Revista Letrare ADMET

HIQMET MEÇAJ

KAPEDAN JANI DHE SHËN PJETRI

Nameti vërtetë nuk është i zënë me punë, mirëpo nganjëherë bën ndonjë gjë të vogël, si t’i dalë rasti. Një nga rastet është zoti Jani, i ardhur nga Amerika. Kur shkoi përherë të parë atje, nuk desh të pranonte të rrinte, por Zonja Sivri, kushërira e zotit Jani që e mban plakun në shtëpi, i tha se s’ka për të bërë ndonjë punë të madhe, veç ta shoqërojë zotërinë, që ka dy aparatë në veshë për të dëgjuar, dy lente në sy për të parë dhe një qeskë të verdhë shurre që i varet herë në këmbën e djathtë e herë në të majtën. Çudia më e madhe janë lentet, që ia nxjerrin kokërdhokët e syve krejtësisht përjashta. Pikërisht për këtë s’desh të pranonte, mirëpo nuk është gjë e vogël për të të marrë plot pesëmbëdhjetë euro në dy-tre orë.

Zonja Sivri i lë vetëm pasi i tregon lëngëzuesin elektrik, ku duhet të shtrydhë një kanistër të madhe me portokalle, mollë, dardhë e karota. I tregon supën që duhet të ngrohë pikërisht aty nga ora dymbëdhjetë e mesditës, llojin e kafesë për Janin, kurse  për vete, po të dojë, mund të përdorë një uzo dymbëdhjetëshe ose xhin, cilën të pëlqejë. Kështu do të kalojë të paktën një orë, kurse kohën tjetër i duhet të torturohet duke biseduar me kapedan Janin, i cili bërtet sa tundet gjithë hyrja, qëllon veshët me duar, se i bëjnë zhurmë, pastaj i lutet zotit Petro, pikërisht kështu duhet ta ketë emrin Nameti për zotërinjtë Sivri, t’i përgatisë kafenë e hollë e t’i dredhë një cigare. Me që ra fjala për emrin, kur zoti Jani mori vesh se kishte ardhur Petrua, mendoi sikur i thanë “ka ardhur shën Pjetri, ai që të merr shpirtin, sapo ndahet nga trupi e ta çon ku i do qejfi”. Prandaj, kur para tij u paraqit ai burri i imtë, me një palë mustaqe në ngjyrë të ngatërruar, ca të zeza, ca të bardha e ca të verdha nga tymi duhanit, i buzëqeshi si i zënë në faj, tamam si ata fëmijët e babëzitur, që bëjnë marrëzira e presin nga çasti në çast të ndëshkohen. Duhet marrë me të mirë shënjti, se po t’i mbushet mendja atij, ta zhduk shpirtin fare, sikur të mos ketë qënë kurrë. Kështu që, mendoi Nameti, kur njeriu zgjedh një emër, duke u bërë kumbar i vetes, qenka mirë të mendohet shumë e të mos ia futë kuturu. Pastaj rezultati duket vetiu, tjetri të rri sus e të buzëqesh si budalla, sidomos kur je bërë kumbar për dikë, i cili je ti, duke i vënë emrin Petro.

Shkon kur e thërrasin, rreth orës nëntë. Aty nga ora njëmbëdhjetë e gjysëm bie zilja e derës dhe hyn një burrë rreth të gjashtëdhjetepestave, hijerëndë e fodull. Ka ndodhur të vijë tri herë dhe të tria herët nuk e thërret Petro, por “ksene”, që do të thotë “i huaj”. “Eja, ore i huaj”, “na sill pak tavllën, ore i huaj”,  “mbylle dritaren, ore i huaj”. Nameti atëherë bashkë me dritaren mbyllet edhe vetë, t’i ngjajë sa më shumë asaj fjalës “i huaj”. I kryen të gjitha këto veprime, që nuk janë aspak madhështore, me një rregullsi sa edhe vetë habitet se ku e gjen aq shpejt, duke thënë gjithnjë nëpër dhëmbë një “malista”, që ka kuptimin “siurdhëron”, aq të shpërbërë, sa që më mirë të mos ta thotë.

Kur zoti Jani i tha atij tjetrit për herë të parë, “më dëgjoni, zoti ministër?”, në të vërtetë, siç do ta marrë vesh më vonë, ka qenë dikur ministër, Nameti mendoi mos plaku bëri ndonjë gabim, ose ai e kuptoi gabim, por kur plaku e përdori përsëri fjalën “ministër”, atëherë Nameti e vështroi me vëmendje burrin gjashtëdhjetepesëvjeçar, i cili iu duk i denjë, të paktën nga ana e jashtme, për postin e lartë që po i jepte zoti Jani, sikur për vete të qe kryeministër. Hajde kryeministër që ishte kapedan Jani, me katër veshë, të katër të prishur dhe me katër palë sy, që nuk shikonin as afër e as larg. Dhe ku e kishte ngulur kabinetin qeveritar: m’u në verandën  e katit të katërt të shtëpisë së zonjës Sivri.

Zoti ministër largohet shpejt, pasi ia përsërit disa herë atë titullin “i huaj” dhe e lë Nametin të zbrazë më nge qeskën e verdhë të shurrës, pasi vesh një palë dorashka të holla. Nuk ka provuar trishtim më të madh në jetën e tij, se sa kur ulet në gjunjë, hap rubinetin e qeskës, që përmban brenda atë lëngun me një erë të lemerishme, shkon me vrap ta derdhë në lavaman, ku ndien një përzjerje të përgjithshme të organeve të brendshme. Ato ngrihen lart, rrotullohen, nakatosin brenda të gjitha lëngjet që ndodhen atje, pastaj fillon zbrazja, nga goja dhe nga vrimat e hundës, në kohën që zoti Jani bërtet të shkojë turravrap, se shurra po i derdhet në pllakat e mermerta të verandës, prandaj duhet vendosur qeska sa më shpejt. Nameti ka harruar, bile e ka fshirë krejtësisht nga mendja ç’ka qenë dikur në vendin e tij, sepse që andej ka ikur prej pothuaj dhjetë vjetësh. I duket se gjithnjë ka shtrydhur portokalle, mollë e karota, ka thënë “malista” dhe pasi i ka pastruar mirë nga hunda e nga goja gjithë të përbrëndshmet e tij, ka vendosur të bëjë kafet për vete dhe për kapedanin. Ulet për shtatë palë qejfe në kolltukun e verandës plot diell e karafila, pi cigaren që e ka dredhur nga kutia, dëgjon plakun që rrëfen për Sofinë e bukur dhe mendja i shkon te miku i tij, Stefani, që shoqëron një plakë të çmendur. S’ka kënaqësi më të madhe në këto çaste, se sa të mendojë ç’heq tani Stefani. Plaka e tij nuk flet, po ulërin, ka një zë të çjerrë dhe fjalori i saj është kaq i ngatërruar, sa të gjitha fjalitë i dalin pa kuptim. Mund të nxjerrësh gjë nga ulërimat?

Kurse kapedan Jani është ndryshe. Ka huq vetëm qeskën e verdhë që i varet poshtë këmbës, fërkimet në të gjithë trupin, shëtitjet nëpër dhomat e shumta dhe verandat e mëdha, ku trupi i plakut i rëndon aq shumë, sa që i dhëmbin kockat. Megjithatë, kapedan Jani e ka fjalorin jo prej ulërime, ai çdo herë tregon për Sofinë e bukur, të cilën ka shtatëdhjetepesë vjet rrumbullak që e dashuron çmendurisht. Ja tani, pikërisht po i thotë një plan të guximshëm që ka në kokë. Sofinë e kanë rrëmbyer doktorët atje në Selanik dhe këtë Nameti e di shumë mirë. Po, po, pikërisht ashtu është, e kanë rrëmbyer, kjo s’ka pikë dyshimi. Kanë bërë gati thikat për ta shqyer atje në sallën e ndriçuar mirë. Mirëpo Sofia kundërshton, fjalën e fundit duhet ta thotë Kapedan Jani, i cili fatkeqësisht ndodhet larg, midis Kalamaqit dhe Paleo Faliros në Athinë. Dhe Kapedani e ka gati planin e rrezikshëm. Do të ngrihet natën, do t’i vidhet zonjës Sivri, do të hyjë fshehurazi në spital për ta nxjerrë që andej Sofinë e bukur, mu sikur Selaniku të jetë katër hapa larg Athinës. Kapedani flet dhe i përplas fort veshët me pëllëmbë, se i bëjnë zhurmë, përlotet nga ato që thotë dhe ka vendosur t’i mbushë mendjen Nametit, që për të është Petro, domethënë një shenjtor i plotfuqishëm, se Sofia menjëherë do të shërohet, se ajo ka nevojë për dashuri e jo për thika, vetëm duhet që Petrua ta ndihmojë, ngaqë dy vetë janë më mirë se një, sidomos natën, kur kapedani nuk sheh mirë, megjithëse ka katër palë sy. Petrua si gjithnjë e siguron se nuk do ta lerë vetëm, se me të do të shkojë edhe në fund të botës, sidomos për të shpëtuar Sofinë e bukur, fjalë këto që e bëjnë plakun të ulë zërin duke e paralajmëruar “kujdes, mos na e zbulon planin zonja Sivri!”.

E si do e zbulojë planin zonja Sivri, kur s’ka kush ia thotë? Nameti jo se jo, sepse për zonjën Sivri ushqen një antipati kot së koti, nga që është tepër e shëmtuar, ngaqë është shtatëdhjetë e dy vjeçe, ngaqë është e ve dhe një ditë kapedan Jani i ka pëshpëritur se ka një dashnor rreth të pesëdhjetave, që po i gllabëron përditë paratë.

Meqë pijnë kafenë e tymosin cigaren e dredhur, po sidomos me që nuk kanë ç’bëjnë tjetër, tani që shurrën e rregulluan, planin e vunë në vijë dhe presin vetëm ta zbatojnë, Nameti i bën kapedanit atë pyetjen pa kuptin, për qeskat me ushqime që gjen të varura prapa derës. Plaku nuk e dëgjon, nxjerr nga veshi njerin nga aparatet, diçka i kurdis, e vendos përsëri dhe Nameti është i detyruar t’ia përsërisë atë pyetje të paktën dhjetë herë, deri sa të arrijë në timpanët pothuaj të shpuar të plakut, që pasi thotë “e mora vesh, hall i madh të ka zënë”, bie në mendime të thella, derisa më në fund dëgjohet një gërhimë e fortë, që e bind Nametin se pyetje të tilla s’duhen bërë më, nga që janë krejtësisht të parëndësishme e të vënë në gjumë.

Kur plaku hap sytë, ora ka afruar të jetë dymbëdhjetë, i kërkon të falur Nametit që ka menduar aq shumë, por pyetja është me të vërtetë shumë e vështirë. Nameti, që e ka harruar fare përse e ka pyetur, buzëqesh kuturu, mirëpo kapedani Jani, që është tepër i ndjeshëm ndaj halleve të botës, e paska patur mëndjen tërë kohës te ajo pyetje e vështirë dhe nuk paska fjetur, por paska menduar përgjigjen e saj, pikërisht ashtu me sytë mbyllur e duke gërhirë. “Hall i madh të paska pllakosur”, thotë përsëri ai dhe, pasi hesht një hop, shton “po prap tregon se për dikë je bërë i rëndësishëm”. Këto fjalët e fundit e bëjnë vërtetë Petron të ndjehet i rëndësishëm, por jo për shumë kohë, se kapedan Jani këput më pas profkën tjetër që Petros nuk i pëlqen fare, “ose të quajnë njeri pa vlerë”. Kapedani ia shkoqit mirë kuptimin e atyre fjalëve, sipas të cilave për atë dikushin, që i var qeskat prapa derës, ai, domethënë Nameti ose shën Pjetri, merre si të duash, qënka njëlloj si qentë apo macet përjashta, që po nuk u kujdes njeri t’i ushqejë, mund të ngordhin nga uria. Domosdo që Nameti apo shën Pjetri do të rënqethet me ato fjalë, jo se e barazojnë me ca kafshë të paafta, por sepse nuk e di fare dhe as që e merr dot me mend, cili është ai dikushi që merr guximin dhe kryen një veprim të tillë. Kapedan Jani, që ka lindur në vitin një mijë e nëntëqind e tetë, kurse sot jemi më dymijë e dy, pra plot nëntëdhjetë e katër vjet më parë dhe që e ka mendjen tepër të hollë, duke e parë se Petrua hidhërohet shumë nga ato që i ka thënë, shton në mënyrë filozofike me trashje zëri, “po mbase i harrojnë qeskat duke i varur te dera jote”, që për të është zgjidhja më e mirë.

E, kur çështjet janë tepër të ngatërruara, më mirë le t’i lëmë ashtu siç janë, mbase zgjidhen vetë ndonjë ditë, mendon Nameti, sepse atë çast dëgjohet rrotullimi i çelësit në bravë, hyn zonja Sivri, pyet “si e kam zogun”, domethënë kapedanin, vetë mjaullin si një kotele dhe i tregon plakut se i ka blerë një palë tespihe qelibari të shtrenjta, plot pesëdhjetë euro, që duket sheshit se i ka marrë te zezakët e tezgave, as për tre euro. Këto janë hollësira që nuk i interesojnë fare Nametit, për të kanë vlerë vetëm pesëmbëdhjetë eurot që zonja Sivri ia jep fshehurazi kapedan Janit, që ai të besojë se Petrua vjen aty nga që e do shumë e jo me pagesë, se kur hyn paraja në mes, miqësitë nuk janë aq të pastra e të sinqerta. Nameti i fut paratë në xhep me kujdesin e atij që nuk duan ta shohin, shkëmben disa “efharisto”, që do të thotë “faleminderit”, përshëndetet me kapedanin, i cili diçka i pëshpërit, që Nameti e di ç’përmban brënda ajo pëshpërimë, i buzëqesh plot kuptim plakut, si për t’i thënë, “mos ma kujto më, Sofinë e bukur do ta shpëtojmë” dhe largohet, pasi merr me vete qeskat dinga me hedhurina, që i var në duar Zonja Sivri me një buzëqeshje ëngjëllore, për t’i zbrazur te kazani i madh me rrota, m’u te cepi i rrugës Seferis dhe gëzon kur ndjen në xhep fëshfërimën e pesëmbëdhjetë eurove.

Kurse sot po ndodh diçka ndryshe. Që në pikë të mëngjesit bie papushim zilja e telefonit, dëgjohet matan zëri i zonjës Sivri, që nuk është fare i ëmbël e i butë si herët e tjera, përndryshe, ka brenda ca fjali të shkurtëra në urdhërore të rreptë. “Nuk do të vish më”, e urdhëron zëri i ashpër i zonjës Sivri. Kur ai i kërkon psenë, mos ndoshta ka ndonjë keqkuptim, mos i ka humbur diçka e shtrenjtë në shtëpi dhe dyshon tek ai, në fund të fundit cila është arsyeja, zëri i gruas hesht për pak, pastaj i shpjegon se fqinjin e tyre, pikërisht ministrin, e kanë gjetur në një vdekje të dyshimtë në hyrjene tij. Banorët janë të gjithë të revoltuar. Kur Petrua i thotë, “ç’hyj unë këtu, megjithëse më vjen keq për ministrin?”, ajo i përgjigjet “hyn edhe ti, se je i huaj”, po po, pikërisht kështu, thotë atë fjalën “ksene”, të ministrit tashmë të vdekur, që do të thotë: vrasësi mund të jesh edhe ti.

Sa keq kur dita fillon me një fatkeqësi të tillë. Ai e merr me inat burrin e vdekur, që ka qenë para rreth njëzet vjetësh ministër, i duket sikur në çastin që do të  vdiste e ka urdhëruar shpirtin e tij të zgjasë dorën, ta fusë në xhepin e Petros e t’i rrëmbejë që andej pesëmbëdhjetë eurot e sotme, që për të janë një pasuri e tërë. Kjo e detyron të ngrihet, të përgatisë frapenë e hidhur dhe të tymosë të paktën dhjetë cigare njerën pas tjetrës, para se të vendosë të dalë përjashta e të ulet në stolin e kopshtit të madh që ndodhet pas shumëbanesës së tij. Atje me pikëllim do të mendojë për Kapedan Janin që edhe sot po e pret, me shpresën se një herë do ta zbatojnë planin fshehurazi nga zonja Sivri, do të shkojnë natën në Selanik, do ta rrëmbejnë nga thonjtë e doktorëve Sofinë e bukur, para se ata ta bëjnë me thika copa-copa. Por atje do të mendojë edhe gjëra të tjera që do ta zhysin në trishtim të thellë, se e ndjen veten fare të parëndësishëm, se edhe mbrëmë kishte gjetur  të varur prapa derës një qeskë të madhe plot me ushqime, duke u fyer përsëri në mënyrën më ngjethëse që pat ngjarë ndonjëherë në këtë botë kaq shumë të ngatërruar.

30.8.2002

RRUGA  PËR  LUVËR

Ai hyri pa trokitur kur Nameti digjej nga ethe të forta gripi, dridhej dhe sytë i qenë ndezur nga shkëndija, ca të flakëruara e ca të shuara, si pluhur hiri. Ai foli pa u ulur, pa i dhënë dorën, përpëliste qerpikët, as u mundua të kërkonte të falur që tjetri qe në një gjëndje që s’mund ta dëgjonte. Seç tha diçka për njëfarë Rolandi, që Nameti nuk e dinte kush qe, mendja nuk i punonte mirë, e ftoi të dilnin jashtë, atë punë mund ta bënte vetëm ai, sepse në ca letra të Rolandit kishin gjetur emrin dhe mbiemrin e tij, gjë që tregonte se Rolandi e çmonte shumë pikërisht atë dhe asnjë tjetër.

Nameti i tha:

-Të lutem më lerë të qetë në ethet e mia,- por tjetri nuk e dëgjoi, sepse po ta kishte dëgjuar, nuk do të thoshte, vishu, jemi disa vetë që të presim, e më pas do të shtonte:

-Edhe Rolandi po të pret.

Dukej edhe tjetri qe në ethe të forta, edhe ai digjej, megjithëse duhej të qenë ethe të ndryshme nga ato të Nametit.

Më kot do t’i thoshte të mbushte një gotë konjak të fshehur mes librave të bibliotekës dhe po të donte kafe, të mundohej ta bënte vetë. Kur po i thoshte këto, qe dëgjuar dera të përplasej me forcë, kishte mbetur përsëri vetëm me zjarrminë e tij që duhej të ishte rreth dyzetës, qe detyruar të mbulohej e të dridhej, megjithëse përjashta dielli të përvëlonte.

Pastaj iu ngatërruan pamjet dhe kohët u futën te njera tjetra të përthyera e të ngecura keq, si të ngjeshura në një një shishe të madhe uji, që dikush e tund pa mëshirë. Kishte hyrë edhe një tjetër dikur ashtu, pa trokitur në derën që e kishte gjetur të pambyllur, ndoshta i dukej atij, dy fytyrat i plekseshin me njera tjetrën, merrnin e jepnin sy, flokë, hundë, krijonin ngjashmërira të çuditshme që herë qartësoheshin e herë fshiheshin. Duhej të kishte ndodhur pikërisht kështu, ndoshta jo pikërisht kështu, po diçka më ndryshe, ai mund të quhej Roland dhe ka të ngjarë të kishte lidhje me këtë që sapo u largua, pa përshëndetur, pa kërkuar të falur, pasi kishte përsëritur disa herë, vishu, jemi disa vetë që të presim, edhe Rolandi po të pret.

Ai tjetri, që çuditërisht tani i dukej se ngjante shumë me atë që sapo doli duke përplasur derën, i kishte kërkuar vetëm një pesë, vetëm për të kaluar klasën, kishte nxjerrë një thikë të madhe me dhëmbë si sharrë dhe e kishte ngulur mbi komodinë, duke krijuar një të çarë të madhe. E çara është ende mbi komodinë dhe, po ta vështrosh mirë, mund ta dëgjosh sa herë të duash edhe zhurmën edhe frikën që bën thika kur ngulet mbi dërrasë. Mund të dëgjosh gjithashtu edhe fjalët që thotë ai, i cili patjetër quhet Roland, ose një pesë, ose kjo mund të ngulet në barkun tënd. Nameti i dëgjon të gjitha këto çdo ditë, megjithëse mund të kenë kaluar njëmijë e pesëqind ditë dhe nuk çuditet fare që edhe atëherë ishte me ethe të forta si sot dhe me temperaturë të lartë, kur hyri ai, se e kishte gjetur derën e jashtme të pambyllur.

Ditë më pas, kur do t’i kishin ikur ethet, ai do ta shikonte përherë më me kujdes të çarën e asaj thike me dhëmbë e do t’i kthjelloheshin shumë gjëra, që sipas mendimit të të tij nuk ishin edhe aq të ngatërruara dhe kishin lidhje me një djalë të gjatë, që nuk qe e vështirë t’i kujtohej se e quanin Roland, se ulej gjithnjë në bankën e fundit, e zinte gjumi, por nuk mungonte asnjëherë. Kishte një fytyrë të rrumbullaktë dhe Lefteria e ngacmonte, eja tani Landi na i qaj ca vargje nga Mjeda. Fytyra e rrumbullaktë ngrihej me përtim, thoshte nja dy fjalë që arrinin deri në veshët  e tij:  pusho moj putanë, klasa gjëmonte nga gazi, kurse profesor Nametit s’i mbetej veç t’i ndëshkonte për atë fjalën e pacipë e t’i nxirrte të dy nga klasa. Nuk është vështirë të kuptohet se kemi të bëjmë me shkollë nate, kur Lefteria është nënë me dy fëmijë, prashit tërë ditën bythat e ullinjve, kurse Rolandi bën çdo muaj të njëjtat bullona në një torno të vjetër kineze në ofiçinën e peshkimit. Nameti nuk e ngre Rolandin asnjëherë, veç i ka vënë kusht që po deshi të kalojë, duhet vetëm të thotë përmendësh katër vjersha: nga Naimi, Çajupi, Noli, Migjeni, Mjedën e ka shpikur Lefteria, meqë e di që Rolandi do të nxehet dhe pas kësaj profesori do t’i nxjerrë jashtë, sa për të ndezur një duhan se i çahet hunda.

Mirëpo Rolandi, që ka vendosur ta kalojë klasën me çdo kusht, ka tjetër mëndje. Ai i thotë Nametit një natë, kur e përcjell pas mësimit, se mund ta çojë deri në shtëpi duke e mbajtur në krahë si të ishte vazo kristali, mund t’i sjellë Mimozën kur të dojë ai, se Mimoza, veç që është e bukur, por është një kuçkë e vogël që t’i bën të gjitha marifetet, pastaj nxjerr ca premtime të tjera, njërin më interesant se tjetrin, kur sheh që Nameti nuk pranon, vetëm e vetëm të shpëtojë nga vjershat, që i hapin barkun kur i dëgjon, jo më t’i mësojë përmendësh.

-Nuk do ndahemi mirë bashkë,- thotë Rolandi para se të largohet.– Më vjen keq të vritemi për ca budallallëqe,- dhe me budallallëqe nënkupton Naimin, Çajupin, Nolin, Migjenin, gjë që e mërzit së tepërmi Nametin, domosdo këto fjalë do ta bëjnë me nerva, do t’i thotë diçka për kombin, për kulturën, për kujtesën, ndërkohë që Rolandi do të jetë larguar dhe ai do ta ndjejë se po flet pa njeri pranë, gjë që do ta nervozojë edhe më keq.

Do të vinte patjetër dita e nguljes së thikës, kur Rolandi të mësonte se ishte planifikuar për të mbetur. Viktima e parë do të ishte sipërfaqja e verdhë e komodinës, pasi ai të hynte pa trokitur, se do ta gjente derën të pambyllur, kurse Nametin në ethe të forta. Do t’i thoshte ta bënte kafenë vetë, të merrte konjakun brenda librave të bibliotekës, ta shkulte thikën që andej ku e nguli dhe në fund të fundit të qetësohej, se nuk po i bëhej ndonjë padrejtësi e madhe, përkundrazi ai kishte fyer katër figura të shquara të kulturës kombëtare  dhe nuk qe i denjë për të kaluar. Mos më qi kokën, kishte thënë Rolandi pasi kishte shkulur thikën, ia kishte tundur metalin tërë dhëmbë përpara hundës, kishte përmendur një krahasim të frikshëm për barkun dhe komodinën, pastaj pasi të gjente shishen e konjakut e të mbushte dy gota plot, të tijën do ta kthente njëherësh e do ta rimbushte.

-Tërë këto libra, ç’i bën,- thotë Rolandi me zë të trashur nga konjaku.

Merr nga biblioteka një vëllim të trashë që mezi ngrihet, e hap dhe Nameti vë re që është enciklopedi pikture.

