POEZI GREKE
NASOS VAJENAS

Nasos Vajenas u lind mė 1945, nė Drama tė Greqisė. Ka botuar pėr herė tė parė mė 1974 me pėrmbledhjen poetike Fusha e Marsit, tė cilėn e pasuan Biografia, 1978; Gjunjėt e Roksanės, 1981; Udhėtimet e njė joudhėtari, 1986; Rėnia e njė njeriu qė fluturon, 1989; Ode barbare, 1992; Rėnia e njė njeriu qė fluturon 2 1997; Ballada tė errėta dhe poezi tė tjera, 2001; Stefani, 2004; (Ēmimi kombėtar pėr poezinė) Ka botuar edhe shumė libra nė prozė. Ėshtė autor esesh tė rėndėsishme tė teorisė letrare dhe pėrkthimeve Teshat e Deas, 1988; Poezi dhe pėrkthim, 1989 dhe i studimeve mbi autorėt mė tė rėndėsishėm tė letėrsisė greke bashkėkohore (mes tė cilave kujtojmė Poeti dhe valltari, 1979, mbi poezinė e Seferit). Ėshtė pėrkthyer nė shumė gjuhė tė huaja.
Pėrktheu Faslli Haliti
GJENEZAT
Nė fillim ishte fillimi:
me pak hezitim doli prej hiēit
nga njė mbulesė errėsire pa kohė,
njollosur me tė kuqe,
si pėr shembull peizazhet e Edipit.
Dhe pastaj Sfinksi, me krahėt e mbuluar
me diamante ende mė parė se ujėrat
tė rridhnin jashtė me furi
gjithēka qё mbetej
e pėrgatiste me zell, ai.
SHKĖLQENTE MOLLA
Shkėlqente molla. Fytyra e Evės
prej ēdo lloji skepticizmi dukej e mohuar.
Mollėn qė e joshi me pamjen e saj,
pa pikė turpi e kafshoi
dhe farat pёshtyu pastaj.
Me ankth i mblodhi Adami duke u pėrkulur,
me gishtat tė dridhshėm, tė shkathėt:
aroma e gjetheve pėrhapet nё erё
ndalen lirat, kopshti zhvishet,
mbyllen portat me poterё.
Gjarpri buzėqesh
Duke i regjistruar lėvizjet kudo qetёsisht,
i palėvizshėm, kulaē nė trung i mbledhur,
ndėrsa dallgė tė shkumėzuara tė asgjėsė
nė kaos ishin duke u derdhur
PĖR SUBLIMEN
Qė prej njėqind vitesh vёshtrimi ėshtė njė pėrrallė.
Gjithēka shihet e mbėshtjellė nė re tė tjera, tė kuqe,
rozė, violetė ( ėshtė e mjaftueshme, sdo mend
tė mos i marrėsh pėr zambakė apo dredhėza,
si ai qė ėshtė fare pak inteligjent ).
Pak mė lart nisin errėsirat
qė Kimera i derdh pa kursim,
ndėrsa shqiponja bren brinjёn e butė fill,
dhe dikush kujtohet pėr pėshtjellimin
midis asaj qė ėshtė e pėrjetshme e mė pak e tillė.
Mė josh sublimja, mė nxit lartėsia,
ku asgjė sėshtė absurde nga natyra,
gati si tė ish zhdukur nė puhi
shkrepi i hirtё, ku trishtimi
kundėrmon si mollė e papjekur tani.
BALADA E TĖ DASHURIT TĖ PASIGURT
Tė shkruash emrin tėnd mbi xhamat e veshur,
tė presėsh nė stacionet ku ke pritur me orė tė tėra,
sjapin as dhimbje as gёzim kёto gjёra.
Tingull i kaltėr, atavik, ermim shumė i fortė,
zėri yt xixėllon si lot engjёlli.
Por dashuria ime ėshtė dashuri Otellosh sot.
Dhe kur mė nxit dhe kur mė vė nė gjumė,
rrėqethem dhe madje shoh njё Jago.
I them vetes: lidhi jambet me spango.
Poezitė janė lule tepėr tė brishta,
tė ushqyera nga trishtimi qė pėrkon.
Dhe nёse zemёrimi grumbullohet, i copėton.
MONOLOG I BRENDSHĖM
I STEFAN MARXOKOSIT
Gjithė natėn unė pi birrė tė artё.
Mė mbėshtjell njė errėsirė violetė, e tёrbuar
Mbi mur ėshtė shkruar: Fat.
Dashuria ime sishte e paktė ose e shuar.
po tė isha plot romantizėm-
qё tё tё doja, do tё ish paralogjizėm.
Nga ana tjetėr hėna mė frenon
(atė frymėzim tė argjendtė tė heshtjes).
Mė shkurajon disku i saj aq i plotė.
Mė matet dhe zbulohet papėrsosmёria.
Nė mesnatė, nė agim, pa pushim,
mbyt njė tjetėr prej ndjenjave tė mia.
Zbardh dita dhe mė gjen tė mbytur
nė njė det gabimesh midis mė tё marrёve.
Dhe mėllagat, akaciet dhe krizantemat
kanė hyrė nė mbretėrinė e sė shkuarės.
Nuk ka mė aromė kopshti im,
Por vetėm barishte tė zeza ose gri - tym.
Dhe mbrėmja bie lehtė pёrsёri
me njė ritėm tė padėgjuar, pa kohė.
Ja breshėr, mjegull, borė dhe shi
pėr tė korruptuar qiellin me argjend.
U krodha nė kaltėrsinė e syve tė tu:
stuhitė e mia do tė shpėrthejnė nё vend.
BALADĖ E ERRĖT
Edhe nėse tė pafundmė e kam durimin
edhe toleranca ime ėshtė e pafundme sigurisht,
mė ka mėrzitur morali i lirė;
brunet me gjinj artificialė, biondet,
autot e tė pasurve pa ēati,
stimujt, mallrat, okazionet.
Mė trishtojnė mendimet e larta dhe bajate
tė atij qė peshkon folje tė vijetruara,
dhe fisnikėria e turbullt
qė pėshtjellon gjithēka ndryshe mirёfilli
dhe shkon pėrtej faktesh elementare qė (logjikisht)
dallojnė prushin nga thėngjilli.
Kam neveri pёr atё qė kthehet shёndoshё e mirё
dhe e shndritshme, jo vetėm tё hapit tё parė
tė bukurisė sė ngjyrosur qė se merr.
I kam zili heronjtė e legjendёs.
E dinė qė do tė vdesin dhe kėmbėngulin,
viktima tė jashtėzakonshme tė ekzistencės.
Shpirti im, shkunde gjumin nga sytё,
hidhi tutje rrobat e Narcisit.
Ēohu nga fundi i kolltukut tėnd,
drejtohu nė syrin e njё cikloni tё pritur:
brenda nė zemėr tė errėsirės, pafundėsia
tė pret si ēmim, i shndritshėm, i venitur.
BALADA E NJĖ NĖNTORI
Ndonėse, padyshim ėshtė i trishtuar
fundi i njė dashurie,
megjithatė ėshtė pėrherė edhe njė ēlirim:
sė bashku me trishtimin qė tė jep, besoj
shoqėrohet me bindjen e patundur
qė nė fund tė fundit sdo tė tė mungojė.
Diēka e veēantė ekziston pёrherё
qė pilulėn e praron:
ndonjė varg nėn dritėn hėnore,
shija e kripės, njё varkё.
Dhe me pak fat,
gjen diēka edhe mė tё veēantё:
dy gjunjė tė hollė dhe tė rreshkur,
njė zė qė djeg
dhe njė gji qė lejon tė kafshohet.
Ēėshtė dashuria nė esencė?
Njė ėmbėlsirė qė normalisht
pėrgatitet me tė njėjtёt ingredientė.
DHIMBJET E TĖ RIUT GETE
Ndėrsa vrapoja pas njė komete
u pengova dhe hunda filloi tė mė rridhte gjak.
Por duke ngjitur Olimpin, qėllimi im,
harrova tė notoj ndёrkaq.
Pra, spaguaj ca gjėra njerėzore,
u ktheva me kambana gjėmuese.
Dhe i zhytur i tėri nė mendime romantike
humba dalėngadalė gjėrat e rėndėsishme.
Tani jam kėtu qė tė prek me gishta
boshin, mes tė boshit tė shkretirės sime, kumit.
Duke parė veten nė pasqyrė, shoh Vertherin
(jetim, u zbardh prej plagės sė fundit)
BALADĖ E NJĖ STINE TĖ PAKRYER
Flakėt mund tė djegin violinėn,
por nuk prekin ngjyrėn dhe gjysmėngjyrėn.
Duke tė menduar ty, ndihem i ēuditur,
si herėn e parė ( njė mėngjes tė turbullt )
kur nė fakultet tė pashė nga afėr.
Ti vishje njė fustan ngjyrė vaji
dhe vėthė violetė ametisti.
Mu duk sikur tė kisha parė kaherё
nėn njė degė plot burbuqe,
mbase mes algave nė njė humnerё ?
Ishe njė portret, pikturuar nga njė Flaming,
me njė Rrugė tė Shenjtė nė sfond,
dhe jo nė plan tė parė dhe nė borde shatėrvanėt varg,
(kėtu fjalėt shtrėngohen njė nga njė;
hyjnor dhe njė zė shqiponjash larg...).
