisht nė vitet 1962 botoi vėllimin "Shtigje poetike"...

 

Pėrgatiti pėr botim Hiqmet Meēaj

 

ATDHEU

 

Atdheu ėshtė dhimbje, ėshtė dhimbje.

Njė prill i pikėlluar nė shpirt.

Atdheu ėshtė kryqi, ėshtė kryqi.

E mban - dhe tė mban ty - nė shpirt.

 

Atdheu ėshtė toka e premtuar.

Ti shkel si njė zot dhe s'e ke ndėn kėmbė

Atdheu s'ka fjalė, ka sy tė trishtuar

Vdes dashuria nė dashuri qė tė ēmend.

 

Atdheu ėshtė buka e urritur,

tė ikėn nga duart e dot nuk e ngop

ėndėrr dhe ankth dhe shpresė e sfilitur

me sytė n'errėsirė vetveten kėrkon.

 

Atdheu ėshtė varr i hapur, ėshtė varr.

Njė jetė drejt tij shkon me besė qė bind.

Nė njė pikė loti mbyt lotin fatvrarė

Nė njė pikė loti lirinė e lind.

 

Atdheu yt i vogli, i vogli,

Ai hyjnori i pavdekshmi - loti.

 

ĒAST BUZĖ JONIT

 

Dhe vargjet erdhėn me ritme tė kaltra

Nėr degė tė tyre figurat e gjelbra

Ēelin - si gjethet nėpėr portokalle.

Nėn degėza vargjesh fėshfėrijnė figurat,

Si mbrėmjes Jonit fletėsat e ullinjve.

E mbusha gojėn me erėra tė Jonit,

Ndjej nėpėr dhėmbė kokrizat e jodit,

Shoh se si thyhen mirazhet mes valėsh,

Se si thėrmohen pėrflakjet mes gurėsh...

Dhe jam i tėri

grimca dritaresh e ngjyrash.

 

VDEKJA E GJYSHES

 

Ja, edhe gjyshja nė arkėz,

kukullė e vogėl nė kartėz,

Ėshtė... dhe prapė s'ėshtė e tėra,

sikur nuk ėshtė si pėrhera.

Gjithė karfica, gjilpėra

kapur satenet nė kokė,

lidhur kėpuckat pėrposh,

shami e lule nė gjoks.

Mbyllur kapakėt e syve

ē'ndjenjė u shua brėnda tyre?

E sheh... dhe tė duket heshtja

pėr gjysmė e pėr gjysmė vdekja.

Gjyshja e vogėl, e bukur,

e pastėr...

Nė arkėz kukull.

Gjithė karfica, gjilpėra,

qepur vite tė tėra,

lidhur kujtime e malle,

dhembje, qė duken si pėrrallė.

E sheh... dhe tė duket heshtja.

 

ALARME TĖ PĖRGJAKURA

     (kėnga e parė)

 

Mbi rrogozin prej kashte,

Ku netėve fle,

Shtrova

Dashurinė time...

Po prap, brinjėt t'i vret toka, plisi,

E prap i fortė ėshtė te koka

Trungu prej lisi.

 

Hej, vend!

Plot diell e pa dritė!

Pagan dhe fron pėr perėnditė!