I kujtohen të gjitha këto pikë për pikë, siç ndodhën, uljen e Rolandit në cepin e krevatit, heshtjen e tij, përqëndrimin e thellë, dy orë të tëra duke shfletuar, kërkesën për ta marrë librin në shtëpi, deri sa e thau të gjithë shishen. Megjithëse në ethet e zjarrmisë së lartë, Nameti vë re mirë si shkëlqen fytyra e Rolandit, balli i rudhet, ul kokën të shohë më mirë, nuk thotë asnjë fjalë, nuk kërkon asnjë shpjegim. Janë çaste vërtetë të paqarta, pa fjalë, vetëm në fund do të pyesë, të gjitha këto janë prej letre? Pasi t’i tregojë shkurtimisht se ato janë fotografitë e atyre pikturave, se pikturat e vërteta janë brenda koleksioneve të mëdha dhe se koleksionet e mëdha ndodhen brenda muzeve të artit, Rolandi do të pyesë ku ndodhen këto muze të artit. Nameti do të bëhet pishman njëmijë herë që do t’i përmendë njerin prej tyre, pikërisht Luvrin, domethënë Parisin që nënkupton Francën, do t’i thotë gjithashtu se edhe pikturat janë kujtesë kombëtare, pa i bërë krahasim me vjershat që Rolandi nuk i do, në kohën kur Rolandi do t’i bëjë kërkesën për ta marrë librin në shtëpi për disa ditë, duke harruar në të njëjtën kohë se pak më parë i ka tundur thikën para hundës dhe i ka thënë diçka të tmerrshme për çarje barku. Mirëpo pikërisht në këto çaste ka kuptuar më së miri se ka filluar vdekja e Rolandit.

Zjarrmia e lartë ka edhe ajo të thekurat e saj, ca ngjarje i lan e i bën xham, ca të tjera i turbullon, i pret copa copa, i ngjit si t’i dojë qejfi, duke shtuar nga vetja edhe ca të tjera të pangjara, që të bën t’i besosh, sikur kanë ndodhur vërtetë mu para hundës tënde. Ajo historia me Jasharin e gjatë, atë shufrën e hollë të fëmijërisë, i vjen tani e shkoqur bukur dhe e bën të qeshë aq sa i dhëmbin brinjët. Jashari e fton ta pijnë një kafe, por meqë s’ka kohë, i kërkon të dalë në Skelë, aty rreth orës dhjetë të paraditës. Nuk i thotë fare se është përgjegjës i ofiçinës së peshkimit, domethënë përgjegjës edhe i Rolandit, por këtë do ta marrë vesh kur të shkojë për kafe, kur Jashari ta fusë në ofiçinë, t’i paraqesë një për një të gjithë ata që punojnë aty nëpër torno e freza, të lyer në faqe e nëpër sy me graso. Më në fund do t’i dalë edhe Rolandi, pak i turpshëm, ose gjoja i turpshëm, ndryshe nga natyra e tij. Patjetër Rolandi ia ka treguar Jasharit nguljen e thikës në komodinë, i ka treguar dhe për vjershat, sepse katër prej tyre, duke mos përjashtuar as Jasharin fillojnë të recitojnë përmendësh Naimin, Çajupin, Nolin dhe Migjenin. Nameti edhe mallëngjehet edhe i vjen për të qeshur me këta burra të moshuar që bëjnë para tij si karagjozë, megjithatë merr vendimin e madh që Rolandi tani e meriton pesën, i përqafon të gjithë pasi ngjit pak nga ajo boja e zezë e tyre dhe del buzë detit me Jasharin për të kujtuar vitet e tyre të largëta kur ngjiteshin nëpër kodra, kur panë për herë të parë atë marinarin që e bëri tre herë me gjimnazisten e bukur, ndërsa edhe ata e tundën pak cipalin e tyre. Kujtuan edhe gjëra të tjera, po për pesën e Rolandit nuk folën fare.

Mirëpo që atë ditë Rolandi nuk erdhi më në shkollë, në bazë të mungesave u përjashtua, askush nuk e dinte ç’kishte pësuar e ku ndodhej. Nameti nuk e vuri re fare mungesën. Qe humbje vetëm e një ngjarjeje, po jo e gjithë ngjarjeve të jetës së tij. Ato venë e vinë bashkë me fytyrat, ca shuhen e ca shfaqen dhe sidomos për një mësues që e ushtron profesionin e tij prej gati një çerek shekulli, këto zhdukje fytyrash janë të vërteta të përditshme që nuk të mallëngjejnë.

Më pas ndodhën ca ngjarje që e turbulluan jetën e qytetit aq shumë, sa nuk ishte parë që prej rreth dyzetepesë vjetësh. Ca kalorës nate i mbushën të gjitha lagjet me shkresurina kundër atyre që qeverisnin prej kohësh që s’mbaheshin mend. Ishin vërtetë kalorës hipur mbi kuaj dhe erdhën nga kodrat e qytetit pa i parë kush. Të tjerë kishin nxirë muret me ca shkronja të mëdha analfabetike në dukje, po fjalët Poshtë dhe Rroftë dalloheshin mirë, sidomos të qarta ishin kush duhej të rronte e kush duhej të binte poshtë. Atë mëngjes qytetin e pushtoi terrori, u dukën uniforma jeshile me mburoja e armë të veçanta, me një emër rrënqethës që të kujtonte briskun. Nametit i kujtohen të gjitha këto me imtësi, gjithashtu i kujtohet edhe se si disa ditë më pas, kur po pinte një kafe te “Bishti i dhelprës”, erdhi e iu ul në tavolinë pikërisht ai i fshiri nga mëndja, Rolandi. Kishte njolla të zeza në fytyrën e shtrembëruar tmerrësisht, dy dhëmbë të thyer dhe duart të enjtura te kyçet. Çdo gjë u bë e qartë kur Rolandi tregoi me humor se si e kishin lidhur me këmbët e duart e hapura me fytyrë nga muri për një javë rresht, si e kishin shëmbur në gjithë trupin me ata bastunët kauçukë, si i kishin vënë te tëmthat disa herë revolen për ta ekzekutuar dhe të gjitha këto për ato shkresurinat e rrugëve dhe zhgaravinat nëpër mure.

Mirëpo Rolandi i rrëfeu këto gjëra duke qeshur, janë bij kurvash, tha dhe qëlloi tavolinën me grusht, pastaj i kishte treguar Nametit një tufë me kartmonedha në dollarë, kam mbledhur plot dymijë, arrijnë për të shkuar deri në Luvër?- pikërisht kështu shfreu.

Nametit iu kujtua turbull libri i trashë me piktura atë ditën e nguljes së thikës në komodinë, diçka pyeti, mori përgjigje të çoroditura, heshti, e pa në sy dhe ndjeu se Rolandi e kishte marrë prej kohe vendimin e madh për të vdekur, gjë që Nameti nuk mund ta pengonte, vetëm se u përpoq ta shtynte sa më tepër të qe e mundur. Tani Rolandi dinte shumë, shumë më tepër se ai, përmendëte Pikaso e Rembrand, Praksitelus e Mikelanxhelo, Van Gog e Gogen. Ai dinte ku qe kulla Eifel, rrugicat që të çonin në Luvër, Katedralen e famshme të Parisit. Me mendje jetonte ditë e natë vetëm atje, bënte gjithfarë kontrabandash për të mbledhur dollarë, që një ditë të ishte atje. Për çudi Nameti vuri re që Rolandi tashmë kishte filluar të fliste një frëngjishte të mjerë, gjuhë që pa dyshim e torturonte shumë, po që nuk e kishte mposhtur. Siç duket edhe këto qenë një shkak më tepër që të dyshohej e të shtrembërohej aq keq nga jeshilët e briskut se kishte ardhur natën nga kodrat si kalorës për të hedhur shkresurinat me Poshtë e me Rroftë.

Të gjitha këto e bindën se Rolandi po ropatej vërtetë pak si tepër për të vdekur sa më shpejt, por që nuk ia tha. I tha vetëm se aq dollarë nuk mjaftojnë, se ndoshta duhen edhe një herë aq, vetëm e vetëm për t’ia shtyrë edhe ca kohë vdekjen, që Rolandi po e kërkonte me aq ngulm.

Tani që i ka rënë pak zjarrmia se ka pirë dy aspirina njëherësh e vret mëndjen të gjejë si i lindi mendimi që Rolandi po kërkonte me ngulm të vdiste. Ai djalë dy metra i gjatë e i bukur, me fytyrë të rrumbullaktë e gjak të nxehtë, që nuk mund të lexonte dot as një faqe libri, qe gëlltitur i gjithë nga ngjyrat, loja e dritëhijeve, figurat e Rembrandit që dalin nga errësira, kishte hyrë i tëri në një botë tjetër, nga ku e kishte të vështirë të dilte. Ai rronte ditë e natë atje, nëpër fushat e pamata me luledielli të Van Gogut, te vajzat e egra të ishujve të Gogenit, nëpër urat dhe liqenet e Manesë, mes figurave kubiste të Pikasos, tundëte orët e vdekura të Dalisë. Rolandi jetonte te e ndaluara, ishte i mbështjellë i gjithi prej saj, realisht rronte vetëm atje, kurse këtu ishte një i vdekur. Kur i tha një ditë:

-Roland, do të të vrasin,- Rolandi qeshi dhe si u mendua pak u përgjigj se do të shkonte atje edhe po ta vrisnin. Prandaj Nametit nuk i mbetej tjetër veç t’ia shtynte pak atë çast, ndoshta do të ndodhte mrekullia, megjithëse të paktë qenë ata që shpresonin se pushteti i kohëve që nuk mbahej mend, mund të zbutej sadopak, sa për të hapur kufijtë e t’i jepej mundësia edhe Rolandit të udhëtonte të paktën dhjetë ditë sa të shikonte Luvrin.

Rolandi hyri në lojën e të dukurit dhe të zhdukurit, shfaqej vetëm sa për të treguar tufën e dollarëve që gjithnjë trashej, merrte përgjigjen se duhen edhe më, vazhdonte rrjedha e zakonshme e fytyrave të reja, çdo ditë diçka boshatisej e prap mbushej, kështu që mungesa e tij nuk binte edhe aq në sy. Edhe nekrologjinë për vdekjen e tij e pa një ditë pa vëmendje, iu duk si fytyrë e njohur por nuk u përqëndrua, se binte shi dhe ishte pa çadër. Edhe kur e ndali në rrugë Lefteria, që tashmë e kishte mbaruar shkollën e i tha, e more vesh për Rolandin e i tregoi si kishte ndodhur, Nameti iu përgjigj thjesht se e dinte prej kohësh që Rolandi kishte vdekur, që kur hapi për herë të parë librin e madh me piktura e filloi të mblidhte dollarë, gjë që e habiti me të vërtetë Lefterinë dhe seç tha e tronditur ca gjysmafjalë nëpër dhëmbë që nuk u dëgjuan, por pa dyshim duhej të kishin një kuptim të tillë: profesori paska rrjedhur.

Kurse na del që ai djalë qenka gjallë dhe e priste atje përjashta së bashku me atë që hyri pa trokitur e i ngjante aq shumë. Ndoshta bëhej fjalë për tjetër njeri, ose ndoshta ai që kishte vdekur nuk ishte Rolandi i vërtetë. Në kohë të turbullta, kur qyteti dhe deti ishin të rrethuar nga vdekja, çdo gjë mund të ndodhte. Mbase edhe zjarmia e lartë kishte faj, krijonte ngjashmërira të kota, shpikte ngjarje e fytyra të gënjeshtërta.

Kur e ndjeu veten pak më mirë, mendoi të dilte, ta zgjidhte këtë lëmsh, që kot së koti kishte lidhje edhe me të, se ai që quhej Roland, që edhe paska vdekur edhe qënka gjallë, paska lënë një shkresë, ose paska me vete një shkresë, ku përmendet emri i tij, por për çfarë, as që mund ta gjente dot, sado ta vriste mendjen.

Pas disa kohësh do t’i kujtonte të gjitha me imtësi, ndoshta do t’i harronte prap, por gjithësesi kur të zbriste poshtë, vërtetë do ta prisnin katër vetë, që nxituan ta futnin në një xhip të madh, por Rolandi mungonte. Dhe kur të hynin në një shtëpi të vjetër me obor, në dhomën e madhe të së cilës qante një grua, ai do të bindej se Rolandi i gjatë dymetrosh ishte brenda asaj kutie në madhësi dy pëllëmbë, mbuluar me mëndafsh të kuq, vendosur në një shtrat të vjetër, zbukuruar dosido. Do të dëgjonte si ndodhi që Rolandi u katandis për t’u futur në kuti, pikërisht atëherë, kur vendosi të ikte prej këtu për të shkuar atje. Te telat me gjëmba e kishin plagosur. Ata që e kishin plagosur e kishin ndjekur dhe në atë tokën tjetër, e kishin qëlluar nga afër disa herë duke e lënë atje, për ta varrosur banorët e asaj tokës tjetër. Nameti do të mësonte gjithashtu se ishin pikërisht ata banorë të tokës tjetër që kishin gjetur emrin dhe adresën e midis tyre edhe një shkresë ku përmendej emri i tij. Tashmë kufijtë s’qenë më të mbyllur, pushteti i kohëve që s’mbahej mënd kishte rënë dhe një ditë mbriti që andej letra ku thuhej në gjuhë të huaj ku ndodhej Rolandi. Kjo qe e gjitha.

Tani ata njerëz pritnin çdo të thoshte Nameti, ndoshta do të shkruante disa fjalë te pllaka e mermertë që po përgatitej, ndoshta do të shfrynte kundër vrasësve, mirëpo ai tashmë po mendonte tjetër gjë. Ai po mendonte se Rolandin e vrau ai libri i madh i bibliotekës së tij, se ai djalë i bukur dy metrosh që tani rrinte brenda një kutie dypëllëmbëshe, tani do të ishte gjallë në se nuk nuk do të kishte bërë shoqëri me Mikelanxhelon e Dalinë, me Van Gogun e Gogenin, se vrasësit e vërtetë të tij nuk ishin ushtarët, por pikërisht ata, domosdo edhe Nameti që nxitoi ta prezantonte me ata. Doemos të gjitha këto nuk mund t’ia thoshte asaj nëne që qante mbyturazi, as vëllezërve e babait, se ata patjetër do të thoshin: qenka i rrjedhur, mirëpo diçka duhej të thoshte, prandaj e kishin marrë me aq ngut, pikërisht ditën që digjej nga zjarmia e lartë.

Më në fund u dëgjua nga të gjithë të thotë diçka të pakuptimtë, që ai patjetër do t’ua sqaronte dhe ata më në fund do ta pranonin.

-Çojeni në Luvër.

Pikërisht kështu u tha dhe ata pikërisht kështu vendosën.

6/26/2003 12:25:05 AM

P.Faliro

VJEDHËSI  I  RRUGËVE

Atë ditë Nameti kishte vendosur të shkonte së pari te Jaja Poli. Melin për pëllumbat e egër mezi e gjeti aty ku e kishte fshehur, pas pasqyrës së vogël, që ta zmadhonte hundën e ta nxirrte si ajo kodra e shëmtuar plot gunga të kuqërremta, vendosur si me shejtanllëk përtej shumëbanesës së tyre të plasaritur nga pleqëria. E dinte që plaka do të gëzohej, do ta linte t’i merrte në dorë pëllumbat e, po të donte, mund ta lejonte t’ua puthte pak sqepin, por ama, vetëm aq.

Pastaj do t’i duhej t’i bënte një vizitë të shkurtër Kapedan Janit, të flisnin për anijen e tij të përbindshme, pa le më për gratë, që zoti i ka krijuar për të na e pjerdhur mëndjen, siç përsërit gjithnjë ai,  duke na e shkundur atë veglën poshtë, gjë që nuk ia vlen fare.

Kurse për të tjerat, dihej. Do t’u gëzohej rrugëve, që askush nuk e vret mëndjen se përse kanë të gjitha emra zanash, shtojzavallesh e qëniesh të krijuara nga tru të hallakatur e që bashkia ka menduar t’i shkruajë kaq ngjitur, në tabelat e ngulura nëpër hunj prej alumini.

Bri shumëbanesës derdhet poshtë Sirinoni, që është rruga e sirenave dhe kryqëzohet lart me Parthenonin e poshtë me Najadhonin, që s’duhet të jenë veçse virgjëreshat dhe najadat. Paralel me Sirinonin, ngarkuar me pallate të bukur e dyqane luksozë, parakalon Niridhoni, si një nerajdë e hijshme e kështu me radhë, Kalipsoja, Afrodhiti...

Nameti e ka bërë zakon, i bie një herë rrotull Sirinonit deri te Parthenoni, jo se kërkon të takojë aty ndonjë virgjëreshë apo sirenë, megjithëse të tilla, me gjokset deri te gryka, qarkullojnë e shkunden përditë, por se nuk ka ç’bën, nëpër kafenera s’hyn dot, sepse, një filxhan që serviret në to, vlen sa gjithë ushqimet që i duhet të blejë për dy ditë bashkë. Ecën ngadalë e më nge, dredh cigaren nga kutia Rapid, vështron jargavanët, i bën “pës” ndonjë maceje, nuk përshëndetet fare se nuk njihet me njeri. Kuptohet që, veç Jaja Polit dhe Kapedan Janit, gjërat më me vlerë për të janë gjithë këto rrugë.

Prandaj dhe atë ditë, pasi rufiti frapenë me pesë cigare radhazi, i futi dy-tri pompa nga kolonja e lirë e rusëve, u sigurua për çelësin në se e kishte në xhep dhe nisi të zbresë më nge shkallët, ngaqë shumëbanesa e tyre nuk ka ulngritës.

Sa hapi derën e rëndë që të nxirrte jashtë, pamja qe vërtetë tronditëse. Mungonte lulishtja dhe gardhi rrethues, katër shkallët ngjitëse që të nxirrnin në rrugën Terpsihoris, mungonte edhe vetë rruga Terpsihoris. Supermarketi Andonopulos, që duhej të ishte përballë, gati sa nuk e përplaste fytyrën me pallatin e tyre. Tashmë rruga Terpsihoris, ku parkoheshin në të dyja anët makina luksoze e prap kishte vënd për të kaluar të tjerat, qe bërë një pëllëmbë e gjerë. As macet nuk mund të lëviznin lirisht aty.

Mund të kthehej përsëri brenda, nuk e prisnin punë të ngutshme, mirëpo qe mësuar të shikonte Sirinonin, t’i binte rrotull Parthenonit, t’u hidhte një sy shitoreve të mbushura dinga të Niridhonit e pastaj të nisej drejt udhëgjerës Poseidhon, ku do t’u puthte sqepat pëllumbave të egër, po të ishte në të mira Jaja Poli. Vuri dorën në xhep, u sigurua që meli ishte aty. Pastaj do të nisej më këmbë buzë detit për të arritur te Kapedan Jani, të cilit i kishte dhënë fjalën dhe ai e priste. Të gjitha këto, mendoi ai, duhej të mos i bënte? Të mos i bënte sepse iu tek rrugës Terpsihoris të lëvizte nga vendi, të shtypej e të hollohej sa një pëllëmbë, duke e ngjitur supermarketin Andonopulos mu tek muri i shumëbanesës 53 g.?

Mirëpo nuk qe kështu. Gabim e mendoi që këto proçka i paska bërë rruga Terpsihoris me tekat e saj të papritura, sepse në fillim nuk i kuptoi zërat prej nga vinin, por më vonë i dëgjoi fare shkoqur tek gumëzhinin nga maja e terracës. S’kishte si të mos hutohej kur u dëgjua dikush të thotë: “Nuk mungoka vetëm Terpsihoris, por edhe Artemidhos, Najadhoni me Niridhonin, Afrodhiti e Alqioni. Dikush na i paska vjedhur të gjitha rrugët”!

Kur u ngjit edhe vetë në terracë, nuk u besoi syve. Banorët e lagjes kishin hipur majë shumëbanesave, që tani dukeshin të ishin ngjitur e ngjeshur me njera-tjetrën dhe aty, ku duhej të ishin rrugët, kishin mbetur disa ngushtësira të mjera hollaqe, që ngjanin më tepër me vija shtrembanuke. Edhe për të qeshur, edhe për të qarë!

Lagja e bukur, e mbledhur sa një grusht, po përjetonte tani çaste që as i kishte menduar më parë.

-Poseidhoni u hap,- briti papritur dikush, që vëshgonte me një tejqyrë të gjatë si ato të piratëve.- U mbyll prapë,- rënkoi ai,- u lejuan të kalonin vetëm një shpurë makinash.

-Vure re cilët kaluan?

-Presidenti,- u shfry ai.

-Paketa President, ajo me 25 cigare?- u mundua të bënte shaka dikush.

-Jo, jo, i vërteti,- u përgjigj njeriu me tejqyrë.

Tani u kuptua nga të gjithë se gjendja ishte vërtetë e rëndë. Duhej të ishe kreu i shtetit që rruga të lejohej, mirëpo edhe kjo nuk përbënte zgjidhje, sepse president mund të bëhej vetëm një njeri, kurse ata ishin shumë. Por a mund të bëhej presidente, për shembull zonja Aleksandra, dyqind kile, e trashë aq sa nuk e nxinte as dera dhe e shtynin me karrocë? Për zotin Aslanis, as që bëhej fjalë, se i kishte ngrënë në tru dy cerebrale dhe ngatërronte qenin me kokrrën e portokalles...

Më pas pëshpëritjet u shtuan. Dikush tha se u hap për pak Najadhoni, më pas e njëjta gjë u fol për Alqionin, por këtu habia u bë e madhe sa kodra e rrjepur përballë: qe lejuar të kalonte Antigoni, që të gjithë e dinin prej kohësh të vdekur e të kallur. Por ja që Antigoni qenkej ende gjallë, i marrka akoma në qafë burrat, komandoka edhe vjedhësit më të mëdhenj, sidomos ata të rrugëve!

Nameti kishte dëgjuar për fantazmën e Antigonit, që i thëthinte meshkujt nga njëqind metra larg, i fuste te vrima e epshit të vet, aq sa ata nuk flinin më dot me gratë e tyre as pas disa muajve, kur mezi dilnin që andej, të fishkur, të latërzhyer e të perënduar. Antigoni qe bërë tmerri i grave, në gjallje dhe në vdekje, por më tmerr u bë tani, pikërisht sot, kur të gjitha rrugët ishin vjedhur, kurse për të po hapeshin.

Pastaj tejqyra kaloi dorë më dorë e sy më sy. Brenda tubit të saj një bebelino e madhe filloi të shtynte muret që lëviznin, sikur të kishin rrota nën vete, e të zbulohej pak nga pak, në fillim ndonjë gardh, pastaj pak gjelbërim, ngjyra gri e asfaltit, njollat e maceve dhe të qenve. Dikush filloi të rendë me një vrap të çmendur.

-Vjedhësi, vjedhësi po ia mbath,- u dëgjuan zëra nëpër të gjitha terracat.- Bebelinua e hapi rrugën Terpsihoris.

(Botuar në “Gazeta e Athinës”, dhjetor 2004)

TA 10011

(Një gjinkallë në mesnatë)

BALADË  PËR  KËPUCËN  QË  S’ECI

Nuk dihet shkaku se si qeni buldog futi turirin brenda në atë dollap të madh, kapi me dhëmbë këpucën e majtë, pikërisht kur ajo, bashkë me këpucën e djathtë, po luteshin si përditë të dilnin përjashta, të visheshin e të shkelnin në udhët e botës, në shi a në diell, s’kishte rëndësi, vetëm të ndjenin harenë e të ecurit, sepse kishin vite që rrinin aty të kyçura, në errësirën e atij dollapi. Po buldogu kapi  vetëm njërën, të majtën, e nxori që andej, pasi i futi dhëmbët e mëdhenj në lëkurën e bukur e të qepur me finesë, shkoi te ballkoni e, si bëri disa lodra të rrezikshme duke e kafshuar dhe lëshuar, duke e shtyrë me këmbë e turinj, ajo këpucë e majtë ndjeu se fluturoi në ajër, bëri ca kolotumba të rrezikshme, që asaj iu dukën të bukura, pastaj, si u shuk dy-tri herë në një çimento të fortë, kërceu e u fsheh në një kaçubë të vogël bari.

U rrënqeth kur preku barin, pastaj ndjeu rrezet e diellit ta ngrohnin, t’i depërtonin në të gjitha poret e trupit, sipër llapës, nëpër lidhëse, të lodronin brenda birave të vogla, aty ku një fill ele­gant kishte bërë ato të qepura aq të bukura, që i shkonin për shtat vetëm një këpuce luksoze por fatkeqe. Ishte e lirë, në ajër, mund të mendonte, të shikonte, bile edhe ëndrra se si, pasi përshkoi trotuare, hendeqe, pirgje me gurë e me baltë, ca duar të buta e përkëdhelën, e pastruan mirë e mirë e pastaj i shtruan sipër lëkurës elegante një bojë të ndritshme, ku edhe dielli verbohej po të shihej në të.

 Vetëm kaq. Shpejt e kuptoi vetminë, ajo ishte këpucë dhe kishte lindur bashkë me të djathtën, pa të s’kishte asnjë vlerë. Kur rrinte aty mes barit, ndjeu një dorë ta ngrejë lart, ta përkëdhelë e të thotë  “ç’këpucë e bukur, qenkam me fat”. Një këmbë u fut brenda saj dhe qëndroi aq bukur sa që ai tha përsëri  “qenkam me fat”. “Po e djathta ku është”? tha zëri pas pak. E kërkoi të djathtën e, meqë s’e  gjeti, e hodhi përsëri këpucën e bukur aty ku ishte, në kaçuben e vogël mes barit. Në atë çast, këpuca e majtë, që s’kishte qënë kurrë e keqe në shpirt, iu lut zotit që atij njeriu t’i këpuste këmbën e djathtë. Dhe ky mendim iu ngulit thellë, aq sa çdo çast uronte t’i kalonte aty dikush këmbëdjathtëkëputur, ta vishte, të ecte tok me të se, të thuash të drejtën, për të ecur kishte lindur.