Ike, siē ikin dallėndyshet
qė tė ēiftohen nė kontinente tė tjera.
Tani nė mes tė oqeanit tė thellė tё mundin,
jo me trup porse me mend
pėrpiqem mė kot tė prek fundin.
EPILOG
Dhe pa tjetėr ka gjithmonė njė akt tė fundit,
njė fakt ekstrem, njė gjest pėrfundimtar
dhe mėson dialektikėn menjėherė.
Nė shpirt ka prush tė lagėsht,
qė si duket, sdo tė flakėrojė asnjёherё.
Dhe pastaj ka fjalė ekstreme
-por jo thėnie tė tё pavdekshmėve, tё Mėdhenj:
fraza tė zakonshme, pohime, skena,
si mė jep njė cigare kёtu,
do tė tё josh , po kaloja dhe u ngjita,
hajt, shtrėngoi dhėmbėt, smė pėlqen kėshtu.
Pėrgatiti pėr botim Hiqmet Meēaj
(Botuar nė Gazeta e Athinės, dhjetor 2009)
NDERIM PĖR POETIN E MADH GREK, MILTO SAHTURI
(1919-2005)

U lind nė Athinė, mė 1919. Ėshtė me origjinė nga ishulli i Hidrės, qė sipas enciklopedisė greke Idhria, janė shqiptarė tė sjellur me forcė nė vitet e para tė pushtimit turk, pėr ta populluar kėtė ishull shkėmbor tė braktisur. Ėshtė stėrnip i kapiten Jorgo Sahturit, njėri nga komandantėt e flotės Greke nė revolucionin e 1821-shit. Mė 1937 hyn nė universitetin e Athinės, dega jurisprudencė, por mė 1940 do ta braktisė, pėr tiu kushtuar poezisė.U shfaq nė letėrsi nė Maj tė 1944 me vjersha nė revistėn Ta nea gramata. Bashkėpunoi me revistat: Ta nea gramata, Ta nea Ellinika dhe Nea Estia. Ėshtė nderuar me tre ēmime kombėtare (dy tė para dhe njė tė dytė). Mė 1956, u nderua me ēmimin e parė Poetėt e rinj Europian nga radiotelevizioni Italian pėr librin e tij Kur ju flas. Ndėrsa kohėt e fundit nga Akademia Greke iu dha ēmimi i karierės pėr kontributin e tij tė shquar nė letrat Greke. Ėshtė pėrkthyer nė shumė gjuhė.
Milto Sahturi ėshtė nga zėrat mė origjinalė tė poezisė moderne botėrore. Ky botim ėshtė njė homazh pėr trashėgiminė e pasur qė ai la nė thesarin e poesisė.
U nda nga jeta mė 29 mars 2005.
I MBYTURI
Mos vallė i mbyturi
me kostumin e bardhė me vija atje nė qoshe
jam unė?
dėgjova zėrin e babait tim tė larguar
thyeva orėn
nxorra
tufa rrotėzash tė vogla dhe zemrekė
pėrhapa karamelet mbi tavolinė
jeshile tė verdha tė kuqe
nisėn tė nxjerrin zėra tė padukshėm
si kafshė
njė mace e kuqe u egėrsua papritur
u vėrsul dhe mė grisi librat
shtrova zemrėn time mbi tavolinė
e ndava mė dysh me njė thikė buke
mė pas pėrhapa lule nė banjerė
pastaj u shtrita tė fle
E DJELĖ
Dallgė tė djele sytė e mi
dallgė vetmie duart e mia
dridhen nga njė gjumė i pafajshėm
dhėmbėt nė zemrėn time
fėmija i vdekur
nuk mėrgon
shkon duke mbajtur
njė krimb tė kuq
brenda shamisė
pėrbindsha shėtisnin
kokėposhtė nėpėr ėndėrra
fryn erė e egėr
mbi drulimonėt
fluturon lakuriqi i natės
si ungjill i pikėlluar
njė grua
mbulon hėnėn
me njė cohė tė zezė
VAJTIM
Tė shqyera vajzat si kartoni
me njolla squfuri brėnda kokės
me barishte tė egėr nė gojė
thyejnė filxhanin e qiellit
me lotė ēurg nėpėr sytė
si karfica tė zeza tė reja
kur ngjyra e zogjve do kėndojė?
kur fluturat do pėrplasin thikat?
atėherė nėpėr diej do tė mbijnė tė tjera duar
dhe gjumi do tua zbrazė errėsirėn
dhe nata do jetė e bukur si dita
DIMĖR
Sa bukur u vyshkėn lulet
ēmrekulli qė u vyshkėn
dhe ai i ēmenduri qė bredh rrugėve
me njė zemėr tė trembur dallandysheje
u bė dimėr ikėn dallandyshet
u mbushėn rrugėt me pellgje
dy re tė zeza nė qiell
shikohen sy mė sy tė egėrsuara
nesėr do tė dalė nė rrugė shiu
i dėshpėruar
pėr tė ndarė ēadrat e tij
gėshtenjat do ta kenė zili
do tė mbushen me zhubra tė vogla tė verdha
do tė dalin dhe tregtarė tė tjerė
ai qė shet krevat tė vjetėr
ai qė shet postiqe tė ngrohta tė ngrohta
ai qė shet salep tė nxehtė
dhe ai qė shet kėllėfė prej akulli tė ftohtė
pėr zemrat e mjera
BUKA
Njė ēyrek i madh, njė franxhollė gjigande
e ngrohtė
kishte rėnė nga qielli nė rrugė
njė djalė i vogėl me brekė tė shkurtra tė gjelbra
e preu me thikė
dhe ua ndau njerėzve pėrreth
por dhe njė vogėlushe, njė ėngjėll i bardhė
dhe ajo
preu me thikė
ndau copėza tė vėrteta qielli
tė gjithė rendėn drejt saj, pak shkuan
te buka
tė gjithė vrapuan te ėngjėlli i vogėl qė ndante
qiell
Tė mos e fshehim
kemi etje pėr qiell!
KONTROLLORI
Njė baēe mbushur gjak
ėshtė qielli
dhe pak dėborė
i shtrėngova litarėt
duhet pėrsėri tė kontrolloj
yjet
unė
trashgimtari i zogjve
duhet
qoftė dhe me krahė tė thyer
tė fluturoj
JETĖ
Natė
nė njė farmaci
njė kalė
i gjunjėzuar
ha
dėrrasat
njė vajzė
me njė djegie
tė ēuditshme
tė gjelbėr
mjekohet
kurse
fantazma
e dėshpėruar
qan
nė njė qoshk
KONKLUZION
Macja erdhi si zė nga njė horizont i trembur
binte shi dhe ėndėrra plot gunga rėnkonin gjithė natėn
nė mėngjes njeriu u la dhe u rruajt
si gjithnjė
rrotull tij goditėn ēekanėt si gjithnjė
ndėrsa dilte nė rrugė iu pėrgjigj njė shėnjtoreje
veshur nė vishnje
kishte vdekur nga rrota para
qindra vjetėsh
e pa qumėshitėsi dhe e pėrshėndeti
mė pas e pėrshėndeti postieri
pastaj ēu bė ai njeri
rrobat e tij qarkulluan gazetave
njėrin sy tė tij e mbante me tė luante
njė vajzė e vogėl
makina tė zeza sollėn gjymtyrėt e tij
tė prera
dhe zemra e tij aerostat qeshte nė boshllėk
HIDHRA
Hidhra ėshtė njė fik deti
mbushur me zjarrmi ėndėrra dhe gjėmba
kudo ku shkoj ēdo gjė e shoh tė verdhė
dhe nuk mundem tė vėshtroj dritaret
sepse brėnda hyjnė
varka fantazma
fantazma kaikesh
qė gjithnjė rrotullohen
gjithnjė mė shikojnė
sy tė zgurdulluar dhe tė trėmbur
PĖLLUMBI
Prej kėtej do tė kalonte pėllumbi
kishin ndezur pishtarė pėrreth rrugėve
disa njerėz ruanin nė vargun e pemėve
fėmijė mbanin nė duar flamurka
iknin orėt dhe nisi tė bjerė shi
mė pas u vrenjt i gjithė qielli
njė vetėtimė pėshpėriti gjėra tė frikshme
dhe u hap britma nė gojėn e njeriut
atėhere pėllumbi i bardhė me dhėmbė tė egėr
ulėriti si qen nė mes tė natės
KARNAVALI
Larg nė njė tjetėr botė bėhej ai
karnaval
kėrriēi kthehej nėpėr rrugėt e shkretuara
ku smerrte frymė njeri
fėmijė tė vdekur ngjteshin nė qiell
zbrisnin njė ēast tė merrnin balonat prej letre
qė kishin harruar
binte borė e qelqtė lufte-letrash
pėrgjakte zemrat
njė grua e gjunjėzuar
perėndonte sytė si e vdekur
kalonin vetėm falanga ushtarėsh pėr dy
pėr dy me dhėmbė tė akulluar
Nė mbrėmje doli hėna
karnavaleske
urrejtjembushur
e lidhėn dhe e hodhėn nė det
tė therrur
Larg nė njė tjetėr botė bėhej ai
karnaval
PETRUA
Prap ēkabibanlizėm kėtė Pranverė
lulet gėlltitnin bletėt
zogjtė hanin tė brendshmet e skifterėve
trėndafili mbeti vetėm
dhe meneksheja u shndrua nė mort
Nuk kam lule tė tjera tė tė sjell
por njė ditė do tė bėhem kopshtari i madh
do tė mbjell do tė ujis dhe do tė krasis
do ta kem shtėpinė lart mbi njė re
do ti ndez ėndėrrat me diellin
Sot sjam veēse njė lundėrtar
veēanėrisht pėr baltrat limonat
teneqetė mes ujit nė liman
ēmend sirenėn mbjell gjakun tim
mbaj syze prej guri dhe mė quajnė Petro
TRE LOTĖ TĖ ZOTIT
Nga shtėpia po shkulin dritaret
shqyejnė portat nė mijėra copra
prej tyre tre burra hyjnė tė gėzuar
pesė gra dalin tė lotuara
nga dritaret fluturojnė zogj shumėngjyrėsh
flasin - miq tė mi - flasin si njerėz
dhe mė pas qetė-qetė vdesin
atėherė korniza bėhen kėta zogj
dhe njė nga njė hapin krahėt
forma tė pėrthyera
tė njė bote tė humbur
NĖ SHTĖPINĖ E POETIT TĖ VDEKUR
Nė shtėpinė e poetit tė vdekur
janė fotografitė e ngjitura
tė poetėve tė tjerė tė vdekur
qė kur ishin gjallė
talleshin
ose grindeshin
me tė vdekurin
Tani rrinė tė palėvizur
ngjitur nė mure
vetėm poeti i vdekur
rrotullohet nė shtrat
i dėshpėruar.
PASQYRA E MADHE
Njė erė e ftohtė frynte nga fytyrat e Pasqyrės sime
tė Madhe. I mori pastaj dielli dhe u qetėsuan.
Janė brėnda nė pasqyrė, bashkė, tė vdekur dhe tė gjallė: Unė
Kafka, njė shenjtore pasbizantine dhe Dilan Tomas.
Dilan Tomas u fry, nxorri njė klithmė dhe plasi
me krismė. Vargjet e tij nuk u prekėn, por tė bukur,
me vargjet e mi u pėrqafuan. Kafka nxorri nga sytė
dy peshq dhe dy kongjinj tė ndezur.
I hodhi mbi ne tė na digjte.
Shenjtorja si dikur ėshtė e lidhur nė rrotėn
qė rrotullohet. Rrjedh gjaku i saj.
Mė nė fund tė gjithė i merr djalli
dhe qetėsohen.
NJĖ BOTĖ E VDEKUR
Njė botė e vdekur
pi qumėshtin e vet tė ftohtė
venė e vinė varka
sjellin tė tjerė tė vdekur
gratė humbasin bijtė
fėmijėt qajnė pėr nėnat
pėrbindėshat luajnė poker:
-Hidhe pesėn! ulėrin vrasėsi i vdekur
papritur flet prap
zonja mut dhe shalqiri
derisa nxjerr hėna e kuqe
thikėn e saj
dhe fillon tė therė.
(Botuar nė Gazeta e Athinės, prill 2005)
NDERIM PĖR POETIN MANOLIS ANAGNOSTAQIS

Manolis Anagnostaqis u lind nė Selanik mė 1925. Studioi pėr mjekėsi dhe u specializua pėr radiografi nė Vienė (1955-1956). E ushtroi profesionin e tij nė Selanik dhe mė 1978 u transferua nė Athinė. Pėr veprimtarinė e tij politike nė lėvizjen studentore u burgos gjatė viteve 1948-1951, ndėrsa mė 1949 u dėnua me vdekje nga njė gjyq ushtarak. U shfaq nė letėrsi nė revistėn Letra tė Pireut (1942) dhe te revista studentore Nisja (1944). Nė kėtė tė fundit ishte edhe kryredaktor pėr disa muaj. Botoi poezi dhe shėnime kritike nė shumė revista por kishte dhe veprimtari tė dėndur nė gazetėn Agimi me tekste letrare dhe politike. Botoi revistėn Kritika (Selanik 1959-1961), ishte anėtar i grupit botues tė Tetėmbėdhjetė Teksteve (1970), tė Teksteve tė Rinj dhe tė revistės Vazhdimi (1973). Ka botuar shumė vėllime poetikė dhe studime e kritika letrare. Ėshtė vlerėsuar me ēmim vjetor pėr poezinė dhe me ēmim kariere nga Parlamenti i Greqisė. Poezitė e tij janė pėrkthyer nė Anglisht, Frėngjisht, Gjermanisht, Italisht. Vdiq mė 22 qershor 2005.
Anagnostaqis ėshtė njė nga poetėt e brezit tė artė tė poezisė sė re greke. Siē duket edhe te poezia e tij me titull Apologji, ai pesėmbėdhjetė vitet e fundit nuk shkruajti. Nė njėrėn nga intervistat e tij shprehet se edhe heshtja e poetit ėshtė poezi.
Pėrgatiti pėr botim dhe shqipėroi poezitė Hiqmet Meēaj.
SHAHU
Eja tė luajmė.
Do tė tė tė fal mbretėreshėn
(Ishte dikur e dashura ime.
Tani nuk kam mė tė dashur).
Do tė tė fal tė dyja kalatė
tani nuk i qėlloj mė miqtė e mi
(Kanė vdekur prej kohėsh para meje)
dhe ky mbreti kėtu nuk ishte kurrė mbreti im
dhe gjithė kėta ushtarė pėrse ti dua?
(Ēajnė pėrpara, tė verbėr, pa asnjė ėndėrr)
Tė gjitha, edhe kuajt, do tė ti jap,
vetėm kėtė tė ēmendurin do ta mbaj
se di tė shkojė vetėm te njė ngjyrė
galopon nga njėri skaj nė tjetrin
tallet me tėrė armatimin tėnd
duke hyrė papritur nėpėr vijėn e sulmit
i pėshtjellon formacionet e tua tė mbrojtura mirė.
Kėshtu kjo ndeshje nuk mund tė ketė fund.
EPILOG 1
Mjaft mė me vetmashtrime,
shumė shumė ti perceptosh
si dy projektorė tė trubullt nė mjegull,
si njė mesazh pėr miqtė qė mungojnė
me fjalėn e vetme: rroj.
Pėrse, siē e tha dikur shumė mirė miku im Tito,
Asnjė varg tani nuk i nxit mė masat,
asnjė varg sot nuk pėrmbys regjime.
Qofsh dhe i gjymtuar
trego qė ke duar. Gjyko, le tė gjykohesh.
EPILOG 2
Kėto vargje mund tė jenė tė fundit
tė fundit nga tė fundit qė mund tė shkruhen
sepse poetėt e sė ardhmes nuk rrojnė mė
ata qė mund tė flisnin vdiqėn tė gjithė tė rinj
kėngėt e tyre tė trishtuara u bėnė zogj
nė njė tjetėr qiell ku ndrin njė diell tjetėr
u bėnė lumenj tė egėr dhe vrapojnė drejt detit
dhe ujrat e tyre nuk mund ti veēojmė dot
nė ato kėngė tė trishtuara mbiu njė shelg
tė rilindim nė lėngun e tij mė tė rinj nga ēishim.
(Ē)NDERIMI
Vdiqe, u bėre dhe ti: i miri.
I shkėlqyeri, familjari, patrioti.
Tridhjetė e gjashtė kurora tė shoqėruan,
tre fjalime zėvendėspresidentėsh,
shtatė vota pėr shėrbimet e larta tė tua.
Ah ore Laurent, unė qė e dija ēi poshtėr ishe,
ēpara pa vlerė, njė jetė tė tėrė brėnda gėnjeshtrės
Prehu nė paqe, nuk do vi tė ta prish qetėsinė.
(Unė, njė jetė tė tėrė mes heshtjes do ta riblej
shumė shtrėnjtė dhe jo duke shitur lėkurėn).
Prehu nė paqe. Siē ishe nė jetė: i miri,
I shkėlqyeri, familjari, patrioti.
Nuk do tė jesh as i pari as i fundit.
PEISAZH
Mure tė rrėnuar. Braktisje.
Forma tė shkuara qarkullojnė indiferente
kohė e vjetėr pa ekzistencė
asgjė mė nuk do ndryshojė kėtu brėnda.
Ėshtė njė heshtje e paqtė mos prit pėrgjigje
Njė natė marsi pa kthim
pa rini, pa dashuri...
ēdo mars fillon njė pranverė.
Libri i shėnuar nė faqen 16
programi i shfaqjes pėr tė dielėn tjetėr.
(Botuar nė Gazeta e Athinės, korrik 2005)
GRIGORIA PULIU
Grigoria (Rica) Puliu, u lind nė Athinė. Pėr njė periudhė tė madhe kohe jetoi nė periferi, duke dhėnė anglisht nėpėr kurse tė gjuhėve tė huaja. Ka botuar shumė libra poetik, si dhe ka marrė ēmime tė ndryshme letrare. Tani jeton e krijon nė Athinė.
I GEZUARI
I pėlqente tė vėshtronte nėpėr rrugė.
Tė pėrshėndeste kalimtarėt me flokėt e tij tė rrallė.