Së shpejti ra mbrëmja. Hapat u rralluan. Ajo ndjeu barin të fëshfërinte, pastaj lidhëzat u drodhën, disa këmbë të vockëla prekën butësisht lëkurën e saj dhe një hardhucë u zhyt brenda. Ishte hera e parë që shikonte hardhucë, e cila duhet thënë që në fillim, nuk i pëlqeu, se lëvizte shumë, sikur diçka kërkonte e diçka nuk i pëlqente. Ajo doli prapë dhe u kthye pas pak me një të dytë që, pasi u përkëdhelën bënë seks hardhucërishte, pa ceremonira, pa zhveshur rrobat e tepërta, siç kishte parë zakonisht këpuca nga brima e dollapit ku rrinte. Pastaj hardhucat, si iu lutën zotit për shtëpinë e bukur që u bëri dhuratë, fletën në krahët e njëra tjetrës pa gërhirë e pa lëvizur fare. Kurse këpuca mbeti zgjuar gjithë natën e natës. Mendonte të djathtën, ku ishte, edhe ajo e ndjente vetminë, atje në errësirë, pa shpresë për të dalë jashtë.

Asnjëherë, mendoi ajo, nuk ecëm siç duhet. Ca shkallë, pak trotuar, brenda në makinë, prapë trotuar, shkallë, ashensor e më pas muaj e muaj të tërë brenda errësirës së atij dollapi të frikshëm. Do kalbem këtu, mendoi, pa bërë atë për të cilën linda, do strehoj hardhuca , kërmij, krimba, deri sa një ditë dikush do të më hedhë mes plehrave, larg këpucës së djathtë. Edhe atë do ta flakin për fajin tim, mendoi.

Ndërkaq filloi një shi i dendur, ajo shkëlqeu aq bukur nga drita e rrugës, sa edhe vetë u habit dhe, në pamundësi të gjente të djathtën, iu lut zotit që njeriu i parë që do ta merrte në dorë të kishte vetëm një këmbë.

28. 3. 2000

P.Faliro. Athinë.

ATJE  DHE  KËTU

-Mbylle,- i tha ai,- flasim më vonë. Apartamentet e veçanta mbaji për suedezët, kujdes pishinat, të jenë në gjendje funksionimi. Për çdo gjë do të komunikojmë bashkë, por të paktën sot më lini të qetë.

Ai e mbylli celularin me nervozizëm, tha “nuk bëjnë dot gjë pa më pyetur” dhe u ul në ndenjësen e tij.

-Më falni- e pyeti një burrë rreth të gjashtëdhjetave,- për hotel bëhet fjalë?

-Po,- u përgjigj ai indiferent.

Zilja ra prap, e hapi me përtim, diçka tha përsëri nëpër dhëmbë e pastaj ngriti  zërin që ai tjetri ta dëgjonte më mirë, meqë udhëtonte në autobus dhe natyrisht kishte zhurma.

-Nuk e kuptoni që jam me pushime?- shfryu. Pastaj, si mori vesh ankesën, i foli me ton të ashpër e të prerë, “që ngarkesën e nisur nga Hong Kongu ta faturonin në Angli” e, si dëgjoi për një çast ç’i tha tjetri, shtoi se “duhej ta nisnin mallin për Buenos Aires”. Kërkoi të kontrollonin mirë cilësinë e kompjuterve dhe ta linin rehat të paktën “për ca ditë”.

Bisedën që bëhej në anglisht, e dëgjoi një grua e re, që rrinte në ndenjësen pas tij. Ajo, si e ciku pak në shpatull, e pyeti për ç’kompjutera bëhej fjalë dhe sa ishte kostua  “se kërkonte të paiste zyrat e saj”. Pa i kërkuar tjetri shpjegime, gruaja e re i tregoi se drejtonte qëndrat e dobësimit në të gjithë vendin, se aktiviteti i saj shkonte shumë mirë, por nuk bëhej fjalë “për një eteri1 ndërkombëtare, si ajo e tij”. Ai mërmëriti  se çmimet qenë tepër të arsyeshme e më të ulta se këtu, për këtë as që bëhej fjalë, kurse cilësia,... ai përdori pikërisht shprehjen “kanë kujtesë përbindëshi dhe shpejtësi skëterre”.

-Ju lutem, më jepni një kartvizitë,- e përkëdheli zërin zonja e re e eterisë së dobësimit BodyLine.

Ai i zgjati pa entusiazëm një copë letër të thjeshtë, ku ajo lexoi me etje “doktor  profesor i shkencave informatike” dhe më poshtë vinin emrat e mëdhenj të universiteteve ku qe specializuar. Ndërsa merrte kartvizitën, gruaja e re i shpjegoi përse po udhëtonte me urban, “ se makina e kishte lënë në mes të rrugës për një defekt” dhe se “i ishte mirënjohëse atij defekti, që u bë shkak të njiheshin”, pastaj e pyeti në se mund t’i telefononte, që t’i thonin më nga afër kërkesat.

-Çdo gjë është e mundur,- u përgjegj djali i ri në mënyrë krejt të papërcaktuar, pa i dëgjuar më falënderimet e gruas së re, e cila megjithëse e vuri re ftohtësinë e tij, mendoi se një rast si ky  “nuk  duhet ta lë të jetë kalimtar”. Burri gjashtëdhjetëvjeçar ishte nervozuar që “i zuri radhën” gruaja e re, ai e njohu i pari dhe po ngutej të rihynte në bisedë, se prej kohësh kërkonte t’i kalonte  një herë pushimet në një hotel luksoz, ëndërr që mund të realizohej pikërisht tani, nëpërmjet këtij djaloshi të ri, që zoti e solli fare rastësisht pranë tij, në këtë urban, ku nuk mungonin gratë llafazane, por edhe të bukura. Mendoi se pikërisht tani kishte rastin të bisedonin edhe për ndonjë çmim të arsyeshëm, se qe pensionist, kishte punuar me ndershmëri gjithë jetën, por “me djersën e ballit nuk bën dot para të madhe”. Pas pak ndryshoi mëndje për fjalët e fundit, se ja ai, një djalë i ri, kishte vënë para të madhe dhe nuk mund ta akuzonte “që i kishte vënë pa djersën e ballit”, kjo do ta prishte krejtësisht punën dhe ai nuk do të realizonte dot ëndërrën e tij. Pasi u mbyt në djersë, ca nga urbani e ca nga mendimet, e pyeti me ndrojtje djalin e ri  “ai hoteli, ku ndodhet” dhe, si mori përgjigjen “në Rodhos”, i paraqiti kërkesën me zë të ulët, të mos e dëgjonin të tjerët dhe i prishnin punë, sidomos ajo gruaja e re që ishte dhe e bukur.

-Do të përpiqem,- tha ai dhe i zgjati plakut kartvizitën.

Por telefoni ra përsëri. Shumë udhëtarë të urbanit u munduan të dëgjonin bisedën, këtë ai e vuri re se u bë qetësi nga të gjithë, ndaj u mundua ta ulë zërin, “që ata kurreshtarët të mos merrnin vesh përse flitej”, mirëpo me që ishte brenda, zëri dëgjohej i dobët, kështu që edhe ai duhej të bërtiste pak. I kërkonin mendim për disa qindra hektarë tokë që duheshin blerë diku në ishujt e Paqësorit, fjalë që u përsëritën disa herë, për ca autostrada në Vendet e Lindjes, por ai e mbylli se ishte me pushime, pasi tha diçka të paqartë për ishujt e Paqësorit dhe u lut përsëri të mos ta shqetësonin.

-Ju lutem,- iu drejtua një vajzë e re bjondine me zërin si psherëtima.

Ai fërkoi sytë nga lodhja e madhe, pagjumësia e vapa, kërciti kokën pak majtas e djathtas dhe nuk i kushtoi vëmendje.

Vajza e re bjonde u skuq, heshti, vërejti fytyrën e bukur të burrit elegant, që s’mund t’i jepte më tepër se tridhjetë vjeç, që kushedi përse udhëtonte me autobus në mes të kaq e kaq njerëzve që po e besdisnin, midis tyre edhe ajo vetë, kur të pasurit si ai shtriheshin ndën palma, diku larg, në ishujt e vetmuar, apo bënin kruazjera mbi anije fantastike të tipit të fundit. Burri i ri fliste një anglishte të pastër me akcent tipik anglez, dukej që ishte i pagjumë dhe i lodhur tej mase, kurse ajo budallaçka kërkonte të njihej me të. Ajo e dinte që ishte tepër e zakonshme në morinë e vajzave të zgjedhura që njihte ai dhe që nuk kishte mundësi t’u kushtonte vëmëndje të paktën as për pesë minuta.

Por, kur vajza nuk e priste, ai i zgjati edhe asaj një kartvizitë, ku ishte shkruar një numër i gjatë celulari dhe orari kur duhej ta shqetësonin, vetëm se nuk e pa fare në sy, sikur kërkonte diçka jashtë xhamave të dritares, ndoshta makinën luksoze që do ta priste.

Gruaja e re afroi pak kokën, që ai t’i ndjente frymën në zverk, e ciku përsëri si padashje dhe, kur ai ktheu kokën, i pëshpëriti diçka për një vilën e saj në periferi, midis malit dhe detit, shtoi se “ishte e lirë këto dhjetë ditë” dhe se “po të kishte kohë të lirë...”, prandaj i zgjati edhe ajo kartvizitën e saj, duke nënkuptuar që për këtë duhej të telefononte ai. Vajza e re u shqetësua kur pa se ajo i zgjati atij kartvizitën dhe u afrua pikërisht kur gruaja e re po i thoshte diçka për një vilë dhe për kohë të lirë.

“Nuk të lënë as plakat”, tha me vete, megjithëse gruaja e re dukej të paktën rreth të tridhjetepestave dhe tepër e bukur, me linja të qarta, pa pikë dhjami në trup, “femër qind për qind seksi”, e karakterizoi ajo dhe filloi të ndiqte me xhelozi çdo veprim të saj, por kur vinte re që burri i ri dhe elegant, doktor profesor i informatikës, vazhdonte të shikonte përtej xhamave, sikur nuk i interesonte as vapa e urbanit, as burri gjashtëdhjetëvjeçar, as ajo gruaja e re që e ftonte në vilën e vet në periferi, bile as ajo që ishte një vajzë e re, tha me vete “qenka bos” dhe xhelozia për atë grua të re iu shtua aq shumë, saqë filloi ta shikojë drejt në sy me një vështrim inatçor tepër të guximshëm, si për t’i thënë “nuk të lini as ju plakat”, ose “kot e kini ju plakat”.

Gruaja i tha se pas pak do të zbriste dhe me këtë mënyrë e ftoi edhe atë, pikërisht këtu vajza desh bërtiti “mirë ia bëre së perënduarës”, kur ai nuk ndoqi kërkesën e saj dhe, ndërsa dera e urbanit mbyllej e ajo ia bëri me dorë që nga trotuari, ai mbeti si i ngrirë, pa reaguar fare, vajza përsëri desh klithi “piji lëngun kartvizitës, zonjë e perënduar”, megjithëse e dinte fare mirë që nuk ishte e tillë, por një grua në lulëzim e sipër e tepër joshëse. Tani që ajo “plaka” nuk ishte më, vendosi t’i afrohej e t’i bjerë në sy, diçka e digjte përbrenda, një ndjesi që nuk qe përsëritur kurrë po ndizej e ngjizej në brendësi të kraharorit të saj të skalisur me art, siç i thoshin shoqet.

Kishte njohur shumë djem, asnjëherë nuk qe braktisur prej tyre, përkundrazi, ajo pasi shoqërohej ca kohë me ta, ndonjëherë edhe për nevojën e ndonjë kuriziteti të çasti, ose të gjoksit të skalisur me aq art, që e ngacmonte herë pas herë, mërzitej shpejt, kërkonte njohje dhe aventura të tjera, por ky burrë kaq elegant kishte diçka të tjetërllojtë, një si fshehtësi çuditurbulluese, që të mbërthente e nuk të linte t’i largoheshe. Në kohën që ajo po mendonte t’i thoshte “më falni, diku ju kam parë” ose “mos jemi parë...”, ndërroi mëndje dhe tha mos do të ishte më mirë “unë jam studente, po ju?...” dhe qe në mëdyshje se cila nga shprehjet do të shkonte më mirë, ra përsëri celulari, ai u inatos në mënyrë tepër fisnike, i tha tjetrit që nuk e donte “Benzin”, do të ecte si të tjerët në këmbë dhe këtë e kishte vendosur, shtoi diçka si “mos më detyroni t’i braktis të gjitha përgjithmonë”, deri sa më në fund, me një ton si të bëhej fjalë për disa kartmonedha restoje, “mbajini ju miljonat, më lini të lirë të bëj jetën time”, fjalë këto që bënë përshtypje, jo vetëm te burri gjashtëdhjetëvjeçar e te vajza e bukur bjonde, por te një sërë njerëzish në ndenjëset rrotull që po dëgjonin me vëmendje.

Pikërisht në atë çast vajza mendoi se duhej të ndërhynte ta qetësonte, por urbani ndaloi, ai u ngrit e doli nga dera, duke i lënë të gjithë të shtangur.

Më pas hipi në urbanin tjetër, pastaj në trole, udhëtoi me trenin elektrik, por celulari e shqetësonte kudo, ai nervozohej, jepte udhëzime të prera për lëvizje mallrash, shitblerje akcionesh, anije, avionë, lagje të tëra që po ndërtoheshin nëpër rruzullin tokësor, grindej, e mbyllte, po zërat pas atij telefoni të pashpirt sa nuk e çmendnin, por më tepër e shqetësonin njerëzit përreth, që donin të njiheshin, sidomos gratë e reja e vajzat me gjokset shpërthyes. Ai u jepte nga një kartvizitë i bindur se nuk do t’u përgjigjej, se do të ndërronte numrin e celularit, por vetëm sa u bënte qejfin për mirësjellje, sepse ishte tepër i lodhur dhe donte të pushonte.

Pesë ditët e para vuri re se kishte ndarë rreth dyqind kartvizita dhe, meqë qe treguar i pakujdesshëm e nuk e kishte ndërruar ende numrin e celularit, ata, domethënë kartvizitamarrësit, filluan ta bombardojnë nëpër telefon.

Ditën e gjashtë e mori një grua e cila i kujtoi se diku midis malit dhe detit kishte një vilë “jo se çfarë...”, që ishte disa ditë e lirë, që kishte pritur ta merrte ai dhe se nuk do të qe “kohë e humbur për të” po të qe se “ shtynte disa punë të tjera”. Makina e Silvias erdhi e mori para “Hotel Kontinental” dhe nuk pati nevojë për ceremonira të tjera që ata të njiheshin deri në zhveshje e tre ditë rresht, nën kërcënimin e celularit, të dëgjoheshin në të gjitha ambjentet e vilës rënkime, sidomos të asaj. Pastaj asaj i erdhi një telefonatë tepër urgjente që e ftonte të çante Atlantikun, atje ku qe i shoqi dhe iu lut atij, po të dëshironte, mund ta shfrytëzonte atë vilë të vogël e modeste, të ftonte aty kë të donte e të mos shqetësohej për asgjë. Ajo do të komunikonte shpesh me të në telefon dhe shprehu dëshirën t’i përsëritnin çastet “e magjishme”. Ai i premtoi se do t’ia plotësonte dëshirën dhe si u rrokullisën për herë të fundit jashtë, në barin artificial të kopshtit, ajo u largua plot gjallëri duke mos fshehur një lot të vogël mirënjohjeje në cepin e syrit të majtë.

Ai mbeti pak kohë vetëm, sepse pati shumë telefonata, por më tepër i pëlqeu të ftonte një vajzë të re bjonde e tepër të çiltër, pikërisht atë që ishte bërë xheloze për zonjën e re e kishte thënë me vete “s’të lënë rehat as këto plakat”, por që erdhi pikërisht në vilën “e plakës” dhe kaluan së bashku ditë të mrekullueshme. Të tjerave ai u përgjigjej në celular se “qe tepër i zënë”, ose “të telefonin ditë tjetër” dhe ua shtynte e ua shtynte takimin sepse i mjaftonte Eleni, vajza e çiltër e “me gjokse të skalisur me art”, të cilën e mahniste vila e mrekullueshme, po ai i thoshte se qe tepër e vogël dhe pishinën nuk e gjente komode e të përshtatshme për një vajzë si ajo, prandaj i kërkoi të falur “që e kishte sjellur këtu”, kurse ajo meritonte shumë më tepër.

Këto të gjitha kujtonte djali i ri, atë ditë që, hipur mbi një motor “Vespa” të vjetër, po udhëtonte drejt Glifadhës. Celulari nuk binte, ndoshta qe skarikuar bateria, por ai e ndjente veten të lumtur e plot freski se kishte njohur gjithë ata njerëz, u kishte zgjidhur hallet, kishte rënë në dashuri dhe e priste një e ardhme disi e lodhshme, por edhe komode. Kur hyri në hollin e hotelit “Feniks”, shkoi drejt e në recepsion dhe aty, një burrë me mustaqe të trasha e pak të thinjura i uroi “kalo mina2” dhe i dorëzoi një zarf ku ishte paga muajore dhe po aq për lejen që duhej të merrte. Kuptohet që ai nuk i mori me seriozitet fjalët e burrit me mustaqe të trasha e pak të thinjura, që duhej të ishte pronar i hotelit “Feniks”, për faktin se sapo qe kthyer nga pushimet, ku kishte kaluar në mënyrë të mrekullueshme e qe njohur me aq shumë njerëz. Po u habit kur pronari i hotelit këmbëngulte duke i futur zarfin në xhep, duke i buzëqeshur me mirësjellje, duke i dhuruar dhe një purbuar3 të mirë nga një zonjë që quhej Silvia, së cilës ai i kishte çuar bagazhet në një vilë diku midis malit dhe detit. I dorëzuan edhe kartvizitën e një studenteje të re bjonde, që quhej Eleni, e cila kishte fletur disa ditë aty, në hotelin “Feniks” dhe qe tepër e kënaqur, “sidomos nga shërbimet e tij”.

Ai nuk u mundua të protestonte, megjithatë buzëqeshi hidhur me këta njerëz të çuditshëm, që nuk kuptojnë se gjithë këto ditë nuk kishte qenë këtu, po atje, në një botë tjetër, mes njerëzve të ndryshëm e tepër fisnikë, jo si pronari i hotelit “Feniks”, që kërkonte t’i mbushte mëndjen se nuk kishte qënë atje po këtu.

Mendoi të largohej, hipur mbi “Vespën” e tij të vjetër dhe e ndjente që këto nuk do të ishin pushime, por lodhje e tmerrshme, se ai i kishte bërë pushimet e vërteta, i bombarduar nga celulari dhe i rrethuar nga një botë misterioze, por edhe e vërtetë që ekzistoka, po që ai nuk e dinte. Vendosi të ngarkonte celularin, sapo të arrinte në garsonierën e vet me pak diell dhe atëherë do të provonte në kishte të drejtë ai, apo pronari i hotelit “Feniks”.    Sa për vete qe i bindur plotësisht se për pesëmbëdhjetë ditë plot kishte qenë “atje dhe jo këtu”.

24/05/01 22:44:36

eteri- gr. ndërmarrje e madhe

kalo mina- gr. urim, muaj i mirë, ose muaj i gëzuar

purbuar- fr. bakshish, mitë

ANDI MEÇAJ 

Andi Meçaj u lind më 6 qershor 1975, në Vlorë. Më 1994 ka mbaruar liceun artistik për pikturë po në Vlorë dhe në këtë vit mërgon në Greqi ku hap një ekspozitë pikture vetjake të vlerësuar nga shtypi vendas. Është përfshirë në antologjitë poetike "Portat e Harresës", Tiranë, Toena 2001, si dhe te: "Antologji e Poezisë - Qiejt e Shpirtit", Tiranë, Bota Shqiptare & Meda Dea 2006, me shkrimtarë nga Shqipëria që ndodhen në Greqi, 1990-2006 dhe në antologjitë e tregimit "Shtëpia mbi rrota", Tiranë, Toena 2001, si dhe te: "Antologjia e Prozës - Maska e Ditës", me shkrimtarë nga Shqipëria që ndodhen në Greqi 1990-2006, botuar nga Bota Shqiptare & Meda Dea, Tiranë 2006. Boton rregullisht në shtypin shqiptar dhe atë të Diasporës. Në vitin 2009 është përfshirë në kapitullin e nje teksti universitar për poezinë moderne të pasviteve '90-të.

Ka botuar:

"Puthje ujore" poezi. Albin-Tiranë 2001

"Tokë e Bekuar" poezi. Toja-Athinë 2002

"Nga Letërkëmbimi me një Fantazmë" poezi. Toja-Athinë 2003

"Qyteti fle në Xhepin tim" poezi. Enalen-Athinë 2006

UDHËKRYQI  I  ÇELËSIT

Dëgjohet zhurma e hapave të tij dhe ai këngëzim i guralecëve që e bën rrugën të këndshme për në shtëpi, (pas asaj pune të lodhshme me larje pjatash në hotelin luksoz “Interkontinental”), në atë orë të hershme të mëngjesit. Taksitë e fshikin te pantallonat duke i bërtitur me atë zërin e tyre prej llastiku, por ai ul kokën dhe u bie me shqelm guralecëve që ka më afër, si për t’u thënë: “Hë këngëzoni më fort de, se po më zë gjumi”.

Vargëzon ato që i kishte thënë Muhamed Muhamedi në lidhje me femrat në vendin e tij, hyn në një rrugicë mbushur qelqurina, me ca kukulla në formë femrash e meshkujsh, ca lakuriq e ca gjysmëlakuriq, ku pas pesëdhjetë metrash ja jep një të qeshure gjer te Udhëkryqi i Çelësit, (kështu do e quaj ai këtej e tutje), ku gjithçka e mbulon një mjegull e bezdisshme dhe ai e ndien veten në mes të një dielli që as të përvëlon e as të nxin.

Kalon vetëm një sekondë, a ndoshta një orë, gjithnjë veshur me po atë xhup antishi e kundërftohmë, me jakën që e ngrë edhe dy centimetra më shumë, duke u munduar të shtrij flokët e ngritur si iriq, duke i thënë asaj ndodhie a gjëje, “në djall vafsh” dhe në fund shtrëngon edhe më fort atë sendin e çuditshëm në formë çelësi, bojë ari, që djeg pak në fundin e rrumbullaktë.

Vështron për të mijtën herë ato format e tij të zakonshme, dhëmbët e lëmuar, shkëlqimin nën vezullimin e qelqurinave buzrrugëse.

Kalon veçse një grimë dhe nata i përket.

Ndjen një të dehur t’i vallzojë kërcimin e pijes, t’i nxjerrë një thikë para turinjve, t’i bëjë dy plagë, nga i rrjedhë një lëng i ngjitshëm që duhet të jetë gjak, t’i hedhë një dorë fjalësh të ndyra dhe të shtyhet më tej, gjithë duke kërcyer.

Çjerr një rreckë që e mban gjithnjë për pijanecët,  lidh këmbën e majtë, atë të goditurën, gjaku ndalon fiks pas tre minutash. Ngrihet duke u mbështetur te shkopbastuni, fshehur pas një peme me shenjë të kuqe, vazhdon përgjatë rrugës, ku taksitë e puthin përsëri në pantallona, me atë zërin prej llastiku, por tani të bërë më të çjerrë, zë frenash.

E lusin të hipë e heqin zvarrë, ai refuzon, bile njërin që këmbëngul ia than duart me shkopbastunin.

Vazhdon në trotuar nën shoqërinë e kukullave që e vështrojnë nga qelqurinat dritngrënëse, ku shfaqen fytyra të bardha vajzash e djemsh, me rroba luksoze, të qeshur, që humbasin brënda mureve të shtëpive buzë rrugës e ai ndien rënkime portash, shpirtrash, kuisje qensh, përplasje dyersh, zvarritje zinxhirësh. Afrohet çalë-çalë tek një dritare shtëpie dykatëshe, ku hedh vështrimin brënda grilave, i shfaqej një krevat i kuq dhe një djalë i bardhë në anë duke u ngërdheshur nga kënaqësia.

Largohet i raskapitur, i frikësuar, e me mundim kap shkopbastunin dhe e flak i zemëruar pas pesë hapave saktësisht e zgjidh këmbën dhe sheh i çuditur se s’ka  asnjë shenjë plagësh në vendin e dëmtuar.

E prek dhe qesh përsëri duke u trupdrejtuar si më parë ku vëren i habitur se gjendet përsëdyti tek Udhëkryqi i Çelësit (emërtim i tij).

Fut dorën i trembur në xhep, çelësi nuk është aty, ulet i stërmunduar në buzërrugë, duke pritur të niset sërish për në shtëpi.