Tė ėndėrronte udhėtime
me shtėpitė me rrota qė shndrinin.
Tė mbushte ēantėn me ndėrresat seksi
qė shihte nėpėr vitrina dyqanesh.
Tu merrte erė shishkave aromėzuese
qė i kujtonin kundėrmimin e dashurisė.
Por picirukė budallenj
e morėn pėr tė ēmendur
duke shpėrndarė dhunė
nė ėndrrėn e tij.
Zemra e tij e brishtė nuk e duroi llahtarinė
dhe njė mbrėmje tė vetmuar
shkriu pa britmė
nė njė trotuar
tė rrugės Shatobrian.
MENDIME TE ĒASTIT
Vetmia ėshtė e pranishme si njė ré.
Sonte veēanėrisht ka dy pamje.
Njėra ėshtė e trishtuar,
tjetra e ngjashme me njė hėnėzim.
Ėshtė kaq e zakonshme sa e ngatėrron
me njė shėtitje nė rrugėn Ermu.
Me ēizmet takėlarta nė vitrina.
Me brekėt tėrė dantella.
Me ēka mbeti nga dita jote.
Ndez njė cigare pas tjetrit.
Pi pak verė tė kuqe
dhe konkludon se ēdo gjė ėshtė njė fiksim,
njė ndienjė mashtruese
dhe ti foshnjė e artė e gjithėsisė
qė tė duhet tė kalosh
lumin e tėrbuar tė jetės
jo me britma
por me kukuritje!
KESHTU MENDOVA KUR
PER HERE TE PARE TE PASHE
Ti bukurosh i ēuditshėm
eja ta kalojmė pėrqafuar
kėtė natė.
Ti harrojmė tė gjitha hallet tona.
Ta festojmė tė dėshiruarin gėzim.
Tė ushqejmė pėr mijėra vjet
ėndėrrat tona
para se tė thahen puthjet
para se tė shuhet dhe tė vdesė pasioni ynė
si kjo natė nė agullim.
MESUESI THA...
Duke lexuar prapė Itakėn tėnde
tė shoh krejt tė gjallė para meje.
Tė vetmuar dhe tė largėt,
pėrkulur mbi shkrimet e tua-
qė i ndriēon njė radhė qirinjsh.
Rruga drejt pėrsosmėrisė
ėshtė njė trėndafil i lulėzuar
nė palcė tė dimrit.
Shkuarja pėr nė Itakė,
njė marshim plot dhimbje, sfilitje,
dėshėrim dhe luftė.
Vazhdoje atė gjer nė fund, thua.
Guxo, fito mbi frikėn e shpirtit,
noto mbi dallgėt e egra tė jetės, mos u tremb.
Njė ditė plot dritė
ngarkuar me trofe dhe flamuj
nė liman tė Itakės tėnde
do tė hysh.
ANTOLOGJI E VOGEL,
NJE MENDIM
Trishtimi iu dha njeriut
nga mėshira.
Qė kur tė arrijė nė ēastin e ngritjes
nė zenith,
gjėrat tokėsore si pluhur ti shkundė
me lehtėsim shpirti.
PA PERGJIGJE
Netėt papritur futėn nė njė valixhe, botėn.
Rrėshqasin nėpėr rrugė
mbyllur nė konserva, ditė tė thata.
Dėshpėrimi mė rrotullon si njė gjarpėr.
Dora e njė Perėndie, mė ka kapur fort pėr gryke.
mbytem me njė qeshje vjollcė,
e pamundur tė pėrmbahem.
Nėse ti, do tė ishe nė vendin tim, ēdo bėje?
MBREMJET
E njeh ēmendurinė, mė thua. E njoh prej kohėsh.
Ėshtė ajo aromė dekompozimi
qė ravgon nė lėkurė si gjarpėr.
Nuk i frikėsohem mė.
Ajo qė kam frikė ėshtė kjo fytyrė
e qelqtė e ekranit tė vogėl
qė ēdo mbrėmje nė tė njėjtėn orė
ulėret dashuria ėshtė njė kėrcėnim.
Sa qan e qesh mė kėtė ulėrimė,
aq sa duart e zbrazin gojėn, si njė qeli tė vogėl.
Dallgė ma pėrmbytin dhomėn
duke gjėmuar kėrcėnim, kėrcėnim
ndėrsa agonia ma pėrvėlon trupin.
Sarkastike dhe e ndritshme mė rrėshqet unaza nė dysheme.
Kush ėshtė ajo fytyrė e mbėshtjellė
nė ar qė po mė tremb kaq shumė?
Po ky zė gjarpri?
KAQ PAPRITUR
Papritur dhoma mė bėhet e huaj
dritaret kyēen
porta hermetikisht mbyllet
dhe zėri i lamtumirės tėnde
ngjitet nė mur.
Sa e ēuditshme ėshtė bota
sa e ēmendur ėshtė dhoma ime
papritur bėhet e huaj, e dashur papritur,
mė merr si varkėz dhe mė shėtit nė det tė hapur
ose bėhet kafaz, qeli e errėt
dhe si prishet punė nė jetoj a vdes.
Kaq papritur...
DASHURIA VJEN E IKEN
Pranė meje nė ndenjėsen e barit
me njė nėnqeshjeqeshje ironike, qėndron
e kamufluar e arthmja ime.
Shans i ri
dashuria ime e freskėt, qė tani ėshtė dehur.
Pas meje, ankthet
e kanė humbur ēdo interes.
Ia kap dorėn
dhe dalim nė rrugė
-Njė ēift tė rinjsh pėrqafohen
duke mbajtur nėn sqetulla
premtime njerėzore.
Shiu bie me shtėmba.
Por sna demoralizon asgjė.
I japim adresėn taksixhiut
dhe puthja jonė e zjarrtė
shkrin tokėn
si kek.
DREJT FUNDIT TE RRUGES
Degė tė thara nė gojė.
Brymė nė sy.
Hapa tė pasigurtė, tė paqėndrueshėm
mė tė paqėndrueshėm edhe se tė fėmijėve tė vegjėl.
Jetė tė ngrėna prej vemjesh, tė boshta.
Fitimi i njė rruge tė verbėr.
Kupa e njė ėndrre tė turbullt.
Dhe Fati ynė, si njė e pėshtyrė nė fytyrė
na shoqėron deri nė fund
me atė qeshje sensuale, tė gėnjeshtėrt.
TI KALOSH PRANE
Ajo fytyrė nė rrugėn e fshatit
pranė tė cilit deti farfurin.
Ai vėshtrim qė zgjon
pėrbindsha tė pėrgjumur.
Pėrsėri qėndron atje pėrtej
si perėndi e lashtė qė tė buzėqeshė.
Dhe ti i kalon pranė i pėrkulur
me turp dhe turbullim
ndėrsa njė klithmė qė pėrpėlitet
por nuk afrohet
kthehet pas dhe shuhet
ngadalė ngadalė si yll i shurdhėt
nė qiellin e errėt, tė pafund.
GJITHĒKA ESHTE KUNDER MEJE
Gjithēka ėshtė kundėr meje
-Nė vitet e mia fėmijnore tė izolimit.
-Nė shkollat e mjera
me mykun erėmirė tė mėsuesve.
-Me idetė e blerta erotike tė shokėve tė mi.
-Nė fytyrat e uthullta, tė pėshtira tė punėdhėnėsve tė mi.
-Nė atdheun tim, tė maniakėve tė pushtetit
dhe pėrndjekėsve tė sė bukurės.
-Pikėrisht ajo, shtėpia ime
qė iu mėrzit monologu im.
Tė gjitha, nė fund tė fundit, konplotojnė kundėr meje.
Dhe unė, duke qėnė armikja e tyre
buzėqesh ende hidhur
u kthej faqen tjetėr
duke shpresuar absurden:
nė vend tė shpullės, njė trėndafil!
PSE TE DYSHOJ?
Me verė rrushi ngushėllomė.
Sepse gėzimi mė ėshtė tharė.
Mesditės
mbi tė kalon rrėshqitshėm reja
me dhunė pėrbindshi.
Njė puhizė e lehtė shpupurit barin.
Dhe dielli del pėrsėri
duke mbledhur gjithė brymėn.
Pėrse tė trishtohem?
E njoh kėtė lojė.
E njoh hijen e rėndė qė bie mbi qepalla.
E kam parė tė bardhė si pambuk
tė gardhojė zėrin;
E njoh vėndfshehjen e shpirtrave tė mirė.
Kohėn dyfytyrėshe.
Pėrse tė dyshoj
nė dashurinė e vetėtimtė?
Nė shkėlqimin e kristaleve?
Nė mesditėt e arta?
BRITME NE MJEGULL
Kalimtarė dhe makina.
Njė menadė e pėrndjekur
me shpatėn e vdekjes nė sy.
Turbullim rrethanash, vetmia.
Njė britmė zvarritet nė asfalt
ndėrsa goja rinxjerr greminėn
me tym cigaresh.
Sirenat e ambulancės e rrethojnė
dhe e kėrcėnojnė
tė rrijė pėrgjithnjė jetime,
nė njė botė gjysėm tė vdekur.
Pėrgatiti dhe shqipėroi Hiqmet Meēaj
(Botuar nė Gazeta e Athinės, gusht 2006)
GJASHTĖ AUTORĖ NGA POEZIA E SOTME GREKE
Nė pėrkthimin e kėtyre gjashtė autorėve nga poezia e sotme greke, Andi Meēaj sjell njė kontribut tė ri pėr njohjen sadopak tė tyre. Telemak Qitiri, ish zėvendėsministėr i Pasok-ut, si dhe Sahturi, jepen mė tė plotė. Siē vihet re, poezia moderne greke, me nivelet e saj cilėsore, nuk ka mbetur te dy nobelistėt e njohur: Seferi dhe Eliti, por vazhdon tė zhvillohet nė nivele tė reja tepėr moderne, si pjesė e poezisė sė sotme botėrore.
(Shėnimi nga Hiqmet Meēaj)
TELEMAK QITIRI
1945
FUNDI I LIGJĖRATĖS
Tė thėnat janė vrima
Tingėllojnė
Kur erret
Ajo zhurmė
Dhe njė ajėr shkatėrrues
Ngrė dhera dhe gurė
Bėj jetėn e gjarprit
Nuk flas mė
Derisa goja
Me gjethe tė mbushet
MĖNGJESIN E TĖ DIELĖS
NĖ DHOMĖN TIME
(
Pafundėsinė hapa
Dhe u gjenda nė kopshte
I ngrirė
Ai qoshku i boshatisur
Ėshtė imi
Kėtu mbij si pėrjashtim
Dhe kėtu shkrij
Ngadalė
Me zhurmimin e ėmbėl tė bletėve
Dhe me trallisjen
E kundėrmimeve
ĖNDĖRR
Hapsira ėshtė e pafundme
Njė pėrbindėsh paradoksal
I kuq
Si zbulim
Pėrvėlon zėmrėn time
Njė pėrbindėsh i heshtur
Vetmimtar
Jashtė shtratit
Qėnie me krahė
Presin lindjen time
Dhe gjithnjė bie shi
Fjalė tė cunguara
Mbi njė dysheme vrima vrima
LULJA
Lulen
e egėr tė pllajės
kurrė sdo ta kėpusja
ju e vyshkėt
dhe tani e mbani tė freskėt, thoni
nė vazo lulesh,
vetmashtrim
lulja vdiq
ta dini
dhe svlen mė
gabim e keni
tė mbani pėr zbukurim
njė tė vdekur
Rrėshqasin lagjet
Tė ngjeshur banorėt
Asnjė nuk gjen qetėsi
Ku shkojnė kaq shumė tė vetmuar?
Mjegulla ngjitet nė lėkurė
Bie njė erė shurre
Vetėm njė dritare
Pėrsėprapthi
Shikon nga jashtė brėnda
Dhe ndrit ngadalė
Dhomėn
Rruga
Qytet i huaj
OQEAN
Dėgjova kohėn
E prita shumė herė
Dhe tani ende
Butėsisht pėrplas krahėt
Dhe hija e luginės shtrihet
E shtrihet
Si njė udhėtim
Gjithmonė iki
TAQI VARVICIOTI
1916
SHĖNIMI I MBRAMĖ
Kur tė vijė ēasti i ndarjes
Mos u dėshpėroni ju miqtė e mi
Mos u dėshpėroni
Do fryjė njė erė ngarkuar
Me gjethe tė vdekura
Zėra tė harruar
Heshtazi do tė kaloni
Dritaren e akullt
Qė i hapet natės
Natės sė egėr
Mė tė tmerrshme se tė gjitha erėrat
Mė tė zbrazėt se sa mungesa
Do tė jetė e thellė drithėrima juaj
Dhe puthja e dashurisė
Do tju ndriēojė
Kur tė vijė ēasti i ndarjes
Mos u dėshpėroni ju miqtė e mi
mos u dėshpėroni
Le tė udhėtojė buzėqeshja juaj
Nga buza nė buzė
JORGO PAVLOPULO
1924
RISHFAQJE
Kėtu ishte vėndi i tij.
Burri i ulur midis
pasqyrės dhe heshtjes sė vet
duke parė diēka tė digjej me ngut
dhe prap tė mbetej prej saj shėmtimi
mundej ta vuante akoma dashurinė.
Ndonjėherė lodhej
vėshtronte tavanin
mbushur sy qė u luteshin tė tijve
dhe merimangėn diku nė njė cep
tė dridhej duke zbritur.
Pastaj ranė mbi tė gurrė tė mėdhenj
gėrmadha qė e coptuan
nė pjesėza zėrash tė vegjėl.
STELIO GJERALI
1920
DISKU FLUTURUES
Nuk mund tė besoj thoshte
si ėshtė e mundur njerėz tė torturojnė njerėz.
Nga na mbiu ky pyetėn
tė grupuarit mos ėshtė disk fluturues
qė akoma ska zbritur nė tokė?
Mos u keqkuptoni tha mė plaku
ai njeri ndoshta ėshtė bimė.
Ka shumė gjelbėrim zėri i tij. Na sjell
pyllin, na kujton zogjtė, ka
brėnda syve verėn e nxehtė.
Mos e ngarkoni me kujtimet tuaja.
Nuk e shihni sa na mungon njė i pafajshėm?
Le ta lėmė nė botėn e tij.
Na duhet pra njė njeri
tė besoj se nuk ėshtė kurrė e mundur
njerėzit tė torturojnė njerėz.
TASO LIVADHITI
1922
O Trishtim
Duhej tė pėrvidhesha,
ndryshe isha i humbur,
por i panjohuri i stacionit
mė priste nė fund tė udhėtimit.
Cili i panjohur?
Isha unė i munduri
qė hapja dyert e vagonėve qė ndaleshin
dhe dilja nga ana tjetėr e ėndrrės.
O trishtim,
tė njohėm qė fėmijė,
pak pėrpara se tė kuptonim botėn.
MILTO SAHTURI
1919
BISHĖS
Mos ik bishė.
bishė me dhėmbė tė hekurta
do tė tė ndėrtoj njė shtėpi druri.
do tė tė jap njė shtampė.
do tė tė jap dhe njė shkop.
do tė tė jap dhe tjetėr gjak tė lozėsh
Do tė tė shpie nė tė tjerė limane.
tė shohėsh vaporė si hanė
spirancat
si ēahen mė dysh direkėt
dhe flamujt papritur tė lyhen me tė zezė.
Do tė tė gjej prapė tė njėjtėn vajzė.
tė trėmbet e lidhur nė errėsirėn e natės
do tė tė gjej pėrsėri ballkonin e thyer
dhe qiellin qen.
qė mbante shiun nė pus
Do tė tė gjej prapė tė njėjtėt
ushtarė
atė qė humbi para tre vjetėsh
me vrimėn mbi sy.
dhe atė qė trokiste dyert
netėve
me dorėn e prerė
Do tė tė gjej prapė mollėn e kalbur
Mos ikė bishė.
bishė me dhėmbė tė hekurta
VJOLLCA
Tak-tak
hap rinor
duk-duk
hap i plakur
nė kafene hyn
zoti Ermis
me tė dhjetė bastunėt e tij
dhe porosit
-Njėmbėdhjetė kafe
njė pėr veten
njė pėr ēdo bastun
ēvjollcė e shkurtėr
qėnka jeta
kurse unė kisha synim
tė shėtisja tė shėtisja
njė Parajsė tė tėrė
NUK ĖSHTĖ EDIPI *
Njė qiell i madh mbushur breshka
salla gjigande me kolona dorike
fantazma tė uritura
tė ulura nėpėr qoshe nė karrike
qajnė
dhoma me zogj tė vdekur
Egysti rrjeta Kosta
Kosta peshkatari qė vuan
njė dhomė mbushur tyle shumėngjyrshe
qė valėzojnė
nerėnxa thyejnė xhamat e dritareve
dhe hyjnė brėnda
Kosta i vrarė
Oresti i vrarė
Aleksi i vrarė
kėpusin zinxhirėt nė dritare
dhe hyjnė brėnda
Kosta Oresti Aleksi
tė tjerė kthehen nė rrugė nga festa
me flakadanė me flamuj me pemė
i bėrtasin Maries tė zbresė poshtė
i thėrrasin Maries tė zbresė nga qielli
kuaj Akej fluturojnė nė qiell
predha shoqėrojnė fluturimin e tyre
dielli rrokulliset nga kodra nė kodėr
dhe hėna ėshtė njė fener jeshil
mbushur alkol
atėherė heshtja errėson rrugėt
dhe del i verbri me bastunin e tij
fėmijė e ndjekin nė majė tė kėmbėve
nuk ėshtė Edipi
ėshtė Ilia i tregut tė zarzavateve
luan njė melodi tmerrėsisht tė kobshme
ėshtė Ilia i vdekur i tregut tė zarzavateve
* - Edipi i mitologjisė, i njohur
pėr kompleksin e Edipit
ĖNDĖRRAT
Varret janė tė gėzuar
ėndėrrat gjithmonė kalojnė
nėpėr varre
vėrsulen
shpėrthejnė
hapen dhe fėrshėllejnė
atėherė e harrojnė vdekjen
nuk e kujtojnė
KOKA E POETIT
E preva kokėn
e vura nė njė pjatė
e ēova te doktori im
-Ska gjė, mė tha
djeg nga zjarri
hidhe nė lumė dhe tė shohim
e hodha nė lumė mes bretkocash
pikėrisht atėherė u prish bota
filloi disa kėngė tė ēuditshme
u drodh ēmėndurisht dhe ulėriti
e mora dhe ja vesha prapė qafės
kalova i fandaksur rrugėve
me kokė jeshile gjashtėkėndėshe poeti
ZOTĖRI
-Zotėri, ėshtė mesditė dhe ende
nuk u zgjuat
-Zotėri, nuk e hėngrėt mėngjesin
-Zotėri, pitė shumė kafe
-Zotėri, dielli shkėlqen, vetėtin
bie shi dhe borė
-Zotėri, njė zog i kuq ka ngecur
nė dritaren tuaj
-Zotėri, ke njė flutur tė zezė nė
gjoks
-Zotėri, si e ngisni biēikletėn!