Një mjegull e dendur e riverbon duke i lënë në dorë po atë çelës bojë floriri me po atë nxehtësi tek pjesa e fundme e tij.

Përshkon pesëdhjetë metra me saktësi e ngrë jakën e xhupit edhe dy centimetra më tepër, rithotë për atë ndodhinë a gjënë “në djall vafsh”, këngëzon edhe më fort guralecët më të afërt, që të mos ta zërë gjumi dhe  vazhdon t’u bëjë prapë bisht taksive që tashmë hungërijnë me zë më të çjerrë llastiku e frenash.

Ndalon një burrë i veshur tepër hijshëm, me kostum e syze të zeza, ku i fut me zor një çantë lëkure nën krah, e puth, i pëshpërit në të dy veshët “merri, janë të tuat” dhe “janë më shumë se ç’të nevojiten”.

Dëgjohet përplasja e derës së makinës luksoze dhe ai këngëzim guralecësh, por tani është një rrapullimë këngëzimesh që e rizgjon.

Ndalon për një grimë ku hap çantën e lëkurtë, fut dorën dhe nxjerr kartmonedha eurosh të ndryshme.  Fillon të kërcejë si ai i dehuri që e plagosi ose që nuk e plagosi, kërkon prapë ndonjë shkopbastun të mbajë gëzimin që i tepron, i ringrihen flokët iriq dhe guralecët e anës trotuarit vallëzojnë potershëm harenë e shpirtit të tij.

I pasur ecën në trotuar i shoqëruar nga sytë e kukullave fshehur pas qelqurinave si llambushka.

Çapit përsëri, përsëri takon njerëz me fytyra të bardha si rrobat, dyer të hapen, të kërcasin, të dëgjohen zëra të gëzueshëm, të trishtuar, të vdekshëm, të etur për jetë.

S’bëzan! Vazhdon rrugën me ekstazën në shpirt. Për të bota është ajo çantë.

E merr përsëri nën sqetull çantën dhe hapon i lumtur drejt shtëpisë, ku ecën e ecën pafundësisht dhe si muzikë dëgjon zërat e çjerrë, të llastiktë të taksive dhe këngëzimin e guralecëve anës trotuareve.

Ndien një lehtësim të çuditshëm në krahun e dorës ku mbante çantën, ajo shndërrohet papritur në një pupël dhe në një relikë, po përsëri prej lëkure, por tanimë një e çarë nga fundi i saj, deri tek maja ku duhet të jetë mbyllja e çantës, e bëri të përmendet.

E tund dy tri herë, i bie me shqelm i nevrikosur për atë boshësi tallëse brënda barkut të saj, i jep një goditje prej futbollisti dhe ajo gjë me gojë të shqyer fluturon për një grimë si një zog i plagosur në trotuarin përballë.

Qesh përsëri, kësaj radhe është një qeshje histerike, e përsëritur tre herë, kërcen vallëzimin e të dehurit, kësaj radhe më shumë se herët e tjera, i ngrihen flokët më tepër si iriq, këngëzon me rrapullimë guralecët e afërt me të, (tamam si ajo makina luksoze që i dhuroi çantën me kartmonedha ose që s’ia dhuroi) dhe e ngrë jakën e xhupit edhe dy centimetra të tjera.

Fut dorën në xhep dhe habitet për së treti që çelësi s’ndodhet në xhepin e tij. Ridrejton trupin, ngrë kokën më tepër dhe riçuditet që rigjendet përsëri në krahët e Udhëkryqit të Çelësit, (tani atij udhëkryqi i mungon vetëm tabela), ndërsa si gjithmonë pret i ulur, t’i hedhë pak nga ajo mjegull bezdisëse, t’i qorrojë sytë ai diell i artë që as të përvëlon e as të nxin dhe në xhep t’i fusë atë çelësin çudibërës, që ai më në fund të arrijë të mbarojë këngëzimin e të gjithë guralecëve të buztrotuarëve përgjatë rrugës së pafund për në shtëpi, pas gjithë asaj pune të lodhshme si pjatalarës, orëve të para të mëngjesit të së martës, në hotelin “Interkontinental”.

01.2004

KOPSHTI  I  HIJEVE

Dikush më ndjek, mendoi vajza dhe shpejtoi në rrugicën “Psaras”. Ajo është një rrugicë jo shumë e rrahur nga njerëzit, me dyer të frikshme shtëpish dykatëshe dhe degë portokallesh që, të varura në muret ndarëse të tyre, duken sikur do të të kapin në vrapimin tënd, të dalësh sa më parë nga ky vend aspak mikpritës.

Është errësirë në këtë rrugicë, ndriçimi mungon krejtësisht, as hënë nuk ka sonte.

Vajza kërcet takat prej spille, i kërcet edhe më shumë kur sheh diçka që i ngjan njeriut në atë rrëmujë hijesh.

Duhet të jetë ai, mendoi, mos ndoshta mospranimi im e fyeu? Apo është një nga ata të zakonshmit, që po panë një vajzë me veshje eksituese në rrugë i qepen hap pas hapi, duke hyrë në rrobat e hijes së tyre?

Mblodhi fuqitë bashkë me mendimet dhe kërceu drejt portës së vogël me hekur të ngjyer në jeshile. Trokiti lehtë, asnjë përgjigje, trokiti fortë, porta kumboi me zërin e hekurit të jeshiltë.

Një hije rrëshqiti nga brenda shtëpisë, dera u hap, doli një burrë me fener.

-Kush është? - bërtiti ai.

-Ma hapni, ju lutem, dikush më ndjek, – u përgjigj vajza me zërin e drithshëm.

Burri nuk u përgjigj menjëherë. Drejtoi fenerin nga fytyra e vajzës dhe kërciti llozin e portës së jeshiltë.

-Hyr dhe më ndiq, – tha me një ton të prerë, ku nuk dallohej asnjë shenjë mikpritjeje.

Hoqi pallton e ngrohtë dhe u ul aty ku i bëri me kokë i zoti i shtëpisë. Aty ishte dhe tavolina në të cilën vuri çantën e zezë, ku kishte gjërat personale. Dhoma ishte e madhe dhe kishte oxhak.

Burri i tha se do shtrihej përsëri, nëse donte mund të flinte në kanapenë e bollshme të dhomës së pritjes. Ai rrotulloi kokën si robot, futi duart në xhepat e rrobës së natës dhe, duke vështruar me admirim të theksuar mashkullor fustanin e vajzës që i rrinte aq lirshëm në trupin e skalitur, lëvizi buzët në shenjë aprovimi.

-Jo, s’ka problem, mund të rrini deri sa të zbardhë. Në këtë rrugicën tonë ka shumë errësirë, askush nuk vjen të vërë dritë, vetëm hijet dhe qentë qarkullojnë natën.

Atij iu hap goja.

-Tani ika, natën e mirë, vajzë, – tha, dhe mbylli derën duke hapuar ngadalë.

E vetme mendoi se të shtrihej ishte një zgjidhje e mirë, por mendimi se do të ishte në një shtëpi me një të panjohur, e mbante të lidhur në atë karrike, që i dukej si një ishull në mes të atij oqeani hijesh.

Pas murit që ndante dhomat filluan të dëgjoheshin ca kumbime zërash, më pas disa gërvishtje dhe më vonë trokëllima të ngadalta. Vajza u trondit, karrikja filloi të lëkundej, gjendja në dhomë e frikësoi, i dukej se aty ku më parë kishte gjetur oazin e saj, tani po shndërrohej në një ëndërr të llahtarisur.

Jo, s’duhej të lëvizte, ndoshta ato zhurma ishin pjellë e mendjes së saj të çoroditur. Pas pak u dëgjuan dy goditje në dritaren e sallonit, xhamat u drithëruan, u drithëruan dhe duart e saj, nga stomaku i vinte një dhimbje e ngjashme me çastet kur bënte dashuri.

Hodhi sytë në xhamin e dritares. Një degë e gjelbër portokalleje përplasej herë herë në dritaren e sallonit, duke lëshuar një çjerrje të tingullit goditës që përhapej frikshëm në dhomën e madhe.

U qetësua disi dhe vendosi të mos dëgjonte më. Kapi veshët me duart që i dridheshin ende dhe vari kokën në tavolinë.

Trokëllimat pas murit dëgjoheshin edhe më, por tani ishin fishkëllyese, sikur atje të kishin hyrë zvarranikë. Nuk mundej të qëndronte më në ishullin prej karrikeje. Këmbët e çuan tek dritarja ku degëza e gjelbër vazhdonte gërvimën e saj të padurueshme.

Kopshti i portokalleve gjendej aty, veçse ajo s’dallonte gjë, shihte vetëm kopshtin e hijeve, me rrobat e tyre të zeza dhe dorashkat e bardha.

I dukej çudi se ku i kishin gjetur kaq shumë dorashka. Punë e tyre, mendoi. Pas një çasti mbështeti ballin e vogël pas xhamit të ftohtë që ia futi edhe më tepër të dridhurat, vështroi duke i picërruar sytë, derisa e dalloi atë, ishte aty, i mbështetur pas limonit të vetëm, (mund të ishte dhe portokalle, por asaj i pëlqenin më shumë pemët e limonëve). Kishte veshur hijen e tij, (i rrinte pakës e gjatë), dorashkat i kishte të bardha, por ajo që e dallonte nga hijet e tjera ishte një beretë fosforeshente që po e verbonte vështrimin e vajzës.

Ç’pamje, mendoi vajza. S’duhet të jetë e vërtetë, jo. Doemos është fantazia ime, ai nuk ekziston dhe bëri për nga dera ku kishte dalë burri.

Mendoi ta zgjonte, t’i tregonte hijen e atij djaloshi, që ajo ia kishte refuzuar dashurinë. Duhej ta shihte atë vezullim, dorashkat dhe beretën e bardhë, rrobat e zeza që shkriheshin nën atë shndritje ireale. Por këmbët ndaluan, s’kishte guxim, as besim, se ai burrë do ta besonte dhe as se do ta shikonte atë pamje ashtu siç e shihte ajo. Dhe më e keqja do e hidhte përjashta në atë rrugicë, ku nata ishte një mbretëri hijesh me rregullat e tyre.

I vetmi mendim që i erdhi në kokë ishte të ulej përsëri në karriken e saj shpëtimtare. Aty ndoshta do të qetësohej dhe mund ta merrte dhe gjumi.

Vuri re se trokëllimat dhe ajo fishkëllimë zvarranikësh pas murit kishin heshtur, ndërsa gërvima e degëzës së gjelbër të portokalles ende s’pushonte. Megjithatë tani ishte më e qetë. Ajo drithërimë dhimbjeje po e linte dalëngadalë.

I vinte gjumë. Vari kokën në tavolinën e madhe.

Dikush e preku në sup. Ishte burri i cili iu duk më i ri se natën e kaluar.

I tha të kesh kujdes, të mos kalosh natën në rrugicën “Psaras”.

Ajo e falenderoi duke hedhur çantën e zezë personale në krah dhe bëri të dilte pas burrit nëpër korridorin e gjerë të sallonit. U gjend në kopshtin e portokalleve, ku çuditërisht pa se kishte vetëm një pemë limoni dhe në tokë, tek rrënjët, qëndronin dorashka dhe një beretë e bardhë. Nuk foli, as e pyeti burrin pse gjendeshin aty. Prania e burrit e tmerroi tani më shumë se nata. U largua e shoqëruar nga gërvima e shulit të portës së hekurt me ngjyrë jeshile.

Takat prej spille gjëmonin pak, pasi zërat po zgjoheshin, duke i lejuar hijet të flinin.

11.2003

MACJA KRIMINELE

Atë ditë dimri, kur dielli digjte me 20 gradë dhe pemët çelnin si në pranverë, macja "klandestine" e hotelit pesëyjor, bënte banja dielli, për shtatë palë qejfe, në tarracën e katit sipëror, atje ku era të shkundte nga çdo anë dhe ndiheshe si nën pushtetin e ca ventilatorëve të përbindshëm.

Pasi nxori nga ato kakërdhitë e saj të zeza, si ca gjysmëhënëza të vogla, në çdo sipëri e fjetore, pasi bëri rrëzimin e gotave të braktisura gjatë mbarimit të turnit të mbrëmjes, pasi gërvishti anë e mbanë celofanin mbështjellës të biskotave në karrocat mbajtëse, pasi u spërdrodh sa andej këndej nëpër pjatat e lara, filxhanët e kafesë dhe tenxheret e tiganët, u hodh me një kërcim rrufeje, drejt e në karrocën llozhrambledhëse të Vangjelit.

Barku i "Kritikosit", që ishte i madh sa një mal, e ndjeu shtytjen e asaj gjëje dhe në çast mërmërit me zërin e tij të famshëm prej "palikari" "Ua hodhe edhe sot, /ty moj, kurrë s'të kapin dot".

Ndërsa pret ashensorin për të marrë hedhurinat e katit -2 apo "Banke-së" siç quhet në gjuhën e hotelit, pasi përballet me Niko "pëshpësin" apo "paspatin", siç e thërrasin në të folmen e hotelit, që i afrohet me këmbën e çalë tek veshi e i rrëfen se si filanit i fluturoi gruaja dhe ia la në derë të dy fëmijët e mitur dhe se si filanen e ndau burri se nuk dinte të gatuante gjellërat e tij të preferuara, ia këput një të qeshure që gjëmon duke i thënë "pëshpësit" ik se më "vdiqe" tani, fut, duke manovruar me mjeshtëri karron e gjatë prej hekuri të ngjeshur të zi, në ashensorin e tretë, djathtas, pikërisht atëherë, del nga porta e repartit "Omikron" Babi, përgjegjësi i kamarierëve, duke përdredhur si gjithnjë atë zinxhirin e hollë e të gjatë që ua përcëllon të pasmet kamariereve, sidomos atyre bukurosheve ose "kuklave", siç u thonë në dialektin e hotelit, i bërë i kuq nga inati, mërmërit: "po të kapa..." dhe: "Do të ta këpus kokën si pulë...",

-"Ej Vangjeloo.., e pe gjë atë macen"? -i bërtet gati në të mbyllur të portës së ashensorit dhe Vangjeli me zërin e tij prej basi këput një: -"jo, as sot s'e pashë gjëkundi, palaçon..." -dhe sërish gjëmon po ajo e qeshur, që pasohet po nga një mori të qeshurash kamarierësh, pjatalarësish, pastruesish, barmanësh, përgjegjësish e lloj lloj punonjësish që këngëzonin korridorin e hotelit stërmadh.

Vangjeli, pasi del nga ashensori, duke manovruar si pehlivan karrocën hedhurinangrënëse që e ka turirin të gjatë si feçkë elefanti, për të mos ta përplasur pas ndonjë muri apo këmbe, si çdo ditë mërmërit me zë të lartë një nga ato këngët e tij të preferuara, pasi i thotë Maries, që shërben në repartin e njerëzve me rëndësi, apo V.I.P.-ëve siç shkruhet në atë tabelën me dritë të kuqe, se sot është bërë si "Perëndeshë", pasi hap derën e rëndë të hapësirës ku depozitohen hedhurinat, apo siç shqiptohet në gjuhën e hotelit "Ramb-ës", pasi shkarkon ata koshat e mëdhenj e të rëndë me mbeturina, që ta bëjnë mesin të ulërijë, pasi i thotë maces, -dil tani se na i morën të keqen edhe sot, pasi e ndjek me nxitim dhe i bërtet, -ik, ik, se do vijë ndonjë dhe na del boja pastaj, vështron i kënaqur, me sytë që i ndrijnë nga hareja, se si macja, si mace që është, kacaviret sa të hapësh e të mbyllësh sytë nëpër ca vrima e të futura, nëpër ca tuba e xhepe, nëpër ca shkallë e "fotagogo-ra" dhe me peripecira e sakrifica, më në  fund ia del të mbrijë në katin sipëror, pasi kalon duke u tundur e shkundur si zonjë e rëndë hapësirën a pamasë të tarracës, ulet pikërisht aty ku është zhezlongu luksoz veshur me lulka e shiltera ngjyra ngjyra, aty ka kohë të shijoj diellin, të ëndërrojë kohën e artë, kur bridhte si vagabonde rrugëve për të jetuar, kur u jepej maçokërve që me vështrimin e parë, kur plaka e shtëpisë së bardhë me tjegulla të kalbura e bënte bijë në shpirt dhe e jargaviste çdo minutë me dashurinë e saj të çuditshme, kur hante dhe pinte ç'të gjente dhe koha për dashuri i mjaftonte e i tepronte.

Pasi kishin lënë pas një orë punë, tre pjatalarësit e hotelit me pesë yje të veshur si gjithnjë me atë "kostumin" e bardhë prej kirurgu, aq sa repartet e tjera u a kishin ngjitur nofkën "mjekët", të rreshtuar përballë Babit, drejtorit të kamarierëve, rrinin si të zënë në faj, për punën e asaj maceje që përmirte ku të mundej dhe as që i bëhej vonë se lanxhierëve, siç u thoshin në gjuhën e hotelit, do t'ju duhej të duronin atë fjalim çerek orësh mbushur me "ju" e fraza të tilla si: "ju jeni heronjtë e hotelit, pasi po të mos i lani ju pjatat, gotat, pirunjtë e lugët në kohë, ky hotel paralizohet, nuk punon, pra ju jeni shembulli më i mirë për të gjithë të tjerët edhe pse ju jeni shkalla më e ulët në kategoritë e punonjësve, prapë ju dhe vetëm ju e meritoni të..., ju...", Niko "pëshpësi-t", s'po i durohej më dhe pasi iu afrua Nenjos, egjyptianit me sytë e kuq nga pirja gjatë natës me nargjile, i tha me zë të ulët: "këtë e dimë që është trap i lezetshëm, por sot qenka në formë" dhe pasi rrotullohet në anën tjetër i del përpara veshi i Vangjelit dhe i mbetet merak që edhe ky vesh nuk e dëgjoi atë shprehjen e tij të famshme në lidhje me atë trapin e lezetshëm që sonte qenka në formë.

Në veshët e Nikos u ngulit vetëm fraza e fundit e Babit: "gjejeni dhe hoteli do t'ju a dijë për nder" apo diçka e tillë, nuk e mbante mend mirë dhe ndërsa Babi largohej duke rrotulluar gjithnjë atë zinxhirin që përcëllonte fort, sidomos kur gjuante në të ndenjura bukuroshesh, të tre pjatalarësit mendonin se si ai goxha hotel trembej nga një mace dhe nuk kishte mundësi ta gjente atë kafshë të vogël e qaramane që ia fuste ulërimës për dashnorë.

Nenjua, pasi bëri dy tre lëvizje, sikur ikte, sikur vinte, sikur kthehej, pasi rrotulloi kokën herë majtas e herë djathtas, pasi hapi gojën dy tre herë dhe fërkoi sytë herë me dorën e majtë e herë me dorën e djathtë këputi: "këtë macen s'e kapën dot as agjentët e FBI-së dhe as të CIA-s kur erdhi ai që ishte presidenti i botës dhe jo ta kapim ne", aman çfarë na tha. Vangjeli këputi një nga ato "bubullimat e tij vrasëse" (që pak i ngjajnë të qeshurës), me atë zërin e trashë prej basisti dhe filloi t'i thoshte Nikos se duhej të bënin sikur kërkonin, pasi ky "trapi i lezetshëm", do të vinte sërish për kontroll dhe ishte mirë t'i gjente duke kërkuar. Nikua pohoi me kokë dhe ndërsa u ul në gjunjë për të parë se mos ishte nën banakët prej hekuri ku vendoseshin pjatat, s'e vuri re Babin tek afrohej nga pas dhe filloi të thoshte se: "këtë macen po e kërkonin, ashtu siç kërkonin gjermanët në kohën e luftës çifutët" dhe filloi të qeshte edhe vetë i ndjekur nga një mori të qeshurash të Vangjelit, të Nenjos dhe nga e qeshura prej femre e Babit, që sapo ishte rikthyer, për të ikur sërish pak më vonë, i cili me këtë i vuri vulën asaj thënies: "këtë e dimë që është trap i lezetshëm, por sot qenka në formë".

Pasi Nikua, Vangjeli dhe Nenjua kërkuan e kërkuan për më shumë se një orë nën karrige, nën banakë, nën karrocat pesëkatëshe që transportonin pjatat e gotat, nën stendat e rënda të sallave, nën koshat e mëdhenj plastikë të llozhrave, nën tavolinat e ndritshme dhe raftet varur gjithandej, u lodhën dhe vendosën të marrin vendimin unanim që macja ishte më e fortë se ata, se macja mund të ishte me siguri një fantazmë, që zhdukej dhe dukej, kur dhe si t'i donte qefi, se ishte një përbindësh me ca dhëmbë të mëdhenj e të mprehtë e me ca kthetra prej skifteri që po t'i bije në dorë dinte vetë se ç'të punonte.

Nenjua bluante gjithmonë në kokë të njëjtin mendim se si ka mundësi që t'u ketë shpëtuar kjo mackë gjithë atyre agjentëve specialë të huaj, atyre mjeshtrave dy metroshë e të pajisur gjer në dhëmbë me teknologjinë më të mirë që ka sot bota, sesi kjo mackë u tregua kaq trime, kaq e "padukshme", kaq e zgjuar".

Vangjeli që kishte kohë pa folur tha: "unë e di sekretin e saj, nuk është vetëm një mace, janë një lukuni, pasi s'mund të shpjegohet se sot është këtu dhe atje, nesër atje dhe këtu, prandaj ne i shohim kakërdhitë kudo, këto janë të dhjera lukunie"

Nikua mohoi me kokë, lëvizi duke çaluar dy hapa drejt telefonit për të lajmëruar Babin dhe tha"jo, jo, unë e di sekretin, por nuk jua them se kam frikë mos është ogur i keq për lloton që kam hedhur sot në mëngjes".

Pasi Nikua ngriti receptorin dhe filloi të raportonte lajmin e rëndësisë së lartë se macja nuk u gjend, pasi Vangjeli filloi të mblidhte si gjithnjë hedhurinat e tij, pasi Nenjua iku për të shkëlqyer me ilaçin pastoz bakëret e tij, u dëgjua zëri i Nikos që mbylli bisedën me atë frazën e tij të famshme se Babi nuk qenka vetëm një trap i lezetshëm dhe në formë, por na qenka dhe një pordhac i lezetshëm që i shkojnë na nga frika e një maceje, që kushedi pse, për të, duhej të ishte diçka më shumë se një bishë e egër, diçka më shumë se një përbindësh me dhëmbët e saja të mprehta, diçka  më shumë se një fantazmë frikëmbjellëse, ndoshta ajo për drejtorin e kamarierëve duhej të ishte kriminele, po, një mace kriminele.

Nikua nënqesh, hapon përsëri, me ato hapat e tij të çalë dhe bindet që këtej e tutje Babin ta pagëzojë drejtori pordhac i kamarierëve. Kurse Vangjeli, pikërisht Vangjeli do të qeshë me të madhe, sepse asnjeri nuk ka kuptuar që tani ai po nxjerr shëtitje atë kriminelen ... .

02.2007

GAFUR SHAMETI

U lind në Kallarat të Vlorës. Është diplomuar në U.T. dega Gjeologji-Miniera. Ka qënë deputet i kuvendit popullor pas viteve ’90. Është autor i njohur i humorit. Ka bashkëpunuar pothuaj me të gjitha estradat profesioniste të Shqipërisë, kryesisht me atë të Vlorës. Është autor i dhjetëra komedive dhe i shumë çmimeve kombëtare. Për rreth dy vjet botoi dhe drejtoi të parën dhe të vetmen gazetë letrare të qytetit të Vlorës: “Drita e Vlorës”. Ishte drejtuesi i parë i gazetës “Kallarati”. Është shpallur “Qytetar nderi i Labërisë”. Aktualisht jeton në qytetin e Vlorës.

LORI  KAFE

(skeç)

REFUGJATI  DHE  AVOKATI

(skeç)

Personazhet:

1 - Manolis - Refugjat në Greqi

2 - Sufllaqis - Pronar Grek

3 - Pallaqis - Avokat Grek

4 - Koraqis - Gjyqtar Grek

Në paraskenë hyjnë duke u zënë Manolis dhe Sufllaqis.

Manolis - (E kap për mënge Sufllaqin) Eeeeej, Sufllaqis, më jep dhrahmitë që të kam punuar një vit. (Në paraskenë ka hyrë Pallaqis me një dosje në dorë. Shikon skenën qëndron dhe dëgjon në cep të paraskenës).

Sufllaqis - (Mundohet ti heq dorën). Fevga more (e shikon në sy).

Manolis - (Duke e tërhequr) Eee... ç’më shikon ashtu... s’ta mbush syrin? Hidh dhrahmitë.

Sufllaqis - (Me forcë ia shkëput krahun) Fevga more dhjavole...gamoto...

Manolis - Uuuu... Uuuu... Kujt i thua gamoto ti ore, kokë karotë... hidh leftatë këtu se të bëra gjinekën, të bëra.

Sufllaqis - Dhen eqi lefta.

Manolis - Uu ç’më çmendi ky... uuu do t’i ha gabzerin, do t’i ha.

Sufllaqis - Katallavenis... dhen eqi lefta.