-Zotėri, keni ngrirė
-Zotėri, keni temperaturė
-Zotėri, keni vdekur?
TĖ VETMUAR
Njerėz tė vetmuar nė tė ftohtė
i flasin Perėndisė
i shikon
pema e pashprehje
pa gjethe
korbat u veshėn nė tė kuqe
si kurva
kisha u prish
nga shiu i shumtė
shėnjtėt u panė
tė vrapojnė nėpėr rrugė
MBASDITJA JESHILE
Atė mbasdite jeshile
vdekja ia kishte vėnė syrin oborrit tim
e shihja tė vinte rrotull
me syrin tim tė kadifejtė
nga dritarja ime e vdekur
kalonte dhe bėnte kuleēshitėsin
kalonte dhe bėnte shitėsin e llotarive
fėmijėt asgjė nuk dyshonin
luanin me revole dhe cicėrinin
ai kthehej dhe afrohej prapė
prapė largohej dhe ikte
mė pas rivinte
nė fund u egėrsua
filloi tė ulėrijė
ngjeu sytė dhe thonjtė
i fryu gjokset
filloi tė flasė me zė tė hollė
bėri si grua...
pikėrisht atėhere u largua pėrfundimisht
duke pėshpėritur:
-Nuk kisha fat sot
nesėr do rikthehem
PASQYRA
Ndėrsa pasqyra ime
kthehej drejt qiellit
u shfaq
njė hėnė gjysėm e ngrėnė
nga milingonat e kuqe
tė zjarrit
dhe njė kokė bri saj
tė digjet dhe ajo brėnda shiut
pėrvėlues
tė shndrijė
tė feksė
ndėrsa zjarri e merrte e bėnte
qymyr
pėshpėrit:
-Pemėt djegin ikin si flokėt
ėngjėlli zhduket me krahė
pėrvėluar
kurse dhimbja
qen me kėmbė tė thyer
ngelet
ngelet
STACIONI
nė kujtim tė Guillaume Apollinaire
Nė gjumin tim bie shi paprerė
ėndėrra mė mbushet baltė
ėshtė njė peisazh i errėt
pres njė tren
stacionieri mbledh luleshqerra
mbirė mbi shina
sepse ka shumė kohė pa ardhur
treni nė kėtė stacion
dhe papritur ikėn vitet
ulem pas njė xhami
zgjaten flokėt mjekra
si tė jem i sėmurė rėndė
por prapė mė merr gjumi
ngadalė-ngadalė vjen ajo
nė dorė mban njė thikė
afrohet me kujdes
e ngul nė syrin tim tė djathtė.
Shqipėroi nga greqishtja Andi Meēaj
KIKI DHIMULA

Pėrktheu: ILIAZ BOBAJ
Kiki Dhimula u lind mė 1931 nė Athinė. U shfaq nė letėrsi nė vitin 1952 me pėrmbledhjen "Poezi", tė cilin mė pas e tėrhoqi vetė nga qarkullimi. Trajton kryesisht si motive tė saj mungesėn, vetminė dhe rrjedhjen ekohės. Ėshrė akadamike prej vitit 2002, e nderuar me ēmimin shtetėror mė 1989 dhe ēmim akademik mė 2001 pėr tėrėsinė e veprės sė saj. Kiki Dhimula ėshtė sot njė ndėr poetet mė tė njohura greke.
Autore e 15 librave me poezi, ajo ėshtė e njohur brenda dhe jashtė Greqisė. Poezitė e saj janė botuar nė shumė gjuhė, nė antologji dhe tekste shkollore.
FRIKA E PĖRGJEGJĖSISĖ
Mė thuaj se kur
pėrherė e etura baltė e shpirtit
pati durim tė presė
shiun e kalendarit?
Dhe nėse, siē thua, duhet
tė jenė tė gjitha besnike tė kohės sė tyre
pėrshtatur me formėn e saj.
kur unė riktheva verėn
ti pėrse nuk erdhe tė mė bėje
terapi gjinkalle nė degėn time?
Mos mė fajto, pra,
se nuk isha vjeshtė
prandaj nuk e solle shiun e parė.
MOSRESPEKTIMI I TĖ ZAKONSHMES
Perėndim mos u ēmende?
Hiqi menjėherė tė kuqet,
s'tė vjen turp
ti po shkon nė varrimin tėnd.
NĖ ANIJE
Njė ēift trupvogėl.
Prejardhja-mėrgim i syve.
Me siguri punojnė diku nė mbijetesė
-reklamohet pėr meritėn e tij
nėnėshtrimi.
Me lejen e verės.
Tani duart e lira kumtojnė
pėrkėdheljet e tyre tė harruara.
Adhuroj lirshmėrinė e shtrirjes sė gishtave
tė lojės sė tyre nė shtrat
tė lidhura fort
sikur tė thurrnin shporta tė gėzuara
me vorbull pathosi i mbushin
i shpleksin dhe i pleksin pėrsėri.
tani i riu sikur u lodh
ndoshta nga liria e plotė e pleksjes
ndėrkaq anieja pėrkundej gėzueshėm
kthehet dhe fle
mbi vathin e tij tė majtė.
ndėrsa ajo ėshtė ende zgjuar
sheh pak ēaste dorėn e tij tė fjetur
dhe ngadalė me kujdes qė tė mos e zgjojė
e sjell nė krahun e saj
dhe duke u pėrkulur mbi tė
fle edhe ajo ėmbėlsisht.
Ē'jastėk i nevojshėm dashuria
i pėrshtatshėm
pėr ēdo udhėtim tė dhimbjes trupore
pėr ėndrra tė ēdo moshe
pėr ēdo lloj gjumi
i domosdoshėm
pėr nė shtėpi
pėr ēdo qėllim
pėr nė autobuz
pėr nė anije dhe pėr gjithshka
qė na mbyt.
KUJDES
Kur shtron tryezėn
para se tė ulesh
kontrollo me vėmendje
karrigen pėrballė.
nėse ėshtė e fortė mos kėrcet
ndoshta janė liruar prerjet
ndoshta janė ngrėnė nyjėzimet
nėse skeletin e ka gėrryer
krimbi
se ai qė nuk rri
bėhet pėrditė e mė i rėndė.
PROBLEMI I STREHIMIT
Zot
mos na merr mė
nga humbjet tona.
Nuk kemi ku tjetėr tė rrimė.
E PAPĖRSHTATSHME PĖR FĖMIJĖ
Gjumė qė merr fėmijtė
eja mė merr edhe mua
sigurisht nuk jam fėmijė
ėshtė tjetėr gjė
nėse tani vetėm kėrkoj
vetėm dėshiroj
nėse pyes tė pakuptueshmen
pėrse
pėrse nuk ėshtė toka det
pėrse nuk ėshtė e brishtė thatėsira
pėrse kur vė
pakėz tė kuqe mė tė thellė mbi tė kuqen
synimi im mė zbehet
thėrras si fėmijė
e dua e dua
ėshtė imja
por fėmijė nuk jam
ėshtė tjetėr gjė
nėse tani natėn qaj
dhe si tė jem njė fėmijė
qė ende nuk belbėzon
nuk di tė fjalėzoj nėse ndjej dhimbje
apo habi
po nuk jam fėmijė
ėshtė tjetėr gjė nėse
kur mė thėrrasin
jo aty, jo, se tė djeg
unė pėrherė aty e vė doēkėn time
jam kureshtare tė digjet doēka ime
sepse ajo i pėrket
gabimit tim
kurrė nuk ka pėr t'u burrėruar
prandaj them doēka ime dhe jo dora.
PĖRJETĖSI E ZGJEDHUR
''Mė beso do tė tė dua nė shekuj''
pėrsėrit vdekja paprerė
nė pėrjetėsi
ndėrsa ajo duke rėnkuar
nga bindja fatkeqe
e mallkon
ah pėrse tė mos jesh e gėnjeshtėrt.
VAJZA ME SHKREPSE
Pasdite njėjanari
asnjė frymė njeriu nė rrugė.
Vetėm njė gri e vjetėr
e vitit tė ri.
Dridhen nga tė ftohtit
udhėkryqet dhe qoshet e rrugėve
shtrėngohen ngjishen pėr t'u ngrohur
nė vend tė huaj
luleshitėset endacake
buqeta tė mbėshtjella
me letėr tė ashpėr
tė cilėsisė sė dobėt
zbukuruar me vrima rretherrotull
prerė me gėrshėrė tė vetimprovizuar
edhe ne kur ende fėmijė
tė etur pėr projekte
nė gazetė tė palosur njėtrajtėsisht
katrorė tė vegjėl presim
ndėrkaq duke e rihapur letrėn
shohim sa dritare tė hapura tė njėpasnjėshme, simetrike
na shpėrfaq e ardhmja.
Pasdite njėjanari
asnjė frymė njeriu nė rrugė
vetėm dritare tė mėdha gri tė mbyllura
dhe njė shi bore e varfėr qė lyp borė.
MODEL FAJI
Pėse vallė tė mė donte sonte
kaq vėrtetėsisht ajo ėndėrr?
Pėrse mė thoshte mė mbaj fort
mos mė ler tė zgjohem?
Shqetėsohem.Zakonisht
kėshtu e duam humbjen tonė.
Thua tė mos mė ėndėrrojė pėrsėri
ajo humbja e zakonshme?
TRADHĖTIA E PAFUNDME
Nuk mė kujtohet nėse duke ikur mė dhe
atė puthjen e akullt.
Mė the vetėm se ikij pėr t'u argėtuar
e lė tė hapur portėn e tradhėtisė
do tė kthehem patjetėr
atė po,atė e mbaj mend mirė
u qėndis me gjilpėrė tė nxehtė
tatuazh qė nuk shuhet nė shoqėrinė time.
E di ē'ėshtė tradhėtia?
Njė nevojė ikjeje qė zotėron
ēdo trup
tė mbėrthyer nė tė njėjtin qėndrim tė lodhshėm
siē ėshtė qėndrimi i besimit
qėndrimi i dashurisė
para njė dritareje tė palėvizshme
me tė njėjtėn pamje ditėnatė
me pasqyrimin e paduruar tė vetvetes
mbėrthyer tek sytė.
E di kush ėshtė reklamisti
sipėrmarrėsi i tradhėtisė?
E puthura tradhėtore.
Ajo bėn tė mira pėr famėn e vet
siguron marrėveshje fitimprurėse
me pavdekėsinė
sjell breza qė mbushin
ekranet e shekujve
se ėshtė ajo puthje
qė i jep shtysė
egėrsisė sė ndrydhur
e pėrgatit dhe e shpie gjakun
nė fenė e vdekjes
ėshtė ajo qė
i pret frymėn tė qarit
dhe nėse tek unė frymėmarrin ende
ėshtė se kujtoj
qė duke ikur ke lėnė tė hapur
portėn e tradhėtisė
por puthjen tradhėtore tė saj
nuk ma dhe.
Mė shkruaj tė lutem
adresėn e saj.
ASNJĖ PĖRJASHTIM
Sa antishoqėrore janė ėndrrat.
As miqėsi as lidhje
sapo na pikasin shuhen
si njė shkėndijėz e lėshuar nga rrufeja.
Frikė nga njerėzit?
Ndoshta njė prestigj i plagosur
meqė punojnė aty poshtė
nė minierat e rasteve tė humbura.
E sheh kishin edhe ato
tė tjera ėndėrra.
MUNDEMI DHE VETĖ NĖ SHTĖPI TĖ ZMADHOJMĖ
RĖNDĖSINĖ E VOGĖL TĖ NJĖ FOTOGRAFIE
Mė je aq i panjohur
sa trupi i ėndėrrave
dhe prekja e tij.
Tė njoha vetėm
kur mė ra nė duar
njė fotografia jote
vėshtrimi yt ngjitej
nė shkallėn e njė anieje
bufani yt i hapur trandej nga era
i drejtuar drejt ikjes
fotografia
nė madhėsinė e njė pasaporte tė vogėl
prej parzmit e lart.
Mė pak se gjysma
ja kėshtu hyre nė mendimin tim
gjatė gjithė udhėtimit.
PĖR PLAGĖT E VETPĖRMBAJTJES
Sivjet fatmirėsisht
koha
i ngjau njė vjeshte
nuk ndjemė dimėr
veēse ne qė e kuptuam
se ē'do tė ndodhte
do ta marrim tė paktėn
atė ndihmėn e vogėl tė durimit
si shpėrblim
pėr zarzavatet drufrutorėt
punimet e pambukut plagosjet
pėr gjėnė e gjallė pėr ato qė janė gati pėr tė pjellė
dhe ato qė humbėm dhe ngordhėn tė gjitha?
O Zot, ēfarė kufomash nxjerr mėnjanė mbijetesa.
HĖNA E PLOTĖ
Nė mėngjez
re tė papritura gushti disa
tej nė thellėsi tė horizontit qė trandet
sikur e pėrshkojnė
vijėzime lapsi
ndėrsa nė mbrėmje
lutja e qetė e hėnės sė plotė
mes rrugicave tė ngushta pa dalje
tė njė letrės tėnde qė mora
''...u lodha
...mė vjen keq. Tė lė lamtumirėn''
me korier sė bashku me dėrgesėn e sotme.
Sa i nxituar
thua se dhe nesėr pa hėnėn e plotė
nuk do mė shihje si do zhdukesha.
PA TITULL
Bie shi me natyrshmėri tė plotė.
Ja pra qielli ėshtė njė vėrtetėsi
ėshtė
dhe nuk ėshtė balta
e vetmja zgjidhje
siē pretendon ēdo i vdekur dembel.
TĖ HEDHURAT TEJ
Ashtu siē u rrėzua
ėshtė ende aty
mal balte
pluhur
i lashė ashtu siē ishin
nė mes tė korridorit tė ngushtė
ku kaloj e detyruar
pėr tė dalė jashtė
ose pėr t'u shtyrė mė brenda.
Mal tė rrėzuarat.
Pyes
pėrse ishte kaq e madhe kjo histori?
Pėrkundrazi
parėndėsia e njė historie
ėshtė se grumbullon kaq shumė pikėllim.
Dhe falė kėtij shpėrpjesėtimi
shpėton autoriteti i tė pakuptueshmes.
Pėrgatiti pėr botim Hiqmet Meēaj
(Botuar nė Gazetėn e Athinės, janar 2008)
KRISTOS RUMELIOTAQIS
Kristos Rumeliotaqis u lind mė 1938 nė Argjirupoli tė Rethimnos. Studioi pėr Juridik, Shkenca Politike dhe Ekonomike. Nė letėrsi u shfaq pėr herė tė parė me poezinė: Pas Qerpikėve tė Poetit, botuar nė revistėn letrare Epitheorisi Teknis, 1957. Ka botuar kėto vėllime poetike: Det i Mbyllur, 1979 dhe I Huaj Jam dhe Poezi tė Tjera, 2002.
KENGA E MBRETIT
DHE E UJKUT
Njė ujk mė telefonon
ēdo mbrėmje,
thotė se ėshtė i egėr
dhe do tė mė hajė.
-Ujk, o ujk, qė shėtit
i vetmuar nė dėborė,
nėnėn e kam
dhe sjam vetėm.
Njė ujk mė telefonon
ēdo mbrėmje
dhe mė thotė pėrralla,
mė kėndon.
-Ujk, o ujk, nuk besoj
ēfarėdo tė mė thuash,
di qė je i vetmuar
dhe mbrėmjeve derdh lot.
KOPSHTI IM
Rregulloj pjergullėn dhe shtrij jaseminin
qė tė vinė dallėndyshet nė pranverė
tė ndėrtojnė folenė.
Lyej gardhin dhe krasis lulenatėn
qė tė shndrijė dielli nė mesditė
dhe tė vijnė bilbilat nė mesnatė.
Kėshtu ka ngjarė dhe do tė ngjasė, Maria ime e vogėl
dhe mbaje
se tjetėr mėshirė nuk ka pėr tė patur.
TE SHOH
Tė shoh dhe mendoj se je jo e vėrtetė,
je iluzion dhe hije,
nė njė hotel tė lirė
natėn-
Tuluz Lotrek ose engjėll Zoti,
apo kreshma e fundme
e jetės sime?
I NJOH SYTE E TU
I njoh sytė e tu,
i njoh buzėt e tua, i njoh flokėt e tu,
e njoh shenjėzėn
qė la duke ikur vetėtima-
dua tė them,
fluturoj sėrish mbi krahė ere,
eci pėrsėri mbi dallgė deti,
e rihedh gjakun nė dejet e mia
dhe tė dua.
NGASHERIM
Qė sdi tė notoj
e ndiej,
por tė marrė vesh
se sdo tė mbėrrij
nė bregun pėrtej
mė ēmend.
ANIJE
Dua tė mė tregosh
pėr anijet qė ikin
me velat e tyre
mbushur sy bojėqielli,
dua tė mė tregosh
pėr anijet qė mbėrrijnė
me kuvertėn e tyre
mbushur diell tropiku,
unė do tė rrėfej
pėr anijet qė ndali era
dy milje jashtė portit.
DIMRI ERDHI SHPEJT
17 Shtator, e Mėrkurė,
hap thesin me veshjet dimėrore,
nxjerr xhaketėn, pantallonat dhe
dy pulovrat e mia,
nė xhepin e brendshėm ėshtė njė faturė poste
(pėrgjigjja serdhi kurrė).
Sivjet dimri erdhi shpejt,
pa lajmėruar.