Manolis - Dhen eqi lefta (e kap për mënge). Po unë të bëj pastërma.

Sufllaqis - (Bërtet) Eeej astinomia... astinomia (shkëputet, largohet me nxitim).

Manolis - (Ikën me nxitim mbas tij) Sufllaqis! Sufllaqis! Ik  ik... po ke për të parë... po s’të bëra sufllaqe mos më thënçin në emër (kthehet i mërzitur flet nga spektatorët) Hë... e patë... Ja kështu ta bëjnë disa afendikonj. Punon si qen bir qeni një vit të tërë e s’të japin paratë... Edhe thonë kanë faj shqiptarët. Po unë në iu ndafsha m’u ndafshin hallvët. Lapidar mu në qendër të Omonias do të bëj.

Pallaqis - (Është afruar). Ti kanis pedhi mu. (Manolis e shikon). Ego avokatis

Manolis - Avokatis? Ego refugjatis.

Pallaqis - Ç’hall ke refugjatis?

Manolis - Ç’të kem qirjo avokatis. Ego një vit çoban në mal me bagëti dhi... dhen... dhe qen... meee... beee... hum... hum e afendikoi oqi lefta... katallaveno.

Pallaqis – Aha... katallaveno... katallaveno... Ti bëj gjyq... ego avokat. Ti merr paratë.

Manolis – (I gëzuar) Unë marr leftat?

Pallaqis – Pastaj ndajmë alla misa... Qe miso ti, qe miso unë.

Manolis – (Nga spektatorët) Të gjithë ta fusin këtu... Të gjithë të rrjepin.

Pallaqis – Kalla allvanikos? Qe miso ti, qe miso unë.

Manolis – Nxirrëm prej hallit pa do marrësh tekun e bilalit.

Pallaqis – Ella tora (flasim pantonime me njëri tjetrin. Qeshin të dy), Largohen.

Hyjnë në skenë. Skena një tavolinë, pranë tavolinës Manolis, Pallaqis dhe Sufllaqis, hyn Koraqis... i bie ziles).

Koraqis - Fillojmë gjyqin... i akuzuari Sufllaqis... a ka punuar refugjat Manolis një vit çoban tek ju?

Sufllaqis - Po

Koraqis - A ja keni dhënë hakun e punës? Leftatë?

     Sufllaqis - Qirjo gjykatës, më jepni mundësinë të flas mbas allvanikosit.

Koraqis - Kërkesa pranohet... Allvanikos?

Manolis - Meee.

Koraqis - (Sufllaqit) Qenka memec?

Manolis - Beee.

Koraqis - Bo bo. Si do merremi vesh me të?

Manolis - Hum... Hum... Hum... Hum.

Sufllaqis - Do ta ketë ngrënë ndonjë qen që bën si qen.

Manolis - Meee.

Pallaqis - Ai bën dhe si kec. Mos e ka ngrënë ndonjë kec?

Koraqis - (Me shënja Manolit) T’i ka dhënë paratë pronari?

Manolis - Aaaa... (i bije brylit) Naaa.

Koraqis - S’të ka dhënë asnjë lek?

Manolis - Aaaa... (i bije brylit) Naaa.

Sufllaqis - Protestoj... Protestoj... Zoti gjykatës... Ai fliste shkëlqyer jo allvanishten por edhe greqishten dhe si memec bën vet.

Pallaqis - Po... bën vetë? Zoti gjykatës. Një vit mjerani vetëm në pyll pa folur me njeri vetëm me qen dhen e dhi, sa harroi të fliste gjuhën nënë dhe mësoi të fliste gjuhën e qenve

Manolis - Hum... Hum... Hum... Hum.

Koraqis - (Sufllaqit) Me dokumenta e ke marrë në punë? (Manoli tund gishtin e madh)

Sufllaqis - Pa dokumenta

Pallaqis - (Manolit) Si... pa dokumenta je?

Manolis - (i bije brylit) Naaa.

Pallaqis - Zoti gjykatës... Si avokat do ta padis edhe për shkelje ligji që merr njerëz në punë pa dokumenta.

Manolis - Meee.

Pallaqis - Edhe gjoba është deri dy milion dhrahmi.

Manolis - Beee.

Koraqis – Sufllaqis, jepi paratë ta mbyllim këtë mesele.

Manolis - Hum... Hum... Hum... Hum.

Pallaqis - Nëse nuk i jep paratë tani, unë do të nis akuzë të re.

Manolis - Beee.

Pallaqis - (Sufllaqit) Mos e zgjat... nxirr portofolin e jepi leftat.

Manolis - Meee.

Sufllaqis - Dëgjon ore allvanikos, që e bëre tos mollos. (Nxjerr portofolin, dhe i jep një pako me dhrahmi. Manoli fërkon duart, i merr, i numëron me nxitim).

Manolis - Aaaa... (i tund Sufllaqit tre herë të dy pëllëmbët me gishtërinjtë lartë)

Koraqis - Çfarë thotë or aman se na çmëndi.

Pallaqis - I ka dhënë tridhjetë mijë më pak.

Koraqis – Bo bo sa i ngjitur... (Sufllaqit) Jepja ore paratë tamam (Sufllaqi ia jep... Manolis i merr, i puth, i vë në ballë, largohen të gjithë, Manolis del në paraskenë duke numëruar paratë).

Pallaqis - (Nga cepi i paraskenës) Manoliiiis... ella pedhi mu.

Manolis - Meee.

Pallaqis - Ella tora pedhi mu.

Manolis - Beee.

Pallaqis – (I afrohet) e pe... i fituam leftat.

Manolis – (I gëzuar) aaaa.

Pallaqis – Hidhi gjysmat këtu.

Manolis - (Tregon brylin) Naaac.

Pallaqis – Eeeej... ego avokatis.

Manolis – (Hungurin si qen) Hum... Hum. (Pallaqis hedh dy hapa prapa). Hum... Hum. (Pallaqis ikën me nxitim) Hum... Hum... Aaaa... Naaa (Largohen).

AHENGU

(skeç)

Personazhet:

1 - Aliu - I zoti i shtëpisë.

2 - Aisheja - E shoqja.

3 – Sadiku - Shok i Aliut, refugjat në Greqi.

4 – Jani -      =/=        =/=      =/=    në Itali.

5 – Barjami - =/=        =/=      =/=   në Turqi.

6 – Bastriu – Komshi i Aliut.

Ngjarja zhvillohet në shtëpinë e Aliut. Skena dhomë. Aliu dhe Aisheja shtrojnë pjatat në tavolinë.

Aisheja – Ali... çfarë ke?... Pse dridhesh ashtu?

Aliu – Do më vijnë shokët moj grua, do më vijnë shokët e zëmrës, si të mos kem emocione. Po kam tre vjet pa i takuar moj... Njëri në Greqi e tjetri në Itali... e tjetri në Turqi... Ah si u shpërndamë kështu shqiptarët e gjorë, si zoqtë e korbit. Ah kurbet, të martë djalli, që na ndave për së gjalli. (Bije zilja e derës) Erdhën... erdhën, hape derën Aishe. (Aishja hap derën hyjnë me radhë Sadiku, Jani dhe Barjami).

Sadiku – Jasu qirjo Ali... Jasu.

Aliu – Jasu e po ta mbajti qasu.

Jani – Buonasera tuti e salute karo amiçi.

Aliu – Paska mësuar Italiançe Jani kokviçi.

Barjami – Selami Aleq.

Aliu – Aleqimi Selam o halldupi Barjam. (Qeshin të gjithë). (Puthen e përqafohen).

Sadiku – Qirjo Ali (tregon një shishe) Dhuratë një shishe uzaqi, ta kam sjellë nga Kallpaqi.

Jani – (Tregon një tufë lulesh). Karisimo Ali, si dhuratë Jani një tufë lulesh pruri, urime e tanti auguri.

Barjami – (Tregon një pako) Efendëm Ali... Një bakshish Barjami solli, një kile hallvë Stambolli. (Dhuratat i merr një nga një Aisheja).

Aliu – Dhuratë m’e madhe për mua

          miq ju  q’aq shumë ju dua

          Ah sa më kish marrë malli

          se shpreh dot nga zevali.

Aisheja – Urdhëroni... urdhëroni tani, uluni në tavolinë.

Barjami – Hajd të ulemi si nga herë, se do të bëjmë ylyver. (Shkon ulet, Bajrami mbas tij Sadiku). Tutje ti... hajde ti Jani në mes. Nuk rrijnë bashkë Turku me Grekun, kemi problemin e Qipros.

Sadiku – Uuuu turkoshak.

Barjami – Ik ore korofillak (Qeshin të gjithë).

Aliu – Ju qeshtë zëmra, ju qeshtë... Se më kënaqët... Ja kështu... Jam tepër i emocionuar (nxjerr shaminë, fshin veshin) i thonë tre vjet që jemi ndarë, tre vjet që s’jemi parë.

Aisheja – Mbaj veten Ali... ç’bën kështu... Ja ku ini prapë bashkë. Shëndoshë e mirë, si molla.

Aliu – Ashtu është moj grua, ashtu është... siç e sheh i kam vëllezër, nuk rezistoj dot të flas gjatë (merr gotën) ja, të gëzuar të gjithëve.

Sadiku – Harumeni.

Jani – Auguri.

Barjami – Çin, Çin (zgjasin gotat, i përplasin, dëgjohen disa goditje të forta).

Sadiku – (Bën kryqin) Kristo qe Panagjia (dëgjohen prapë goditje).

Jani – Mama mia (Dëgjohen prapë goditje).

Barjami – (Vendos duart në ballë siç bëhet kur falesh) Suluhan Allah (shikojnë të tre lartë).

Aisheja –  Mos u shqetësoni, ka blerë njëri hyrjen matanë e po e kthen në dyqan, hani, pini pa merak.

Aliu – T’ia marrim një kënge vëllezër, si dikur kur mblidheshim në ahengje. (Ia merr këngës). Do marr çiften, do dal për gjah /aman shoko aman ore aman, këndojnë të gjithë. (Dëgjohen goditje më të forta, ndërpritet kënga), Ik moj grua, foli atij gjitonit, kemi sebep, thuaji t’i ndërpresë punimet. (Aisheja del) Vazhdojmë këngën vëllezër. (Këndojnë të gjithë).

Sadiku - Tërmet vëllezër, është tërmet.

Barjami - Subuhan Allah. (Jani është ngritur përgjysmë e dridhet).

     Aliu – Ç’keni bre burra, ju kini duruar gjithë ato sakrifica  si refugjatë e u trëmbkeni këtu brënda në shtëpi, hajde Jani pipinua, mbushna gotat. (Jani merr shishen i dridhet dora, mezi i mbush gotat). Ja, kaq e pati, u ka folur Aisheja atyre dhe e lanë punën, hajde gëzuar... (trokasin gotat, sa i vënë në buzë dëgjohen goditje më të forta, u përplasen gotat në turinj).

Barjami – Tritol... Për nur të Allahut tritol. (Jani poshtë tavolinës me shishe në dorë, i dridhen duart, i derdhet rakija). Kushedi kujt ia kanë bërë dasmën.

Aliu – Po Jani çu bë?

Jani – Jam këtu o mos qofsha më, (përsëri goditje të forta me pauza të gjithë hidhen përpjetë dhe ulen disa herë mbas çdo goditjeje, goditjet shpejtohen edhe hedhjet e tyre shpeshtohen. Jani del nga tavolina në mes të dhomës duke u dridhur, Sadiku bën vazhdimisht kryqin duke pëshpëritur «Kristo Sanesto, Barjami falet duke përsëritur Subahan Allah, kap veshin me dorë).

Jani – Io andare. (Aliu e kap për dore, e tërheq). Ali, lashastare, (vazhdojnë goditjet. Jani ikën me vrap, të tjerët hidhen përpjetë mbas çdo goditjeje).

Barjami – (Mban barkun me dorë). Ali, Ali.

Aliu – Ç’farë ke Barjam. (Vazhdojnë goditjet, hidhen përpjetë).

Barjami – Ku... Ku... Ku...

Aliu – Ç’farë kuku...

Barjami – Hameni ore hameni... ku është.

Aliu – Atje. (Barjami ikën duke mbajtur barkun me dorë). Të lumtë Sadik, ti u tregove më trimi, nuk lëvize fare nga vendi.

Sadiku – Aliii... unë nuk lëviz se jam mbushur plot, (dëgjohen goditje, hidhen përpjetë, bije një copë muri, Bastriu fut kokën te vrima e murit, është bërë gjithë pluhur suvaje). Aliii, shiko te muri.

Aliu – (Kthen kokën).

Sadiku – Një kokë njeriu.

Bastriu – Jam unë Bastriu... ju bëftë mirë.

Aliu – Bujrum... Po miqtë i presim nga dera ne, jo nga vrima e murit.

Sadiku – I ka rënë për shkurt.

Bastriu – E shet? E shet?

Aliu – Kë ore të shes?

Bastriu – Hyrjen. Se dua të bëj dhe një tjetër dyqan për vëllanë, mendohu e më kthe xhevap. (Largohet... dëgjohen prapë goditje).

Sadiku – Ali! Jam mbushur keq, po kundërbohem, po iki në shtëpi të ndërrohem, (Ikën avash avash me këmbë të hapura), do vish dhe ti? Se do të të zërë muri.

Aliu – S’trëmbet burri nga muri... (dëgjohen goditje, Sadiku largohet me këmbë hapur). Aliu rri gatitu në qëndër të dhomës). (Dëgjohen goditje me radhë).

                                            Le të dridhen muret,

                                            le të bjerë tavani.

                                            Po Aliu kurrë,

                                            S’del nga istikami. (Vazhdojnë goditjet, hyn Aisheja).

Aisheja – Qyqja, po më vritet burri. (Vazhdojnë goditjet, hyn Aisheja).

Aliu – Mos më kap për dore, le të bëhem kurban i policisë ndërtimore. (Aisheja e tërheq me zor, dalin).

Aliu – Nuk lëviz, do shpallem martir i demokracisë. (Aisheja e tërheq, dalin).

Përgatiti Andi Meçaj

BEN MEÇE

Ben Meçe u lind më 15 maj 1969 në Vlorë. Mbaroi studimet e larta në UT të Tiranës për Inxhinieri Mekanike. Shkruan letërsi humoristike dhe përkthen nga gjuha italiane. Ka përkthyer ndër të tjera nga autorë me rëndësi botërore: Montale, Sanguineti, Luzi, Enis Batur, Alda Merini, Montero, si dhe tregime humoristike nga Woody Allen etj.

Prej janarit të vitit 1992 jeton në Bolonjë, Itali.

DITA E PARË

Diua, (kështu më pëlqen t’i flas me përkëdheli Zotit) pasi mbaroi se krijuari edhe Evën, u ul në një gur (që e kish krijuar nja dy ditë më parë) nxorri një shami të bardhë nga xhepi i jelekut dhe filloi të fshinte mirë e bukur duart që i kish gjithë baltë.

-Më iku jeta duke punuar falas, më iku… ja bëfsha naftin,- psherëtiu thellë.- Dhe s’ta di njeri për nder!

Duhet të largohej se koha nuk priste. Futi veglat në çantë, e hodhi krahëve dhe filloi të largohej ngadalë me atë ecjen e tij karakteristike. Bëri disa hapa, pastaj ktheu kokën pas dhe e nguli prapë vështrimin te Eva. E kish qarë fare e kish qarë! Rrallë i dilnin punë të tilla! Ashtu, e shtrirë, (lakuriq siç e kish bërë nëna) ishte mrekullia vetë.

Dëshira të këqija i shkuan për një çast në kokë, po kur pa Adamin, që u rrotullua në krahun tjetër, mendoi: “Lëre se mos na zgjohet ky muti edhe kush bën sherr që në mëngjes!”

Rrëmbeu dy gjethe, i palosi mirë e bukur dhe ua vendosi te koka që t’i kishin gati kur të zgjoheshin. U futi një të kruajtur të mirë koqeve, i hodhi dhe një vështrim admirues Evës dhe u largua pa e kthyer më kokën pas dhe pa ecjen e tij karakteristike. Me një fjalë iku në hallet e tij.

Mijra planete të tjerë e prisnin dhe nuk dinte si t’ia bënte.

Nuk kish shumë që Diua qe larguar, kur Adami hapi sytë. I këputi një të gromësitur, pastaj nja dy pordhë të vogla dhe rrotulloi kokën në anë tjetër. Sytë iu ngulën te Eva, që kishte kohë që ishte zgjuar dhe me një degë peme, po fshinte vendin përreth.

-Po ti kush je?- e pyeti Adami.

-Po ty ç’të duhet?- iu përgjigj Eva dhe vazhdoi të fshinte.

Adami e vështroi me kujdes nga koka te këmbët. Në fillim me inat, pastaj me kureshtje, dhe duke i kthyer me përçmim kurrizin i shpëtoi një pordhë tjetër pak më e fortë se dy të parat. Ishte pordha e tretë në jetën e tij dhe iu duk sikur po ia merrte njëçik dorën.

-Boll, se na i shpife, aman!- iu drejtua Eva që nuk e mori vesh as vetë, në ishte një kërcënim, vërejtje, apo diçka e thënë ashtu kot.

-Ti rregullo mirë atë gjethen, se le nam, e lëre seç bëj unë!

Eva hodhi sytë nga gjethja, u skuq në fytyrë për një moment dhe u kthye në anë tjetër për të mbuluar më mirë pjesën më intime të trupit të saj.

-Ku të venë sytë edhe ty?

-Më mirë unë, apo të të shohë gjithë bota, si thua ti?- iu përgjigj, duke u zgërdhirë Adami dhe ndoshta për herë të parë në jetën e tij e ndjeu veten superior.

-Qënke shejtan fare nga goja, ti ore!- i dha dum muhabetit Eva duke iu ulur pranë.

-Më quajnë Eva.

-Unë jam Adami.

-Ta gëzosh!

-Edhe ti!

-Faleminderit!

-Seç më hahet, po nuk po e gjej dot?- theu heshtjen Eva pas një dialogu shikimesh që zgjati rreth dhjetë minuta e gjysëm.

-Edhe mua më griu uria.- iu përgjigj Adami dhe instinktivisht mori një gur dhe qëlloi me sa fuqi që kishte drejt një shkurreje përball.

-Vemi hamë një mollë?

-Je në vete? Mollë esëll? Prit se po bëj një xhiro mos gjej gjë këtej rrotull.- e siguroi

Adami dhe u ngrit me përtesë për t’u drejtuar poshtë nga lumi.

-Na, ku vete pa gjethe?

-Ua, shyqyr që u kujtove, se desh u bëra gazi i botës.

Adami u var poshtë tatëpjetës ndërsa Eva e ndoqi me sy derisa ai u zhduk pas një ferre të madhe.

Ndihej megjithmend një grua metëvërtetë e lumtur me vështrim në të tashme, por me mendje dhe shpirt në një të ardhme që ajo e parashikonte të sigurtë dhe kuptimplote. Një grua e lumtur e di se ç’duan të thonë këto fjalë.

Adami u kthye pas dy orësh. I lexohej menjëherë në sy që ishte i lodhur e i mërzitur. Mezi hiqte këmbët zvarrë dhe merrte frymë me vështirësi.

-I rashë rreth e qark gjithë lagjes po nuk gjeta gjë për të ngrënë. Si do ia themi mëngjesit?

-Opo lëre mëngjesin se iku, po hajde hamë atë mollën atje se ndryshe do vdesim urie.- iu përgjigj Eva duke u drejtuar nga molla aty afër. Adami e ndoqi pas pa bërë zë, çfarë të bënte, nuk ia mbante bytha të dilte prapë në xhiro. Uria i kishte vajtur në palcë.

-Hip lartë, Adam dhe këpute atë mollën!

-A ç’ja fut kot edhe ti Eva ndonjëherë! Mua më ranë këmbët lartë e poshtë si gomar, ti thua hip në pemë!

-Po gomar kujt i thonë?

-Ku ta di unë, ka mbetur si shprehje.

-Mirë, mirë, se po hipi unë.- mori iniciativën Eva dhe filloi të ngjitet në pemë.- Edhe ktheje kokën në anë tjetër, ç’farë shikon ashtu?

-Për sytë e ballit po shikoja mollën!

-E thashë unë që në fillim që ti je shejtan, po s’më besoi njeri.- vazhdoi Eva dukej hapur që kësaj radhe i pëlqeu që Adami po e shikonte.

Molla ishte metëvërtetë e madhe dhe i ngopi menjëherë barqet e dy të rinjve tanë të porsalindur.

-Mos i hidh zhapat ashtu, se më ra bretku duke pastruar!

-Mos më trajto kaq keq, o Evë, se vetëm mua ke në këtë botë, s’ke njeri tjetër me kë t’i qash hallet.

Eva e pa me ata sytë e saj të mëdhenj bojëqielli e tërë dhembshuri dhe heshti. Një fllad i lehtë ia mori kaçurrelat e verdha dhe ia përplasi mbi fytyrën e Adamit, që seç ndjeu disa të dridhura në trup, që nuk arriti ta shpjegonte dot çfarë ishin, por që i pëlqyen si asnjëherë tjetër në jetën e tij.

Dhe kështu, barkplotë, e të kënaqur, vazhduan t’i hidhnin kaçurrelat surratit njëritjetrit deri sa dielli u zhduk mbas kodrës përkarshi dhe lagjen e pushtoi errësira. Adami , ndjeu prap në trup ato të dridhurat, që nuk dinte se çfarë ishin po që i pëlqenin aq shumë. Më vonë mori vesh se edhe Eva seç ndjente ca të dridhura në trup që nuk dinte se çfarë ishin, po që edhe asaj i pëlqenin.

Nata e ngrohtë dhe plot aromë gjelbërimi, avash - avash i vuri në gjumë, sipër njëri tjetrit dy të rinjtë dhe me qetësinë që vetem nata di se ç’është, ua ruajti dhe ledhatoi gjumin deri në mëngjes.

Si gjithmonë Eva, u zgjua e para, që pa gdhirë dhe i pëlqeu të rinte edhe pak shtrirë, ashtu me Adamin e saj, e pastaj të bënte punët e zakonshme, kur befas, diçka e bëri aq kureshtare, sa që u detyrua ta zgjonte Adamin, që po flinte duke gërhitur.

-Adam… Adam…, shiko… shiko… po ngrihet prapë… po ngrihet prapë…!

Adami u ngrit si i shushatur duke hedhur sytë e terrorizuar e tërë sklepa poshtë barkut.

-Jo ai, or idiot, dielli… dielli…!

KUMBULLA

Kishte rreth një javë që po mendonim për planin tonë të fshehtë. Dy ditët e fundit, në pushimet e mëdhaja, kur binte zilia e fundit të orës së tretë, unë me Mondin, nuk zbrisnim as për të luajtur futboll, te fusha e madhe, siç bënim zakonisht. Uleshim te bordura e murit që ndante oborrin e shkollës nga shtëpia e Pepes dhe mendonim vetëm për hakmarrjen. Nuk kishim biseduar me asnjë njeri tjetër. Gjëja duhej të mbetej e fshehtë. Kishim hequr dorë bile edhe nga bisedat tona të zakonshme. Mondi nuk gënjente më mbi historinë e dashurisë së tij të fshehtë me Djanën, vajzën me bishtaleca të klasës së pestë C, ndërsa unë, gati-gati, kisha harruar të imitoja profesorët, gjë që më dilte aq bukur dhe që e bëja vetëm për të tërhequr vëmendjen e të tjerëve. Nuk e merrnim vesh nga na vinte kjo dëshirë për t’u hakmarur, as nuk kishim provuar kurrë ta merrnim vesh. Dinim mirë dhe ishim plotësisht dakort që të dy vetëm me një gjë: duhet ta kryenim.

Donim të plagosnim xha Muharremin. Ti bënim diçka të keqe, të arrinim ta çonim edhe në spital mbase. Po, në spital. Unë bile, një ditë para “atentatit”, në zjarr e sipër, siç më ndodhte gjithmonë kur entuziazmohesha tepër, kisha përmendur edhe fjalën “vdekje”. Mondi, që më njihte mirë, ia kishte plasur të qeshurit mu në mes të orës së gjeografisë dhe që të dy kishim përfunduar brenda pesë sekondave jashtë klasës, në korridor, me veshët e skuqura nga shtrëngimi i profesor Zyberit.

Ai ishte fajtori, xha Muharremi. Ai plak thatanik me ato mustaqet e lëpira, që nuk i rrinin kurrë drejt dhe që ne ishim të sigurt se kur kishte qënë i vogël, kishte qënë fëmijë qurrash, se ndryshe nuk shpjegohej. Ai plak i hollë e i gjatë, me ato këpucët e mëdhaja që na kishte përzënë njëherë, deri lart te lapidari, vetëm e vetëm se na kishte diktuar tek kacavirreshim te muri i baçes së tij, për t’i vjedhur dy verige rrushi. Mesiguri na kishte sharë nëpër dhëmbë kur e kishte parë që nuk na kapi dot.

Duhet ta pësonte. Vetëm kështu ne mund të qetësoheshim disi e t’u ktheheshim lodrave tona si më parë.

Çdo gjë kishte filluar një javë më parë asaj që ndodhi një javë më vonë. Xha Muharremi kishte ardhur në shtëpinë tonë si zakonisht e të dy bashkë me gjyshin po bisedonin të ulur në oborr. ( Ku e kishte gjetur imgjysh atë shok, nuk e di!…).

-Prije këtë kumbullën se i bën hije hardhisë. Rrushi do diell.- kishte thënë papritur ai plak thatim, me sytë nga qielli e me cigaren që nuk e hiqte kurrë nga goja.

-Do e pres. Kam kohë që dua ta bëj. Ç’e dua?!- i ishte përgjigjur imgjysh. Unë dhe Mondi, që po luanim tamam poshtë kumbullës, ishim parë në sy dhe ndoshta për herë të parë po na interesonte biseda ndërmjet dy të riturve.

-Nesër në mëngjes, po marr sëpatën, e po e presim.- Kishte vazhduar tjetri duke mos ia hequr sytë pemës së lartë. Imgjysh kishte bërë një shenjë pohimi me kokë. E njihja mirë, kur ishte dakort bënte gjithmonë ashtu.

Do prisnin kumbullën e madhe!… Kumbullën tonë! Ç’ishte kjo gjëmë që na ra në një moshë kaq të vogël! Si mund të ekzistonte një njeri, sado i madh e i fuqishëm qoftë, të arrinte të priste kumbullën e madhe!? E pamundur! Jo!...

Të nesërmen që në mëngjes, xha Muharremi (xha katili që nga ajo ditë, bile pa xha fare), erdhi megjithmend me një sopatë të madhe. Unë, Mondi dhe pesë a gjashtë kalamaj të tjerë të mëhallës, rrinim si të ngrirë në një strukë të oborrit dhe nuk u besonim syve derisa plaku me mustaqe të lëpira e me këpucët e mëdhaja, kthehu me fund gotën e rakisë, që gjyshja u a kishte lënë të dyve në një tabaka, rrëmbeu sopatën dhe u drejtua nga kumbulla.

Ishte pema më e lartë e gjithë lagjes. Ndoshta dhe e gjithë qytetit. Nga maja e saj arrija të shikoja gjithçka: oborrin e shkollës, kinkalerinë ku blinim libra e fletore, shtëpinë e Mondit. (Një të fërshëllitur nga maja e saj, ai e dëgjonte, kurse nga poshtë, jo). Gjysmën e qytetit e kisha në pëllëmbë të dorës, bile, po të hipja te dega më e lartë dukeshin edhe dallgët e detit. Atje kisha lidhur kolovarësen dhe tundesha sa herë që kthehesha nga shkolla ndërsa prisja që imemë të më përgatiste për të ngrënë. Kur i vidhja gjyshes, nga sepetje e vjetër, llokume e amareta, që ajo i fshihte për miqtë se ndryshe unë ia mbaroja, hipja në kumbull e i haja me qetësi. Vetëm atje ajo nuk më gjente dot. Një ditë kishim ngjitur, bashkë me Mondin, macen dhe e kishim lëshuar që nga lartë për të parë nëse ishte megjithmend e vërtetë që kishin shtatë shpirtra. (Qysh nga ajo ditë macja nuk më afrohej më). Hipur mbi atë kumbull kisha dëgjuar pjesën më të madhe të gënjeshtrave që Mondi thurte në lidhje me historinë e tij me Djanën me bishtaleca. Një herë, kishim parë te ballkoni i shtëpisë së nënë Lenës, nusen e djalit të saj, që pa pikë turpi fare, kishte dalë me brekë e ujiste lulet e parvazit. (Sa herë e shikonim në rrugë mundoheshim ta imagjinonim lakuriq).

Dhe ai e preu! Në fillim e zhveshi nga degët. Çdo e ngulur sopate, më dukej sikur i priste kokën një kujtimi. Në fund i erdhi radha trungut të madh. Nuk e kisha parë kurrë ashtu lakuriq. Muharremi godiste me sa fuqi që kishte, ndërsa unë në çdo goditje shpresoja që sopata t’i shkiste e t’i ngulej në këmbë, t’i shqyente atë këpucën e madhe e t’ia çante gishtat në mes. Ndoshta nga dhimbja, mustaqja e majtë do t’i rregullohej. Vetëm kështu mund të vihej drejtësi në këtë botë.

Për fat të keq, Megjithë lutjeve tona pa zë e fjalëve magjike që kishim lexuar nëpër librat e përrallave me shtriga, një gjë e tillë nuk ndodhi. Trungu i trashë u përkul ngadalë dhe ra përfundimisht në tokë. Ra mbi disa degë të prera mëparë, sikur të donte t’i përqafonte për herë të fundit. Ra si ata heronjtë pozitivë nëpër filma, kur dikush, i lig, i godet për vdekje nga prapa shpine, në pabesi.(Nuk na e kishte marrë kurrë mendja që njerëzit e këqinj jetokëshin edhe në lagjen tonë).

Xha Muharremi e kishte përfunduar detyrën e tij. Tani e kishim radhën ne. Dhe vërtet kështu ndodhi. Një javë pas prerjes së kumbullës, duke u kthyer në mbrëmje nga klubi i lagjes, ku padyshim kishte luajtur domino, xha Muharremi, u rrëzua për shkak të një teli të sertë, që ne kishim lidhur ndërmjet dy kolonave të portës së madhe të oborrit të tij. Asnjëherë nuk u gjet kush e kishte vënë. Dy netë më vonë, kur ai vazhdonte akoma i shtrirë në shtrat, me këmbën dhe dorën e djathtë në allçi, katërmbëdhjetë gozhdë të gjata, të vjedhura në laboratorin e punës me dru të shkollës, u ngulën në dy hardhitë e xha Muharremit, me të cilat ai dinte vetëm të mburrej dhe t’u mësonte pleqve të lagjes se si i bëheshin shërbimet rrushit.

prill 2005

ARIFI

Sa herë që shikonim Arifin, të dehur tapë, që zvarritej mureve të lagjes, i lëshonim ndonjë kunjë me shpresë mos merrnim si përgjigje ndonjë batutë të fortë, megjithëse kohët e fundit humori i kishte ikur fare. Ishte katandisur megjithmend keq. Sytë e mëdhenj e të kuq dukeshin sikur do i dilnin nga vendi kur na shikonte. Gjuha i ishte trashur sa nuk ia mbante më goja. Murmuriste diçka me vete dhe kur e shikonte që ne vazhdonim të mos e linim rehat, ngrinte dorën e djathtë lart, tregonte dy gishtat e vetëm që i kishin ngelur (pas një aksidenti qysh kur kish qënë fëmijë) dhe bërtiste pa e ditur edhe ai vetë se kujt.

-Unë kam qenë gjithmonë për demokracinë, po tani të me hanë mutin se nuk ua jap më votën!

-Mos fol ashtu se do thonë që ke pirë! -e ngacmonte një shoku ynë.

Na zgurdullonte sytë me inat, pastaj na shante nëpër dhëmbë nga nënat dhe futej në shtëpi ku e priste e shoqja, Lumturia (Lumja për të gjithë), me atë fytyrën e saj gjithmonë të egër.

Lumja, ishte e vetmja nuse e lagjes e ndarë nga burri i parë.

Martesën e Lumes me Arifin e kishte sajuar gruaja e një kushëriri të këtij të fundit, nja dhjetë vjet me parë. Kjo, paskësh shkuar një mbasdite te motra e kunatës për ta uruar për autorizimin e frigoriferit dhe aty, muhabet pas muhabeti, na paskësh mësuar fatin e keq të kushërirës së burrit  të kësaj, me babë tjetër… me pak fjalë Lumes.

-Do bëhet patjetër! Yt kushëri nuk ka ku e gjen një rast të tillë!

-Pse të mos bëhet! -i ishte përgjigjur i shoqi, -ajo nuk e gjen kurrë një rast të tillë.

Dhe ashtu ndodhi. Familja e Arifit i bëri përgatitjet shpejt e shpejt. Nuk donin të vonoheshin, jo vetëm për moshën, por edhe për faktin që Arifit i mungonin tre gishtat e dorës së djathtë dhe kjo i kish krijuar probleme në nja dy raste të tjera më parë.

Edhe ata të Lumes, nuk humbën shumë kohë. I morën parasysh këto difekte të vogla të dhëndrit po nga ana tjetër, nuk donin ta humbisnin këtë rast jo vetëm për faktin që vajza vinte në qytet, por edhe për të mbyllur gojët e liga që herët a vonë do fillonin të llapnin në lidhje me martesën e saj të parë. Më vonë u mor vesh se, Lumes nuk i paskësh pëlqyer që në fillim Arifi, po nuk e kish thënë kurrë “psenë”. Një kushëri i tyre, që studionte shkenca kimike dhe biologjike në Tiranë, e kishte shpjeguar këtë mosdashje me një gjendje shpirtërore depresioni, pas asaj që i kishte ngjarë. Megjithëse asnjëri në fis nuk e njihte këtë sëmundje moderne me emrin “depresion”, xhaxhai i mesëm i vajzës, që punonte kasap në fshatin fqinj, ia kuroi brenda dy ditëve.

Dasma u bë e thjeshtë dhe pa shumë rrëmuje. Bëheshin gjithë gjithë nja pesëdhjetë vetë duke numëruar dhe kalamajtë e vegjël.

Muaji i parë kishte kaluar vaj, me përjashtim të një të shtune në darkë, ku, e kapur nga paniku i ikjes së dritave papritur, Lumja, kishte thirrur emrin e burrit të parë, në vend të Arifit. Ky i fundit  kur e kishte dëgjuar, në vend që të nxehej, i kishte premtuar së shoqes se do bënte të pamundurën  që ajo ta harronte, po se me ç’farë mënyre nuk ia kishte thënë.

Pastaj kishte ardhur ajo mbasdite që Arifi e kishte quajtur, “mbasditja e sqarimit të madh”. Megjithëse Lumja e kishte fshehur atë letër në zgëqen më të sigurt të shtëpisë, kishte nënvleftësuar faktin që Arifit nuk i rinin gishtat rehat.

-Tani do më sqarosh ç’do gjë! -ishte nxehur burri

-Prit

-Jo! Tani dhe nga goja jote!

Lumja në moment kish menduar sherrin dhe i kishte shkuar menjëherë në mëndë xhaxhai i mesëm, kasapi. Vetëm ai reagonte tamam në situata të tilla. Por kur pa se Arifi donte megjithmend të bisedonte e të merrte vesh atë qe i ishte mbajtur e fshehtë gjate gjithë bisedimeve, marrëveshjeve e delegacioneve të shkjesëve e krushqve më pas, vendosi të rrëfehej. Në fund të fundit ajo nuk kishte pasur ndonjë faj kushediseçfar.  

Dhe kështu kishte filluar t’i rrëfente për burrin e saj të parë.

I kujtohej me imtësi ai mëngjes kur Kanani (kështu e quanin fatkeqin), pasi kishte futur në gojë edhe gjysmën tjetër të vezës së zierë, që Lumja ia kishte qëruar me duart e saj, ashtu duke u mbllaçitur, kishte hapur sepeten e vjetër prej druri dhe kishte nxjerrë kornizën me fotografinë e Anëtarit të Byrosë.

-Që tani do ikësh? Nuk je shpejt o burrë? Mitingu fillon në orën dhjetë, apo jo? -e kishte pyetur Lumja, duke fshirë pluhurin e kornizës.

-Dua mos zë ndonjë vend nga fillimi që të bëj figurë të mirë. Sa të më japin traktorin, se më mori jetën lopata, pa pastaj u kam bërë mutin mitingjeve edhe kush i ka pjellë…  .

Këto kishte thënë Kanani dhe kishte marrë rrugën gjithë baltë që të shpinte te sheshi kryesor ku atë mëngjes do të mbahej mitingu i madh. Do të vinin edhe krerë të lartë nga kryeqyteti, bile Kanani kishte dëgjuar (ato pak herë që zbriste në klubin e fshatit) se, nga përgatitjet, dukej se do vinte i Madhi fare.

Lumja e kishte përcjelle me sy deri te gardhi dhe për një moment e kishte imagjinuar të shoqin mbi një traktor të madh të kuq dhe pse jo, edhe veten e saj sipër, tek ktheheshin nga fushat.

Sheshi i madh nuk kishte parë kurrë gjithë atë farë njeriu. Në krye, pranë rrapit, kishin ndërtuar një podium aq të madh sa i bënte hije edhe rrapit vetë. Flamuj e parulla nga të katër anët.

Fëmijë që bridhnin e loznin duke ndjekur njëri tjetrin, njerëz hipur e kacavirur nëpër pemë, një grup jevgjish që u binin sazeve, fytyra të papara ndonjëherë që mesiguri vinin nga qyteti.

Kanani kishte zënë vërtet një vend përballë podiumit dhe kur pa që po vinin ata të udhëheqjes u bashkua me korin e brohoritjeve dhe ngriti lart kornizën me fotografinë e anëtarit të byrosë, duke e tundur e valëvitur me sa fuqi që kishte. Megjithëse fotografia nuk ishte e madhe sa parullat e të tjerëve ai ishte i sigurt që kryetari atje në radhën e dytë të presidiumit ku ishte do ta vinte re.

Brohoritjet, duartrokitjet dhe tundjet e valëvitjet e flamujve zgjatën rreth pesë minuta. Pastaj e mori fjalën një burrë i gjatë e i pashëm, që me siguri duhet të ketë qenë sekretari i parë i rrethit. Me të përmendur emrin e të madhit fare brohoritjet filluan përsëri, kësaj radhe edhe më fort. Në atë moment dy djem të gjatë, krahëleshtor e të veshur qytetarçe e rrëmbyen Kananin dhe e futën në furgonin blu që më vonë u mor vesh se paskësh qenë  i forcave speciale.

Vetëm dy a tre vetë mund ta kishin ditur në fshat, se Anëtari i Byrosë, fotografinë e të cilit Kanani e kish tundur me aq zell, ishte shpallur armik i popullit rreth dy javë më parë. Kjo ishte tema që u diskutua në fshat për shumë e shumë kohë mbas mitingut.

Më vonë, u mor vesh, se Kananin e kishin dërguar në veri në një minierë dhe se dyshohej se aty e kishin akuzuar edhe për zjarrin e madh që kishte rënë në depot e fshatit rreth një vit më parë.

Megjithëse kryetari e kishte thënë copë, në mes të burrave të fshatit, se ujët fle e hasmi s’fle, asnjërit nuk i mbushej mendja se Kanani paskësh qenë armik i rrezikshëm, e punuakërkesh për agjentë, e ku ta di unë …

Të nesërmen që në mëngjes, kishte ardhur xhaxhai i mesëm i Lumes, kasapi, bashkë me dy kushërinj të tjerë, e e kishin shoqëruar vajzën në derë babe.

Qysh nga ajo ditë, nuk kishte marrë vesh më asnjë lajm, derisa, një njeri që ajo nuk e njihte, i kishte sjellë atë letër.   

-Ti e do akoma? -kishte pyetur Arifi të shoqen, pasi ajo kishte mbaruar së rrëfyeri gjithë historinë.

-Jo! -I ishte përgjigjur Lumja pa e parë në sy.

Me atë “Jo” të Lumes, kjo temë nuk ishte hapur më në atë familje për vite e vite me radhë.

Jeta kishte vazhduar normalisht, me tatëpjetat dhe tatëposhtmet që nuk mungojnë në asnjë familje.

Derisa kishte ardhur ai, “Viti rrëmujë” siç e kishte quajtur Arifi. Njerëz që ulërinin e bërtisnin nëpër sheshe, të tjerë që zinin salla teatrosh me forcë dhe rrinin atje me ditë të tëra pa ngrënë. Buste e statuja që rrezoheshin, parulla që fshiheshin, njerëz që largoheshin, të tjerë që vinin kushedi nga ku e që nuk e dinin akoma ku kishin ardhur…

Dhe kishte ndodhur ashtu, aq shpejt e aq pa bujë, ajo, të cilës, Arifi i ishte trembur për vite me radhë, qysh ditën që ishte martuar me Lumen. Burri i saj i parë, Kanani, jo vetëm kishte dalë nga burgu, por kishte arritur të zinte dhe një vend me rëndësi në Bashkinë e qytetit.

Nuk u mor vesh mirë më vonë, nëse ishte ajo e para që kish shkuar ta takonte, apo ai Kanani, kish derguar shoferin e tij privat, që ta merrte. Nuk u mor vesh mirë edhe për faktin se njerëzit, kohët e fundit, merreshin me lloj-lloj gjërash të tjera.

Arifin bëhej kohë që nuk e kishim parë më. Dikush (nuk e mbaj mend) na kish thënë se e kishte parë rastësisht në portin e Pireut. Shkarkonte e ngarkonte kamiona, bile edhe i kishte folur, por ky i fundit kishte bërë sikur nuk e kish njohur. Lumia, pas transferimit të Kananit në kryeqytet, kishte lënë shtëpinë me qira dhe kishte shkuar edhe ajo atje.

Pak rëndësi ka.

Neve na kujtohet ndonjëherë Arifi dhe ato batutat e tij na mungojnë sigurisht.

Përgatiti Andi Meçaj

PETRO MARKO

U lind në Dhërmi, Vlorë. Pak kohë studioi në Athinë. Që kur ishte nxënës i shkollës tregtare në Vlorë (të cilën e kreu në vitin 1932) filloi të shkruajë poezi dhe proza të shkurtra. Petro Marko ka një biografi nga më të pasurat dhe më të bujshmet në letërsinë shqiptare. Deri në vitin 1936 ai punoi në Tiranë si gazetar dhe po atë vit, në moshën 23 vjeçare u nis vullnetar në Luftën e Spanjës, si luftëtar në brigadat internacionale. Pas Luftës së Spanjës, gjatë kthimit për në Shqipëri, ai do të ndeshet dhe do të marrë pjesë në shumë beteja antifashiste nëpër Evropë. Pas kthimit në Shqipëri në vitin 1940 do të burgoset nga italianët, që aso kohe e kishin pushtuar Shqipërinë dhe do të përfundojë në kampin e ishullit Ustika afër Palermos. Në përfundim të Luftës Antifashiste në vitin '44, Petro Marko do të marrë pjesë në radhët e partizanëve italianë, duke i rënë kryq e tërthor Italisë, si luftëtar dhe si komandant me përvojë luftarake. Kur kthehet në Shqipërinë e çliruar, ftohet që të qëndrojë në krye të gazetës "Bashkimi" në Tiranë, por shpejt do të përjetojë disa nga vitet më të rënda nëpër burgjet e shtetit shqiptar komunist, për të cilin Petro Markoja kishte luftuar nëpër Evropë dhe Shqipëri më se 10 vjet rresht. Kjo për të vetmin shkak se nuk mund të pajtohej që në ditët e para të pushtetit me fillimin e diktaturës, e sidomos kur provoi t'i rezistojë diktatit që i vinte Shqipërisë aso kohe nga jashtë kryesisht nga Beogradi.

Të gjitha këto përvoja jetësore i përfshin në romanet: "Hasta la vista" dhe "Qyteti i fundit". Në vitet '70 ai do të shkruajë romanin "Një emër në katër rrugë", ndërsa periudhën e vështirë të jetës së tij në ishullin e Ustikës do ta përjetësojë në romanin e tij të rëndësishëm "Nata e Ustikës".

Faqet më të fuqishme të prozës së Petro Markos reflektojnë triumfin e dashurisë dhe të humanizmit njerëzor. Pas tërë atij ferri nëpër të cilin kalon njeriu në rrëfimin e Petro Markos, ai arrin të mbetet i pamposhtur nga mizoritë e botës. Këtë bërthamë të brendshme e rrezatojnë personazhet nga romanet e tij, këtë shkëlqim biblik reflekton Petro Marko njeri dhe Petro Marko shkrimtar në tërë veprat e tij.

Nuk ka shembull në letërsinë shqiptare, ku të jetë gërshetuar dhe njehsuar aq shumë mes vetes njeriu dhe krijuesi - Petro Marko njeri dhe Petro Marko shkrimtar. Tek vepra e tij rrezaton bindja dhe besimi i lindur për dashurinë dhe humanizmin njerëzor, ndonëse sa rrojti ishte ndër personalitetet më të persekutuara dhe më të munduara. Qyteti i Vlorës e nderoi duke i dhënë emrin “Petro Marko”, teatrit të tij. Presidenti i Shqipërisë, Alfred Moisiu, në vitin 2003 dekoroi Petro Markon me Urdhrin "Nderi i Kombit".

Këto ditë ish dega e lidhjes së shkrimtarëve të Vlorës mori emrin “Petro Marko”.

Libra të autorit:

Hasta la vista, Qyteti i fundit, Një emër në katër rrugë, Ara në mal, Nata e Ustikës,  Shpella e piratëve, Retë dhe gurët, Horizont, Fantazma dhe plani 3+4, Çuka e shtegtarit, Një natë dhe dy agime, Stina e armëve, Intervistë me vetvehten.

ZHGENJIMI I MARISE

- Mos fol kështu, mor bir, për uratën!

- Më vjen keq për ty.

- Po të të vijë keq për mua, mos e shaj para meje, se më lëndon këtu - dhe i tregonte zemrën.

Maria, që kur ishte fëmijë, besonte këto: Urata është mëkëmbësi i Zotit mbi dhè, urata shëron gjithë sëmundjet dhe, urata që të pagëzon, që të vë kurorë, që të kungon para se të vdesësh, të ka në dorë edhe në këtë botë, edhe në atë botë. Këto Maria i kishte të ngulitura në tru, në gjak, në frymëmarrjen e saj.

Te personi i uratës shikonte njerinë e shenjtë. Njerinë me tru dhe zemër të mirë. Njerinë që qante hallet e të gjithëve. Lekët që ajo kish dhënë gjithë jetën për trisaitë, për meshët, për përshpirtjet, për shënjtorët, për ujët e bekuar, për ditën e Shën Vasilit, për bekimet e shtëpisë dhe të arës dhe të gjësë së gjallë... as që i qante kurrë.

Meshët, grurin e zier, verën, vajin që ajo kishte shpenzuar gjithë jetën e saj sa u bë pesëdhjetë e pesë vjeçe, as që i qante kurrë, as që i zinte fare në gojë. Përkundrazi, ajo ankohej se s 'kish qen në gjendje të jepte më shumë për shpirtin dhe mëkatet e saj - se edhe ajo njeri është dhe mëkate patjetër ka bërë, me dashje ose pa dashje - për shpirtin dhe mëkatet e prindërve dhe gjyshërve të saj, e sidomos të vjehrit dhe të vjehrës.

E krishterë fanatike, Maria. Dhe me priftin kurrë nuk ishte prishur. Edhe kur nuk kishte patur mundësi që ta paguante menjëherë, ai e kishte pritur... Shpirt njeriu urata!

Dhe do të vdiste me këtë përshtypje për uratën, po të mos kishte ndodhur kjo:

E lajmëruan se vëllai ishte sëmurë rëndë.

Dhe kjo duhej të shkonte natën. Ndezi një fener nga ata që nuk i shuan era. Binte shi. Natë dimri.

Dhe natën sidomos në dimër, ato vende nga do kalonte Maria, janë shumë të rrezikshme. Thonë se natën atje dalin shejtanët në forma të ndryshme: kaçupe të fryra që hidhen, gjarpërinj të gjatë, skelete që kërcejnë, dhe lugetër që hedhin valle...

Maria para se të nisej, bëri kryqin në konizmë dhe doli. U pështoll në një xhaketë të vjetër të djalit dhe u nis. Edhe gjatë rrugës, duke lëvizur buzët, ajo përsëriste disa fjalë nga ato të meshës që kish dëgjuar gjithë jetën e saj, po që kuptimin nuk ua dinte fare. Era frynte dhe shiu i hollë i përplasej në fytyrë. "Kohë e keqe, si s'më lajmëruan më parë? Meqë e kanë kunguar, ka mbaruar..."

Kaloi monopatin e lagjes së parë dhe i afrohej vendit nga ku kalohej aq lehtë natën. Ajo nuk shihte asgjë përveç dy ose tri metrave të rrugicës që ndriçonte feneri. Po e dinte fare mirë se ku gjendej. Prandaj edhe pa fener sikur të ishte nuk do të rrëzohej në asnjë gropë, në asnjë shkallë.

"Hyra në tokën e djajve. Po ku ka sot djaj. I ka larguar urata. Urata... Po pse im bir e urren. Ç'ka që e shan? Ai është njeri i Perëndisë, që i di të gjitha, të gjitha..."

Frika që i kish mbirë në gjak dhe që i ish rritur gjithë jetën e saj, e tmerronte dhe e mundonte, sidomos në këtë moshë. "Po prëmë u takova me uratën dhe ai më dha temjan, më bekoi". Sytë e saj nuk i lëvizte as djathtas e as majtas. E dinte që tani ishte po në atë zonë ku shejtanët dalin si kaçupe të fryra. "Urata më bekoi dhe më dha temjan. Temjani i largon shejtanët. Po ku e kam temjanin? Më mirë ta nxjerr", Fut duart në xhepat e palltos së vjetër. E kërkon atë thërrime temjan. E gjen. E afron në hundë. Era e temjanit i pëlqeu shumë. "Tani sikur të ketë shejtanë, do të largohen". Me të hedhur një çap, pa përpara saj një gjë shumë të zezë.

- O Shën Mëri, ç'është kjo?

Një gjë e zezë, shumë e zezë. Më e zezë se nata. Më e zezë se korbi. Feneri i mbeti ashtu lart. Me sy të tmerruar shikonte atë gjë të zezë pak metro larg.

- O Shën Mëri... Më duket si kamillaf.

Mbi atë gjënë e zezë, ishte me të vërtetë një kamillaf. E fërkoi pakëz temjanin që t'i dilte era... dhe të largohej shejtani. Po asgjë nuk lëvizi.

Maria thirri me të madhe: "Piso mu satana...". Këtë shprehje e dinte përmenç. E kishte dëgjuar me mijëra herë nga urata. "Piso mu satana" - thirri përsëri me të madhe Maria. Po ajo gjë e zezë me kamillaf në majë nuk lëvizi fare... Prifti nuk ishte. Se ajo gjë e zezë ishte sa një ka, sa dy qe së bashku... "Piso mu satana", "Piso mu satana", përsëriste këto fjalë. Ajo nuk e dinte kuptimin e këtyre dy fjalëve.

Ajo e dinte vetëm qëllimin e këtyre dy fjalëve. Kur thoshje këto dy fjalë, satanai ikte, zhdukej. Po ja që satanai aty po qëndronte. Nuk lëvizte. Dhe sa i madh që i dukej Marisë. Ai ishte sa katër qe, po Marisë i dukej më i madh se tërë madhësia e errësirës së natës.

Ç'të bënte? Të kthehej prapa? Po ai mund ta ndiqte pas. Temjani nuk e bëri punën e tij. Satanai nuk u largua. As fjalët "piso mu satana" nuk patën sukses. Maria u ul e mori një gur dhe e vërviti mu te djalli i zi. Guri lëshoi një tingull të thatë.

Maria u tremb nga ky tingull i thatë i gurit dhe... do të ulërinte po dëgjoi ja aty, pak metro mbi atë gjën e zezë dikë që psallte. Mbajti frymën dhe të rrahurat e zemrës.

"Hoj... hoj... me sytë e zinj... me sytë e zinj... Mos ki frikë nga mjekra ime... mjekra ime... mjekra ime..."

Këto fjalë të kënduara po me atë ritëm që urata këndon ungjillin në kishë dhe që psalleshin ja aty, përmbi atë gjë të zezë, e tmerruan më shumë Marinë e gjorë.

"O Shën Mëri, shpëtomë, shpëtomë!" - tha me zë Maria...

"...Mos kij frikë nga mjekra ime... mjekra ime..." - dëgjoi përsëri Maria.

Psallmi erotik dilte i shtruar, i ngjirur, i lodhur, po me afsh, me pasion dhe i dredhur.

"O Zot, si zëri i papa Dhimitrit! O Shën Mëri, o papa Dhimitër shpëtomëni"! - tha me zë Maria. Dhe filloi të dridhej, të dridhej. Dhe sytë nuk i hiqte nga ajo gjë e zezë. Po psallmi nuk dilte nga ajo gjë e zezë me kamillaf në majë.

"Mjekra ime... mjekra ime..."

Maria nuk priti po ulëriti. Dhe ulërima e saj u zgjat shumë sa u zbraz gjithë era e mushkërive të saj. Përsëri ulëriti. Dhe do të binte pa ndjenja aty në shesh, po të mos kish dëgjuar një zë burri:

- Ç'është?

- Ndihmë!

Zëri afrohej.

- Ç'është moj? Pse ulërin?

- Ndihmë! Ndihmë!

Zëra të tjerë u dëgjuan. Zëra burrash dhe zëra grash:

- Ç'ka ngjarë?

- Kush ka vdekur?

- Kush ra?

U afruan dhe... kur panë atë gjë të zezë, u drodhën nga tmerri. Burra të tjerë dhe gra të tjerë me fenerë, me pisha të ndezura në duar, ishin bërë si barrikadë. Shikonin vetëm atë gjë të zezë të frikësuar.

Maria erdhi në vete kur pa gjithë ata fshatarë me fenerë dhe pisha të ndezura në duar. Disa burra të guximshëm u afruan më shumë te ajo gjë e zezë. E goditën me shkop, me këmbë, po asgjë, fshatarët panë njëri-tjetrin në sy.

- Shumë i fortë, si prej guri.

- Si prej hekuri. Theva këmbën.

Kjo i tmerroi më shumë. Ajo ishte rasa, hedhur mbi një gur të madh.

Më lart u dëgjua psallmi:

"Pse ma mbylle derën, moj syzezë, moj syzezë".

Burrat shikuan andej nga vinte ky psallm erotik.

Disa ngritën fenerët dhe thanë:

- Po ai atje?

Të gjithë fenerët dhe të gjitha pishat u ngritën dhe e ndriçuan atë që ishte shtrirë në përrua, brenda në ujë.

- Lugati, lugati, - tha një grua dhe bëri kryqin.

- Ç'lugat more, është papa Dhimitri - tha një burrë dhe ju afrua uratës së shtrirë në përrua, në mes të ujit. Ishte me benevrekët e gjata dhe me një xhaketë të shkurtër. Mjekrën e kishte futur në ujë. I dukej gërsheti i trashë i flokëve.

Burrat u afruan dhe ngritën fenerët. Gratë të pataksura bënin kryqin.

-Ç'bën këtu, more djall? - i tha një burrë dhe e qëlloi me shkelm.

Papa Dhimitri filloi të psallte tropare erotike të sajuara prej tij. Me këto tropare ai shprehte hidhërimin e tij, se ajo e la përjashta dhe nuk ja çeli derën.

- Është bërë thumb.

- Si gjithnjë.

Merreni dreqin ta shpiem në shtëpi. E ngritën. Ai akoma psallte tropare erotike dhe shumë të ndyra. Kallëzonte për kofshët e Dhoksisë dhe për gjinjtë e saj të mëdhenj. Gratë u turpëruan. Ulën kokën dhe mezi e mbanin të qeshurit.

Maria nuk bënte më kryqin. Shikonte burrat se si e ngritën papa Dhimitrin, se si e hiqnin zvarë, se si i hodhën rason në krahë dhe se si i ngjeshën në kokë kamillafin. Dëgjoi dhe gratë të pëshpërisnin:

- Për cilën Dhoksi këndon?

- Ehu, sa Dhoksi ka fshati!

Maria nuk donte të dëgjonte më. Ato fjalë, ajo pamje që pa, ishte më rëndë për të se vdekja e vëllait.... Vëllanë  e qau ashtu siç e qan motra vëllanë, po duke qarë vëllanë, ajo qante dhe për diçka tjetër, qante për atë që humbi: për besimin dhe adhurimin ndaj uratës. Nuk deshi t'i dëgjonte më as emrin.

I dha të drejtë djalit të saj, i cili shumë herë ja kujtonte atë ngjarje të llahtarshme që zhgënjeu Marinë.

Përgatiti Andi Meçaj

ISUF LUZAJ

Isuf Luzaj ka lindur në vitin 1913 në Kaninë të Vlorës, ai ka mbaruar Universitetin e Sorbonës dhe është zotërues i mëse tetë gjuhëve të huaja. Një nga eksponentët kryesorë të Ballit Kombëtar, njeriu që me idealin e atdhedashurisë mbrojti tezën e Kosovës në konferencën e Mukjës. Është emër i respektueshëm në auditorët e universitetit të Buenos-Airesit, gjë që i shpërblehet me medaljen e artë të akorduar nga autoritetet qeveritare. Profesori që dha leksione në mëse 60% të universiteteve amerikane ku dhe sot emrin e tij do ta gjesh me gërma të arta në podiumet e nderit. I vetmi shqiptar që arrin gradën më të lartë PROFESOR EMERITUS, titull që ia dorëzon në dorë vetë presidenti Regan. Antikomunist i vendosur dhe pjesëmarrës në shumë kongrese ndërkombëtare të demokracisë. Autor i më se 120 veprave letrare, artistike, në prozë e poezi, të botuara dhe të pabotuara, një promete i harruar nga koha, dhe kjo një borxh për historinë shqiptare. Jeta e tij është e mbushur me peripeci, por dhe me atdhedashuri për atë tokë të pashkelur që prej 55-vjetësh. Profesor Doktor Isuf Luzi ishte ai që ndërmjetësoi takimin e Perez De Kuelar, koleg dhe shok i tij me pushtetarët në Shqipëri.

KUR BIE SHI NE FSHATIN TIM

Kur erret dita në drekë, mbi Karaburun, Sazan, Protonovë, shfaqen disa rè të holla si deve shkretije, ngarkuar me lesh të krehur, duke shëtitur mbi Pashaliman.

Llogoraja, Shashica dhe Kanina mbulohen nga një mjegull e dendur përtace si mërzi pleqërije.

Nga Shashica zbresin tatëpjetë rè të zeza që mbulojnë diellin dhe menjëherë zë të bjerë një shi i dendur, si me inat e mëri, sikur janë shkëputur rrënjët e qiellit. Çuditet bujku, që shiu në vend që të bier mbi fusha dhe ara të mbjella, hapur dheu goja-goja, i etur si udhëtari i shkretisë, ai bie mbi liman e prapa Sazanit. që i ngjan një vigani të krrusur, dënuar nga Dodona të qëndrojë gjysmë brenda-gjysmë sipër detit. Pas pak çastesh sqarohet qielli, del triumfator dielli që përshëndet jetën. Menjëherë zogj, mëllenja, xhikomale e dallëndyshe dalin nga çerdhet, duke kënduar një simfoni që i ngjan një lutjeje në një tempull Feje.

Nga nxehtësia vesa fillon të teret nga lulet, të cilat largojnë mërzinë, bashkë dhe mërzinë e plakut që del për shëtitje.

Tani dita është më e bukur. Mbi portokalle, limona, pjeshkë dhe qershi fluturojnë me ngjyra të papërshkueshme, më të bukura se ato të Ticianit që pikturoi llëret e femrave si gjalp dylbeku, mbi pjata farfuri të kuqe, me buzëqeshje ironie dhe provokacioni, si gazi i vashave të fshatit tim, që ecin duke folur e qeshur, duke u hedhur si sorkadhe.

Venë në gezdare për të mbledhur manushaqe dhe tallen me vështrimet e djemve që u bien në qafë. Dhe aq të bukura janë, sa ta bëjnë borxh t’i urresh dhe t’i vështrosh me mëri.

Ky është tjetër lloj shiu me mjegull në sy e stuhi në zemër, që është e pamundur t'i gjesh emër, veçse dashuri.

NATEN QE IKU POETI

Rrezet e hënës nëpër dritare ishin më të forta se qirinjtë që po shkriheshin duke lotuar.

Një dhomë e vogël, hëm dhomë gjumi, hëm bibliotekë, hëm laborator ëndërrimesh, ish mbushur me miq të panjohur, nga trashëgimtarët, nxënëse e nxënës të gjysmë shekulli shkuar. Atëherë ishin shqerrka dhe shqerra; tani, prindër dhe gjyshër. Ndonjë e re, me cepin e një shamije terte lotët, që të mos i prishnin kozmetikën. Mbaruar agonie, mbeti vetëm, dhe u krodh në boshësi, ashtu siç e kishte zakon të zhytej në detra pa plazhe të imagjinatës. Fantazmat i qëndruan besnike nëpër raftet e shkrimeve të tia.

Ra të flerë, e zuri gjumi.

Kur u zgjua e prisnin punët e zakonshme: letra e bardhë, ngjyra e zezë dhe penda besnike që po tundej brenda në botile, sikur i thoshë: merrmë, përdormë!

Vendosi të dilte nga arqeja mavi për të provuar që nuk kishte vdekur. U çudit, kur të tërë iu larguan si të trembur nga lugati. Disa femrave të reja u ra vilani, ranë për sheshi pa ndjenjë jete.

***

Natën e parë pas varrimit e kaloi me kontrollin, korrigjimet dhe radhitjen e shkrimeve që pati ndërprerë vdekja e papandehur, siç i ndodh çdo frymori. Shkronjat i dukeshin si miza dheu që lozin mbi letër, pa i dhënë kohë për t'i lexuar.

Fëmija e braktisi nga diziluzioni që nuk i la pasuri: hidhërim më i ashpër se ai i luftëtarit që humbet luftën dhe Idealin.

Qëndroi një çast i dëshpëruar duke soditur trajtat, ngjyrat dhe dimensionet e shkrimeve të tia. Nuk u besoi syve dhe kujtoi që nuk mbante mend asgjë. Kjo e trishtoi më shumë se vdekja.

INTERMEZO

Janë disa litarë të përbërë nga ulurimat e gjakut dhe Të plumbit. Ata zgjaten dhe udhëtojnë paralel me Kohën si lumenj kujtese. Po të bëjnë pikëpjekje me Historinë, ata i mblidhen për fyti fajtorit që vdes nga asfiksia. Jemi argasur dhe mësuar ta quajmë Vdekje natyrale ose misterioze sepse regjistri i kalendarëve të anatomisë sonë është shkruar me hieroglife.

Janë disa trena të fabrikuar prej dhimbjes, mallkimit, pendimit ose mërisë për Hakmarrje. Ata udhëtojnë pa pushim në stacionet lokalë që nga zemra e të vdekurve në zemrat e të gjallëve, me qëndrime vetëm në stacionet e shkollave fillore. Po të jetë e drejtë mësonjësja e jetës i nxjerr nga xhepet, ua shpjegon nxënësve, të cilët e ruajnë brendinë për ta përdorur kur të martohen me nështrashat e mëdha të kombit, të shkencës ose artit. Ata trena pagëzojnë qytetërimet në shpirtin e popujve.

Janë disa shira që bien me shtëmbë papushim nga qielli, i cili i pati dhuratë nga deti, lumenjtë dhe detet. Këta i patën dhuratë nga skutat e planetit dhe presin ato shira të marrin pronën e tyre. Këto shira në disa shtigje stinash lidhin si zinxhirë vitet në shekuj për të gatuar në laboratorët e tyre helmin, i cili në shoqërinë e anomalive të njerëzve, helmojnë jetën mbi tokë. Nga ky helm vdesin më parë virtytet, pastaj talentet, pastaj iniciativat. Përfundojnë në vdekjen e qytetërimeve. Deri në shekullin tonë kanë vdekur njëzet qytetërime të kalbur që vlejnë vetëm si ushqim për MUZETË.

INTELIGJENCA

Ekzistojnë shumë lloje, shumë grada, me shumë pesha specifike INTELIGJENCE.

l.

Ekziston një lloj inteligjence inferiore: Kur njeriu e njeh veten, bën pale gabime në dëm të tij dhe më pak në dëm të shoqërisë.

2.

Ekziston një lloj inteligjence inferiore: Kur njeriu nuk e di, nuk e njeh unin e tij, bën shumë gabime, po më shumë në dëm të shoqërisë.

3.

Ekziston një lloj inteligjence normale: Kur njeriu e njeh UNIN e tij, bën shumë pak gabime në dëm të vetes së tij dhe pak në dëm të shoqërisë.

4.

Ekziston një lloj inteligjence superiore. Kur njeriu nuk e njeh veten e tij, bën gabime në dëm të tij, po më shumë në dëm të shoqërisë.

5.

Ekziston nje lloj inteligjence superiore: Kur njeriu e njeh veten e tij, bën pak gabime në dëm të tij dhe aspak në dëm të shoqërisë.

6.

Ekziston një inteligjencë GJENIALE: Kur njeriu nuk e njeh veten e tij, bën pak gabime në dëm të vetes së tij, po mund të bëjë më pak  në dëm të  shoqërisë. I vlen shoqërisë. 

7.

Ekziston një inteligjencë GJENIALE: Kur njeriu e njeh veten e tij, porse e nënçmon UNIN e tij. Ai njeri vlen pak për vete e shumë për shoqërinë. Einshteini, njeriu i konsideruar deri më sot GJENIU më i madh që ka krijuar raca njerëzore në të gjithë Historinë e qytetërimeve që njihen, tha: “Unë di vetëm një gjë të sigurt dhe kjo është që UNË nuk di asgjë”.

8.

Ekziston një inteligjencë fjalamane që mësonjësi im e quajti: HOMO LOQUAX. Ky është ai njeri që flet mbi të gjitha degët e diturisë njerëzore PROBABILISHT, pa ditur asgjë thellësisht. Ky lloj njeriu është i dëmshëm si për vete edhe për shoqërinë njerëzore.

9.

Ekziston një inteligjencë praktike: Ky njeri punon e transformon mirë lëndët e natyrës, në shërbim të shoqërisë. Bergsoni e quajti këtë HOMO FABER. Industriali, që transformon metalet në komfort, i shërben vetes dhe shoqërisë.

10.

Ekziston një inteligjence teorike praktike: Ky njeri vlen për përparimin e qytetërimit. Bergsoni e quajti: HOMO LABORATORI. Ky është shkencëtari, në shërbim te shoqërisë edhe aspak për veten e tij. MEDICINA, FARMAKOLOGJIA, KIRURGJIA, STOMATOLO­GJIA dhe të gjitha shkencat e tjera.

11.

Ekziston një inteligjencë GJENIALE-IMAGJINATIVE KRIJONJËSE: Krijonjësi i shkencave dhe i arteve, më fisniku: Poeti-muzikanti-piktori-astronomi. Ky njeri e djeg jetën e tij si qiriu për të ndritur të tjerët, dhe pa e kuptuar arrin në varr pa i njohur ëndjet, këndelljet dhe mirënjohjen. Ky është viktimë e shoqërisë.

12.

Inteligjenca për arsye që deri sot, nuk i njohim, pëson kriza ose nuk pëson kriza: krizat janë si disa llamba drite që shtohen gjatë jetës deri sa arrijnë tek GJENIU. Konfuci, Buda, Brahma, Krishti, Muhameti i pësuan këto kriza në moshë të pjekurisë mendore. Po ashtu të gjithë filozofët, letraret, shkencëtarët, artistët. Ka përjashtime në poezi dhe në muzikë, disa që foshnjë kanë kryer kryevepra. Ajo inteligjencë që nuk pëson krizë, mbetet prapa ose e pazhvilluar. Kjo lloj inteligjence është shkaku i falimentimit të monogamisë ose martesës kristiane.

Kur njëri nga të dy pëson krizë dhe nga 10 llamba që pati në fejesë, arrin në 100 ose 1000 llamba pas martesës, dhe shkaku i jetës qëndron kur ish me 10 ose 15 llamba, atëherë vdes komunikimi mendor dhe, meqënëse truri komandon gjithë organet e trupit, vdes dashuria. Mbetet zakoni ose interesi financiar ose dogma fetare. Të tria janë flluska sapuni. Divorci fillon me tru dhe mbaron në shtrat. Fëmijët janë vetëm zinxhirë lidhjeje e dobët, deri diku sa të rriten.

RADIOSKOPI

1.

Duhet të mësojmë të mbajmë shpirtin të zgjuar, jo me mjete mekanike, as me shfrime të shqisave që qorrohen lehtësisht, porse me një varg ekspektacionesh të çdo agimi. Kur e ndjej që, as heronjtë e mendimit, as patriarkët e arteve, as Feja ime: poezia dhe muzika, nuk më ndihmojnë, përpara se t'i dorëzohem monologut të lutjes fetare që është dorëheqje e shkund ndërgjegjen me fuqinë guxonjëse të vullnetit e të eksperiencës. Shoh qartë si në një pasqyrë kristali një jetë organike origjinale, kafshë e shpendë që vizatojnë silueta gjeometrike rreth meje si një film i bukur me ngjyra. Mundohem ta rrëmbej skenën për ta ngjitur mbi letër. Ngjan sikur mërzia dhe trishtimi janë motër e vëlla të frymëzimit.

Mendoj që kështu do të jeté edhe piktura e revolucionit mistik.

Është ashtu, diçka siç i ngjan piktorit, i cili ngjall në realitet një mitologji, si Karavaxho pa dhembjen e Marijes në çastin kur i biri binte nga pesha e kryqit, duke ngjitur shkallët e Kalvarit dhe ngrihej pa mërzi për të vazhduar udhën e paracaktuar.

Pikturoj në imagjinatën time skena të Historisë që nuk ua kemi historinë. E shoh dhe e dëgjoj Ballshën e parë duke ju folur ushtarëve para se të nisej për të vënë në bindje barbarët e Ballkanit.

Sikur e dëgjoj që me flet një zë me gjuhën e të cilit jam pak i familjarizuar. Është ZARATHUSTRA që më thotë: “Përparimi është një kështjellë ku gjithkush vë një cickërr rërë e gëlqere; fillo detyrën tënde!”. Ti ke më parë instinktin, pastaj konkretizimin e një ëndrre, një opinion që më vonë transfigurohet në dituri, ashtu si bima ka rrënjët, trupin, fletët dhe burbuqet që do të bëhen fruta.

Besoi instiktit deri ne fund dhe kur të ngjan që nuk të jep dot arsye. Besoi imagjinatës krijonjëse edhe kur nuk gjen dot logjikë. Besoi frymëzimit edha kur të duket foshnjor, Ky është spektri i dashurisë për njerëzinë dhe për Universin, ai ka nëntë shkallë për t'u ngjitur deri në sferat e qiejve, ashtu siç bëri NIRVANA.

2.

Durimi i bazuar në arsyen dhe i nxehur nga ndjenja, fiton kundra dhembjes saqë e bën këtë FRYMËZIM për të qarë fatkeqësitë e të tjerëve me dashuri dhe solidaritet. Mirësia vjen si konsekuencë e kësaj gjendjeje shpirtërore të bujarisë për të dhënë sa më shumë. Nga kjo gjendje shpirtërore, lind bujaria me zemër në dorë, pa vështruar kurrë të metat e të tjerëve. Ngadalësisht vjen përvujtnia, që është shpërblim i dashurisë dhe që shpie në një zonë fitimi: përtej së mirës dhe të ligës, ku nuk gjen vend asnjë përlyerje tokësore, Aty nis sfera e lartë, ASGJËSIMI ynë për t'u gjerbur nga Natyra dhe PËRJETËSIA, që janë ideali i transformacionit tonë në shpirt për brezat e ardhshëm. Shkallët e durimit: mirësia, bujaria, përvujtnia, altruizmi, sinqeriteti përgatisin njerëzimin e shekujve të ardhshëm për një botë më të mirë, më të pastër, më të lumtur. Këtu fillon ETERNITETI.

3.

Ndiej brenda në UNIN tim origjinal, si në ndonjë shtresë FROJDIANE, të ndërgjegjes, një KANDAR peshonjës dhe ekuilibronjës të emocioneve të zorshërn. Kur kam trishtim në UNIN tim, ai kandar më sjell në sipërfaqe të ndërgjegjes arsyet e gabimit tim pse jam i trishtuar. Këtu fillon një tjetër jetë shpirtërore. E ndiej qartë që ai kandar luan një rol kryesor në HUMORIN tim. Kur kam dëshpërim, aq sa duke mos gjetur udhë tjetër, mendoj në dorëheqjen, ai kandar më bind që ne nuk jemi të varur nga evenimentet e shoqërisë, ose të ndodhive historike. Më bind që me anë të vullnetit, unë mund t'ia rregulloj BUSULLËN anijes sime dhe të mos u bindem, as t'u shtrohem stuhive të kohës. Bindem ne këtë konkluzion: SHPIRT-MENDJE. Dhe nuk jap DORËHEQJE.

4.

Eksperienca më ka bindur që aftësia ime, për të dëshiruar, për të gëzuar, për t'u kënaqur janë në masën më të madhe aftësia e lindur në mua, me karakteristikat e mia, ashtu siç është fytyra ime origjinale. Vë re rreth e përqark meje dhe shoh njerëz që, pa arsye të rëndësishme janë të kënaqur nga jeta dhe shoh të tjerë që, duhej të ishin të kënaqur, po që janë të trishtuar, Ngjan sikur disa janë lindur me një botile SHAMPANJË në dorë, sikur se të tjerë, janë lindur me një botile helm. Si njërës palë, edhe tjetrës do të doja t'u thosha, që disa lindin me një botile HASHASHI nën hundë, kurse të tjerët me një tufë trëndafilash. Jeta e mirë nuk mund të përkufizohet me një APOFTEGMË, porse do të jetë mirë të vazhdojnë të gjitha anët e prizmit të shpirtit, më përpara se t'i dorëzohen DËSHPËRIMIT.

5.

Dostojevski shkroi: “Dashuroni çdo fletë peme, çdo rreze drite, çdo shpend, çdo kafshë, të gjitha gjërat që shihni dhe prekni, që dëgjoni dhe që ndjeni”. Mendoj që mistiku rus, në atë çast do të ketë menduar në Zotin. Kushdo që do të ketë atë aftësi le ta përdor, porse besoj që, edhe ata që nuk mendojnë Zotin, mund të dashurojnë të gjitha bukuritë e Natyrës, po të kenë të mprehta antenat e ndërgjegjes që të rrëmbejnë çdo çast të bukur që jep jeta. Edhe kur udha që kemi marrë del e shtrembër, kemi plot kohë ta gjejmë udhën e drejtë, mjafton që të koncentroheni në ndërgjegjen dhe mendimin tonë. Të jemi të guximshëm që ta bëjmë AUTOKRITIKËN aq drejtësisht, siç do ta bënte një armik yni. Anasjelltas, atëherë do të dashuroheshim me çdo krijesë dhe me bukuritë e Natyrës. Kështu do të kuptonim qëllimet e UNIVERSIT.

6.

Ekziston një fuqi në shpirtin e njeriut aq e bukur dhe e fortë sa edhe mirëbërëse. Ajo është si një sirenë e vogël magnetike, që herë pas here na zgjon nga realiteti për të udhëtuar në jetën e ëndrrave.

Kur ajo tringëllon dhe ne e ndiejmë veten të lumtur, me gaz e hare, na vijnë ndërmend të dashurit tanë, që kanë kaluar në jetën e amëshuar. Kjo fuqi është aq e parezistueshme, sa që na rrëmben në një DIALOG me ata, dhe i shohim të gjallë para syve. Na duket se i prekim me duar. Mendimet, simpatitë, dashuritë tona hedhin valle rreth nesh në mënyrë që krijojnë një bashkëpunim e botëkuptim misterioz aq të gjallë, sa na duket realitet. Ashtu shoh tim atë, që më këshillon duke më qortuar gabimet e bëra dhe më tregon një kriter të ri për të mos i përsëritur. Shoh nënën që më qorton me zemërim, përse nuk iu binda këshillave të saja. Shoh vajzën që më qan nga vetmia në një varrezë të largët. Shoh gruan që me lutje e me lot kërkon të më bindë të mos vuaj se nuk qe faji im; më flet mua sikur i flet Zotit me dashuri mistike. Kur mbledh veten marr ndërgjegje të një realiteti tjetër; ky lëndori, që më mban rob me aprovimin tim.

7.

Kështu foli Ekleziasti:

Ekziston një stinë për çdo veprim dhe një ditë për të vendosur udhëtimin. Ekziston një çast për të rilindur dhe një çast për të vdekur; një kohë për të mbjellë dhe një kohë për të shkulur çdo bimë; një kohë për të qeshur dhe një kohë për të mbajtur zi; një kohë për të shkatërruar dhe një kohë për të ndërtuar; një kohë për të shpërndarë gurët dhe një kohë për t’i mbledhur; një kohë për të larguar dhe një kohë për të përqafuar ndodhitë, një kohë për të mbajtur heshtje dhe një kohë për të folur; një kohë për të dashuruar dhe një kohë për të urryer; një kohë për luftë dhe një kohë për paqe. Duhet te dimë që të zgjedhim kohën.

Unë do të shtoja: Jepmë, o Zot durim të mbaj qetësi në kohët negative; jepmë fuqi për t'i drejtuar, porse më shumë jepmë, o Zot, dritë të dalloj njërën nga tjetra; dhe atëherë, jepmë fuqinë që t'i zotëroj unë ato dhe jo ato mua, duke më bërë një top llastiku, me të cilin të tjerët të lozin PING-PONG me mua.

Bier e ngrehu, herë duke vrarë gjunjët, herë duke shembur turinjtë për muri: mësova që arsyeja e rrëshqitjeve ish sepse unë vazhdoja besnikërisht kursin e ndodhive. Në një çast të moshës mesatare, ndjeva një rrënqethje, si një krizë në shpirt me një dritë të re në trup. Hapa sytë dhe pashë qartë që FAJI nuk ishte i imi, por i ndodhive të epokës fat-zezë. Atëherë vendosa të mos u bindem ndodhive, po ta zgjedh rrugën time. Ish vonë. Mësova që njerëzit e mëdhenj nuk kanë vajtur pas ndodhive, porse ata i kanë krijuar ndodhitë. I tërë problemi qëndron tek guximi: Të kesh besim në veten tënde. Heronjtë e mendimit na bënë njerëz, tani është detyra jonë të bëjmë ne njerëz të tjerë; të krijojmë ne ndodhitë transformonjëse për të krijuar avenire të rinj, të pavarur nga nënshtrashat e Historisë.

Koha e re duhet të marrë individualitetin e saj me personalitetin e saj origjinal.

SHEVQET MUSARAJ

ANDREA VARFI

FARUK MYRTAJ  

Faruk Myrtaj është njëri prej shkrimtarëve të sotëm shqiptarë që veçohet për frymën e re që solli, sidomos në prozën e viteve pas nëntëdhdhjetës. E kam njohur herët, qysh kur punonte në Selenicë, ku banonte së bashku me prindët. Një djalë bjond, i drojtur, tepër i sjellshëm. Më priste deri sa mbaroja mësimin në shkollën tetëvjeçare, ku punoja, më tregonte ç’kishte shkruar. Dukej një djalë i talentuar, i shqetësuar, jo vetëm në ato që shkruante, por edhe sepse donte të studjonte dhe e pengonin. Shfrytëzova të gjitha njohjet e mia të atëhershme. Arritëm ta çonim për ingineri-miniera. Faruku, i apasionuar pas letërsisë, u gëzua që më në fund u shporr përkohësisht djalli që e pengonte, por edhe u mërzit tej mase. Më në fund e vendosi-shkoi për t’u bërë inginier miniere.

Më pas e gjeti rrugën e tij duke më gëzuar edhe mua për faktin se nuk isha gabuar kur mendova se talente të tillë duheshin ndihmuar. Tani Faruku jeton në Kanada, zgjodhi edhe ai rrugën e hidhur të mërgimit, por jam i bindur se pena e tij do të sjellë në letërsinë shqipe vepra të nivelit të lartë.

Në mesazhin e tij “ti solla eshtrat, gjeneral”, më drejtohet kështu, për të më kujtuar gjithë ç’hoqëm dikur për ta nisur student:

“Se shpejti do te te nis edhe ndonje fotografi prej ish-bjondit qe nise
per tek Viron Kona duke më thene: Se mos i drejtohesh me "shoku Viron",
se e para e kemi shok, dhe e dyta i çmon krijuesit!
Dhe une, i gjori provincial, edhe sot e kesaj dite, shkova dhe pasi
trokita nje cope here (e s'po merrja pergjigje - se dera e sekretarit
ishte e veshur me pambuk a kush e di) hyra dhe iu drejtova pikerisht me
"shoku Viron..."!

Hiqmet Meçaj, shkurt 2005

Bibliografi:

Poezi:

1. "Dielli i nëntokës”, 1985, Tirane, Shqiperi.

2. "Rroba e fjalëve gjithnjë ngushtë më rri", 1991, Tirane, Shqiperi.

Tregime:

1. "Njerëz që kam njohur", 1987, Tirane, Shqiperi.

2. "Marrëveshje për të jetuar", tregime-novele, 1989, Tirane, Shqiperi.

3. “Nudo Zyrtare", 1996, Tirane, Shqiperi.

4. "Njerëzit janë tepër", 2000, Shkup, Maqedoni.

5. "Luftëtarët vriten në paqe", 2003, Prishtine, Kosove.

Novela:

1. “Qyteti i Ministrave”, 1998, Tirane, Shqiperi.

Esse:

1. “Përse druhemi nga nacionalizmi", 1995, Tirane, Shqiperi.

2. “Markezë shqiptarë”, 2002, Tirane, Shqiperi.          

Çmime:

“Nudo Zyrtare”, ka fituar Çmimin “Libri me i mire me tregime per vitin 1996”, dhene nga Ministria e Kultures dhe Sporteve, ne vitin 1997.

 Perkthime prej anglishtes:

“Toleranca, pragu i Paqes”, Betty Reardon (UNESCO).

“Pushteti i G.G.Marquez”, Jon Lee Anderson.

“Tregime dhe novela te Zgjedhura”, Ëilliam Saroyan.

“Stina e Mallit”, roman, Alistair MacLeod.

“Harpa e barit", roman, Truman Capote.

Në vend të një autobiografie

Im-gjysh ishte lindur nga stërgjyshja ime kur ajo ishte tek të 60-at. I kërkuan gjithë jetën të lindtte një djalë dhe ajo, zonjë e madhe, ia arriti, përtej rregullave të natyrës. Im at gjithashtu ishte djalë i vetëm, arsye e mjaftueshme kjo për ta martuar shpejt. Pati fat në martesën me nënën tonë: iu bë krahë në jetë të vështirë, dhe ia mbushi shtëpinë: 6 djemë dhe 2 vajza.

Jam i treti i djemve, por i katërti i fëmijëve, pra ardhja ime në jetë s’përbënte dot lajm, e, megjithatë, oxhaku i pallatit ku u linda atë ditë mori flakë. Rastisi të digjeshin blozat atje, jo gjë tjetër, por mamaja ma kujtonte kur bëja ndonjë gjë të mirë!

Fëmijë i urtë, i sjellshëm, i bindur, gjithë Myrtajt kanë mësuar. I mbyllur, pa shumë shokë. Kam pasur tmerr lëndën e fiskulturës, i mirë edhe në shkencat, por priresha nga lëndët sociale. Letërsia, nga më të dashurat, por mbase s’do isha marrë kurrë me të shkruara, sikur të mos më ishte privuar shkuarja në universitet në një kohë me moshatarët e mi. Koha politike absurde që rëndoi jetët e tërë shqiptarëve, ma vonoi për 9 vjet nisjen për atje.

Pa asnjë dyshim i jam mirënjohës vjetëve të minierës, minatorëve. Hynin e dilnin çdo ditë nga nëndheu, truall i të vdekurve. Kam qenë gjithnjë i thatë, shpirt-dobët, i ndjeshëm. Në minierë mësova të shaja dhe të mendoja; plotësova veten e përhershëm: njeriun e drejtë, të heshtur e të dhimbshur, që përpiqet të mos bëj kurrë keq dhe përpiqet të kuptoj e të justifikojë sjelljen e çdollojshme të të tjerëve. Një fotografi e fillimvitit 1978, mes njerëzve të nëntokës, më është bërë kambanë që bje papushim: disa prej tyre u aksidentuan me vdekje qysh sa isha unë atje, të tjerët sëmureshin të djelave të pushimit ose kur gjatën lejeve të zakonshme; ata që dilnin në pension vdisnin shpejt. Nuk e donin nëntokën, por u ishin shndërruar jetët funksion i saj.

Tërë kohën pas pune lexoja, shkruaja. “Shkruaja”, nuk thashë “shkruaja poezi, a tregime...” Tërë jeta është sfidë. Sfidë ndaj vetes. Kjo është bërja. Të tjerët do të vërejnë kur ti krijon arësye për ta. Në të gjitha kohët më janë gjendur njerëz të mirë, për të më ndihmuar. Mirënjohja ndaj tyre më është kthyer në ves!

Në minierë është edhe një rregull i tillë: askush nuk duhet lënë i vetëm nëntokë. Njeriu i gjendet njeriut, sidosi. Por jo vetëm njeriu. Natyra, e krijuar si shtëpi e tij, gjithashtu. Përpara se të ndodhin shembje, nëntoka rrëzon ca thërmija, pastaj ca copra dheu e shkëmbi, pastaj ndodhin shembjet, gjëmat në njerëz. Duhet të kesh ndjesi e sy për t’i vënë re këto paralajmërime. Por se mos vetëm nëntoka është e tillë...!

Libri i parë me vjersha, “Dielli i Nëntokës”, 1985, nuk është tjetër veçse një llagëm ku ndjehem ngushtë, por edhe i paralajmëruar, bashkë me ta. Qytetërimi kurrë s’ka për ta respektuar Njeriun, përderisa e shtynë atë të rrezikohet në dhè. E çfarë pastaj se këtë, më duket, e ka shkruar ideatori i komunizmit antinjerëzor, V.I.Lenini?!

Zjarri i oxhakut paskej qenë paralajmërim për një jetë të ashpër. Universitetin e kryeva 9 vjet pas gjimnazit. Jo për ç’ka kërkova, letërsi. Më dërguan për inxhinier miniere! Shkova se duhej një shkollë e lartë, duheshin disa vite Tirane. Më vonë do të merrnin vlerën e viteve pranë “tiranisë së Tiranës”. Ditën që na dhanë diplomat, nuk provova asnjë gëzim. Ndonse edhe për shkrimtarët, asokohe, thuhej se ishin “inxhinierë të shpirtrave njerëzorë”!

 Vështirësitë sikur u lodhën me mua, në fund të viteve ’80. Letrat Anonime ishin zbehur bashkë me kujtimet për luftën, lufta e klasave po bëhej e tepërt, si profesioni i munxëdhënsve në një tregim të Kadaresë. Ndodhi ajo që s’kisha pasur energji ta ëndërroja: Më ofruan punë tek gazeta “Rinia”.

Një sy i vëmendshëm do të vërente tek faqet e kësaj gazete atë që thuhej se “paralajmërohej” në teatrin e operës kineze: shembëllimin e asaj që po përgatitet të ndodhte. Kadare bëri rishikimet e para, politke e letrare pikërisht aty. Ishte fat që u ndodha në Tiranë në vitin ’90, “kur plasi demokracia”. Në disa zona të vendit, për vitin 1944 thuhej, nën zë, se ishte “viti kur hynë komunistët”. Ngaqë të burgosurit politikë ishin ende brenda, u mbeti komunistëve ta përuronin edhe pluralizmin. Por s’kishte ngè për hollësira! Pjesa dërmuese e njerëzve ndjeheshin të lirë...“Rroba e Fjalëve Gjithnjë Ngushtë Më Rri”, u botua në këtë kohë.

Tek unë, gjithnjë, kanë plotësuar njeri tjetrin krijuesi me gazetarin. Nuk kam asnjë drojtje prej mungesës së kufirit midis tyre. Kështu ka qenë jeta ime. Kështu është. Në shtatë strehëza lëviza në Tiranë, në vitet 1989-1995 dhe, kudo ku shkonim, mbartnim vetëm ca libra!

Të shkruarat janë natyra e sinqertë e krijuesit: Kurrë nuk jam shquar për inisiativë, pragmatizmi im është pothuaj Zero...Sikur të mos mjaftonin këto, më 3 nëntor 2003 u nisa për mërgim të largët. Ngaqë u binda se nuk i ndihmoja dot në Atdheun tim, u ofrova fëmijëve një Atdhe tjetër. Së paku, këtu ku jemi, në Kanada, shpresoj të mos i pengojnë, siç u ndodhi prindërve të tyre...

...ROBËROHEMI PËR LIRI...

BERMUDA

Deri atë mbrëmje Ajo ishte njera nga ne.

Ngaqë ishte nja dy-tri gishtërinjë më e gjatë, apo ngaqë e shfaqnin të veçantë këmbët e saj, as sot nuk betohem dot se po them të vërtetën e vetëm të vërtetën që është një, por jam gati të dëshmoj deri në Gjyqin e Fundit që s’ishte kjo shtysa pse filluan ta përflisnin në qytet.

Mbase nuk e teproj të them nja dy fjalë për qytetin tone, jo thjesht si vendngjarje, por se vetëm aty mund të ndodhin pikërisht këto gjëra. Aty jetët janë si të karaktereve teatrorë. Ngjizen, ngrihen e rrëzohen brenda asaj hapësire, kohe dhe mjedisi të zgjedhur nga regjisori e skenografi.

Qyteti ndodhet midis tri kodrash. Në njerën prej tyre ngrihet spitali dhe materniteti, në tjetrën kisha dhe xhamia, teksa në të tretën janë  vendosur burgu i qytetit dhe varrezat. Të tri kodrat lidhen nëpërmjet së njëjtës rrugë, e cila kalon në qendrën e qytetit. Nuk mund të dalësh nga shtëpia jote apo të nisesh për diku e të kthehesh, pa kaluar në qendër.

Të gjitha dritaret e ndërtesave dhe zyrave përqark sheshit sikur përgjojnë qendrën, vendin ku takohen tri rrugët që ngjiten dhe zbresin për në të tri kodrat. Në të gjitha orët e ditës dhe të natës shkallët e jashtme të atyre pak pallateve, dyqaneve, njësive tregëtare, këpucarisë, berberanës, orëndreqsit, bulmetores, bankës së kursimeve, magazinës ushqimore, postë-telegraf-telefonit, dentistit, zyrës së të plotëfuqishmit, janë plot me njerëz. Ulen aty dhe rrijnë e vështrojnë gjithçka që lëviz nëpër qytet.

Atë mbrëmje Ajo nuk doli në rrugë si herët e tjera. Ishte po Ajo, po ai trup, po ato rroba. Vetëm se fustani pranveror, i shkurtuar vetëm dy-tri gishtrinj, shfaqte njerën nga pjesët më të brishta të trupit të femrës: gjunjët. Secila prej nesh, femrave të tjera në qytet do ta dëshironim këtë fat, por asnjera prej nesh nuk do ta merrte përsipër të vepronte si Ajo. Mbase pikërisht ky shkak, pra që asnjera nga ne nuk do të mund të guxonte të dilte si Ajo, e pati shtyrë drejt atij veprimi të guximshëm dhe kryenec. Në të vërtetë ishte një ndryshim fare i vogël, aq i vogël, sa tani, pas disa vitesh nga ajo mbrëmje, tingëllon si diçka për të qeshur përmendja e tij.

Unë, si gjithë femrat e tjera në qytet, e dija se ç’do të ndodhte në sheshin qendror pas kësaj, siç e dinte edhe ajo vetë. Siç e dinë tërë lundërtarët, madje tërë lexuesit e librave me lundrime, rrezikimin e anijeve që lundrojnë në ujrat e Bermudës.

Megjithatë, Ajo kapërceu rrugicën e shtëpisë dhe bëri për nga qendra. Unë i shkova pas me të njëjtin hap, me të njëjtën qetësi e mënyrë të mbajtjes së kokës pa shprehur asgjë të veçantë, sikur s’kisha të bëja fare me të dhe me ç’kishte ndryshuar Ajo në veshjen e saj. As ajo nuk e pa të udhës të shfaqte ndopak vëmendje se ç’njerëz ndodheshin në rrugicë atë orë kur po dilte ajo. Nuk di pse më besohej se, për syrin e saj, unë isha shndërruar në njeri të padukshëm. Mbase thjesht për arsyen që përmenda më sipër: në vendin tim, ashtu si në vend të saj, do të dëshironte të ishte secila prej femrave të tjera të qytetit.

Syri im gjithësesi, m’a qartësoi konturin e trupit të saj dhe pas kësaj fitova qetësinë e mjaftueshme për të vënë re se ç’kishte ndryshuar në veshjen e asaj nate. Më erdhën në ndihmë edhe duart e saj që herë pas here shkonin atje ku i ishte zbuluar gjuri. Nuk e di përse, donte të bindej se e kishte bërë vërtetë atë ndryshim, a vuante mëdyshjen e vazhdimit apo të kthimit? Nga mënyra se si e hidhte hapin, ndjehej vendosmëria. Deri në lëvizjet më të vogla. Me një gëzim trishtak, u sigurova se ajo nuk do të kthehej prapa.

Ndryshimi u vu re nga gjithë ata që u gjendën jashtë atë orë dhe menjëherë sapo sapo Ajo hodhi hapat e parë në rrugicën që nxirrte në rrugën kryesore prej lagjes së saj. Gjithëshka frymore e asaj mbrëmjeje ishte kthyer me vështrin nga ajo. Tërë ai ngulim njerëzor atë mbrëmje ngjante si një qytet i populluar vetëm me lule dielli. Me lule nate, do të ishte më mirë të thosha.

Nuk di pse, por ndjeja dëshirën e papërballueshme për tu gjendur atje ku duhej, herë diku përpara, herë diku pas saj. Po e përsëris, nuk jam unë që e pëshpërita dhe e bëra lajm ndryshimin në gjunjët e saj. Nuk di se me ç’krah fërfërima e fustanit të saj arriti të fluturonte dhe të arrinte tek të ulurit e shkallëve përpara se Ajo vetë të arrinte atje. Më besoni për këtë që them. Dëshmoj sot dhe kurrë më.

Njerëzit e ndenjur të shkallëve prisnin që Ajo të shfaqej. Midis tyre spikaste e qeshura e Votimes, torollakes së post-telegrafës, vajzë e të zgjedhurit të përhershëm në Kuvendin e Qytetit, në seancat e të cilit ai flinte i lumtur. Kukurisja e saj si e pulave herë-herë bëhej si e gjelave, kur mburrej se ishte kandisur të dilte nga zyra për të parë atë që do të ndodhte. Aty ishte edhe Neti, postieri i urtë dhe i pafjalë i qytetit, që dukej sikur nuk prekej as nga gëzimet e as nga hidhërimet e telegrameve që shpërndante. Tek shkallët e berberanës ishte afruar Olja, e para femër për të cilën thuhej se po mësonte fshehurazi të bëhej berbere. Olja do të kishte pasur qejf të merrej me mjekrën e ndonjë burri, por kur në shesh u ndje frymëmarrja e nxituar e sehirxhinjve, tërë klientët e berberhanes, me mjekra gjysmë të rruara, kishin dalë tek shkallët dhe Olja i ndoqi pas. Tek stoli përpara zyrës së pushtetit, përbri Arkës së Kursimeve ku qytetarët paguanin faturat e dritës e të ujit, rrinte dhe priste edhe Dinia, korieri i pushtetit.

Ajo e la pas rrugicën e lagjes së saj dhe pa u nxituar, po bënte për nga qendra. Vazhdoja ta ndiqja nga pas. Në sigurinë e hapit të saj m’u duk se për herë të parë shprehej kënaqësia që rruga kalonte pikërisht atje, në qendër. Kur po i afrohej frymëmarrjeve të shpeshtuara që e prisnin, vura re se Ajo preku edhe një herë fundin e fustanit, si për tu bindur se ia vlente ta çonte punën e nisur deri në fund. Siguria e saj përcillej gjer tej rrugicave dhe rrugëve, tek vështrimet në ankth të vajzave dhe grave pas perdeve të dritareve. Sigurisht e dinte me mijëpërqind përgjimin tonë, që Ajo nuk harroi pa shkelur asnjerën prej rrugëve të qytetit. Kështu që iu desh të kalonte  disa herë në qendër, për t’i ngjitur, e pastaj për t’i zbritur, të tria rrugët që çonin në të Tri Kodrat që qarkonin qytetin.

Papushim kujtoja atë bisedën e shkurtër me të, gjatë orës së së fiskulturës:

“E di ti që ke këmbët më të bukura të klasës?!”

“Vetëm të klasës?!”

“I ke vërtetë…”

“E di, e di se këmbët e mia janë!”

“Të tuat, por të tjerët t’i shohin!”

“Eh, kush na i sheh… Na shohin fustanet, fundet, pantallonat, po!”

“Vjen një ditë…”, i pata thene unë kot së koti, sikur të kisha ndonjë përvojë.

“Vjen një natë thuaj!” pati shtuar ajo e vendosur.

Mbase prej atij çasti do t’i kishte lindur mendimi ta shkurtonte me dy-tre gishtërinj gjatësinë e fundit apo të fustanit që do të vishte asaj mbrëmjeje pranvere. Isha e sigurt se nuk e kishte prerë. Vetëm sa e kishte palosur e pastaj e kishte hekurosur palën. Sigurisht që e kishte menduar se, sidoqë të shkonte puna, mbase do t’i duhej ta zgjaste përsëri.

E la për herë të tretë qendrën e qytetit, teksa në ajër ndjehej një si kundërmim qerpikësh dhe vetullash të djegura prej vështrimeve të pazakonta të njerëzve që bënin sehir aty. Bëri për nga rruga që çonte në spital, e fundit kjo në të vërtetë, tashmë paksa e lodhur dhe disi e trishtuar për atë që kishte marrë përsipër. Është ai çasti kur vetëm një fije e hollë e ndan fitoren nga humbja. Pikërisht aty, teksa ngjitej kodrës së tretë, mbase edhe Ajo, si unë dhe femrat e tjera të qytetit, u kujtua se pranë spitalit ndodhej edhe materniteti.

U kthye. Me vërtik. Por pikërisht kthimi, mbase edhe më shumë se shkuarja deri në fund në rrugën e maternitetit do të ishte rrënues. Shkelja në atë rrugë e bënte të motivuar dhe njëherësh të pafalshëm atë fustan të shkurtuar mbi gju.

Por ishte e qartë se vendosmërisht do të kalonte përsëri në qendër. Edhe pse tanimë dukej me të vërtetë e lodhur, e lodhur dhe e dëshpëruar. E pashë të nxitonte hapin, të mbyllte veshët, pastaj edhe sytë, më në fund edhe e tronditur nga vështrimet e pas-perdeve dhe të të ulurve tek shkallaret, nga e qeshura e harbuar e budallaqes Votime, nga goja e hapur prej habisë të postierit të pafjalë Neti, madje edhe nga trishtimi i mbytur në sytë e berberes Olja.

Çau vërtik përmes sheshit nën vështrimin e syve të përzhitur të shkallareve, të ngulitura tek gjunjtë e saj. E ecura dukej ende e sigurt, por unë që e kisha ndjekur prej kur doli nga shtëpia e vetë, e ndjeva se po i shteronin fuqitë dhe poi  venitej dëshira për të vazhduar. E vetmja gjë që e mbante, ndoshta ishte fakti që po i afrohej fundit të zgjedhur prej saj. Ato caste ndjeva se kisha dëshirë t’i th