NENSHKRIM
Tani secili
le tė shtrijė detin e tij
tjetėr det mos tė presė,
tani secili
le tė hap thasėt e tij
tjetėr erė nuk do tė ketė,
po buriet ēti bėjmė
tani qė lufta mbaroi?
NE TE TJEREVE
Nė tė gdhirė tė Ditės sė Pritjes
Maria, me gjak nė gojė,
hap derėn dhe tretet nė borė
ne tė tjerėt, themi: e zeza Marie,
do na gjejė viti tjetėr?
JUBILE
Sjam mė fėmijė
dhe para meje shfaqet
ēka mė caktuan pa dashjen time
ligjvėnės tė panjohur,
por nuk friksohem, as shqetėsohem
si komandanti maqedon dhe babai im
qė gjithė botėn pushtuan,
e mora vendim, ai
pesėmbėdhjetė vjet politikan i syrgjynosur
nuk la asgjė
qė tė pushtoja pėr gjeneratėn time.
MIDHJA
Pardje
duke tėrhequr shtratin
gjeta krehrin tėnd,
si midhje,
qė tėrhoqi deti
dhe ngeci nė breg.
dhe mendoj
ah, kėshtu ndodh gjithmonė, Zoti im,
deti mė i madh
tė pėrfundojė nė njė poezi tė kripur.
KUR SHOH SYTE E TU
Gjithnjė them kėtu ndahen rrugėt tona,
kur shoh sytė e tu
tė ulen nė gardhin e telave me gjemba,
kur shoh sytė e tu
e ndiej se jemi nga i njėjti gjak,
ti dhe unė shokė tė pagjumė.
NUK JANE ENDERRA
Nuk janė ėndėrra ato,
kurrė nuk ishin,
as dhuna qė u shfronėsua papritur,
mendoj sonte nėnėn
nė kampin e pėrqėndrimit para Krishtlindjeve,
qė do tė kthehet e vetme nė shtėpi,
do tė shohė librat e mi
dhe do tė qajė.
I HUAJ JAM
Pėr TASO KAPERNARON
I huaj jam dhe mercenar-
ēdo herė qė nė kthesė shoh detin
e ndiej.
Gjithė ditėn luftoj nė dhé tė huaj
nė mbrėmje, poshtė llampės,
ndėrsa mė kap nostalgjia e atdheut
shkruaj ringjitjen time.
I huaj jam dhe mercenar -
kini mėshirė nė e lexoni,
nuk kishte tjetėr mėnyrė vdekjeje
nė kohėn time.
QENI
Mė thonė tė marr qen-
qen tė mirė roje.
E ēta bėsh tani qenin,
kur e di,
qė do tė fillojė tė lehė tėrė natėn e natės
dhe do tė sjellė nė agullimė policėt
tė ma marrin babain.
KURDET
Kurdė apo Kudrė,
ndonjėherė buzėt mė ngatėrrohen,
si mbrėmjet,
kur nė qytet shtrihet heshtja
dhe harabelat e kopshtit
stacionojnė nė trurin tim,
shpirti mė armatoset,
u ngjitet maleve tuaja
dhe shtin
pėr lirinė tuaj qė perėndon
dhe pėr jetėn time prej qeni
qė nesėr agullon sėrisht.
REPLIKE
Dhe diēka tjetėr qė tė mos mėshirohemi
si tė tjerėt,
qė skanė shpresė-
Grekė ishin, kur humbėn guximin e tyre,
ata qė mė vonė
i quajtėn fundėrrina
dhe tė papranueshėm nė atdhe
dhe u syrgjynosėn
siē e kishin zakon nė kohėrat e vjetra.
A, po, dhe njė qen dhe njė kanarinė
dhe njė marrėveshje e ndershme me vdekjen.
ATO DITE
Kaluan kaq vjet.
por ende e kujtoj
atė ditė mbi urė,
frynte njė erė e butė
dhe ti u mbėshtete mbi mua
dhe kėndoje,
ylli dhe hėna ime,
pastaj era u forcua
dhe papritur filluam tė fluturojmė,
fluturuam ulėt
mbi ēati,
mbi pemė,
fluturonim, fluturonim-
kėshtu ishin ato ditė
mbushur mrekullira tė vogla,
tė njėpasnjėshme.
SHARLOT KORDAI
Pėr Elsa Liaropulun
Dhe Sharlot Kordai mė nė fund
kuptoi,
se nuk mund ta shtyjė pa kufi
gjetjen e thikės sė saktė
kėshtu qė ēdo thikė qė tė zgjedhė
karua ka filluar tė rrėshqasė
dhe nė flokėt e saj tė bukur rrotullohen
duke u zdruguar erėrat e fatit.
DUKE ENDERRUAR
Mė erdhi natėn babai
dhe mė bėrtiti
mėsoj pėr ty, mė thotė
dhe kam frikė,
paguaje qiranė, pastrimin e shkallėve
dhe tė tjerat,
siē ke rėnė dakord.
Por baba, i them,
kėtu nuk ėshtė shtėpia ime, ėshtė burg,
nuk e sheh
dhe kjo nuk ėshtė ēezma qė pikon,
ėshtė jeta ime
qė kullon pikė-pikė...
E di, mė thotė,
por edhe ti e dije dhe nėnshkruajte,
tani detyrohesh tė paguash,
si gjithė tė tjerėt.
VETEM ORESTI
Pėr Irena Daglėn
Tani e shoh,
pėrsėri dhe pėrsėri tek rrėfej tė njėjtin roman,
fytyrat ndėrrojnė vendet vazhdimisht,
vijnė, ikin, kthehen,
tėrhiqen-
vetėm Oresti mbetet i palėvizshėm
nė bodrume tė fshehta dhe mbledhje,
pa bukė, pa ujė,
pa thikė,
nė ēdo faqe tė jetės sime qė kthejė.
ASISTENTI
H.K.T., dyzetė vjeē, asistent profesor,
me specialitet nė tė drejtėn e antagonizmit
dhe tė riaftėsimit.
Shtėpi nė rrethinat veriore,
shtėpi buzė detit,
skaf pėr shėtitje
ose tre herė vdekje,
siē kishte profetizuar Shefi
njėzet vjet mė parė,
kur fėrshėllenin tė shndritshme anijet nė port.
Pėrgatiti dhe shqipėroi Hiqmet Meēaj
(Botuar nė "Gazeta e Athinės", prill 2007)
POEZI RUMUNE
Nga Akademik Kopi Kyēyku

Nė dallim nga poezitė e mjaft vendeve tė tjera, nė poezinė rumune mund tė thuhet se ėshtė shkak habie kur del ndonjė poet i rėndomtė e jo njė i pazakontė.
I papėrsėritshmi Dostojevski, krahas veprave madhore, na ka lėnė edhe mjaft thėnie-perla pėr nga hijeshia e thellėsia e mesazhit. Ja njėra syresh: Bukuria do ta shpėtojė botėn. E, sikurse dihet, njėra nga kėto bukuri, poezia, mbetet gur prove pėr imazhet plot dritė e beftėsinė e stileve. Nė hapėsirat e imagjinares, e pėrfytyrimit, pėrftohet minuta e amėshuar, ndjesia e bllokimit tė kohės, ndjesia e dėshirės pėr ta pavdekėsuar shembėlltyrėn e gjithēkaje qė vdes apo qė ėshtė e vdekshme. Poezia, kjo pasqyrė magjike e kohės, zhbiron epoka, qėnie, gjendje shpirtėrore dhe i fikson nė celuloidin e vet imaterial. Aq kėndellės mund tė bėhen vargjet, saqė tė shtyjnė tė mendosh se mrekullitė e botės nuk janė shtatė, por tė panumurta: mjaft tė pėrpiqesh ti zbulosh tek njė Dante, njė Shekspir, njė Gėte, njė Pushkin...
Jo rastėsisht poezia rumune ėshtė cilėsuar nga kritika evropiane si njė ndėr mė tė fuqishmet e novatoret nė Kontinentin Plak e jashtė tij. Buruar nga njė folklor ballkanas me epje mė tepėr lirike se sa epike, kjo poezi nxori gjatė dy shekujve tė fundit njė sėrė viganėsh tė vargut, tė cilėt bėnė tė mundur jo vetėm ngjizjen e rumanishtes moderne, por edhe tė njė poetike krejt tė veēantė.
Nė dallim nga poezitė e mjaft vendeve tė tjera, nė poezinė rumune mund tė thuhet se ėshtė shkak habie kur del ndonjė poet i rėndomtė e jo njė i pazakontė. Veē talenteve dhe kėndvėshtrimeve nga mė befasueset, poezinė rumune e mbėshtet, por edhe e udhon, nė kohė e nė hapėsirė, njė kritikė letrare tejet serioze, e cila tradicionalisht ka hequr dorė nga cakimet e ngushta, pėr t'iu kushtuar kryekėput mbarėvajtjes sė kėsaj pasurie kombėtare, poezisė pra, qė e ndihmon rumanishten tė mos ndihet "gjuhė e vogėl" nė koncertin e gjuhėve tė qarkullimit ndėrkombėtar.
Vlen tė theksohet se, megjithė pėrkimet, shkėmbimet dhe huazimet e ndėrsjella e tė natyrshme qė poezia rumune kryen me poezinė e madhe tė vendeve dhe tė gjuhėve tė tjera, bie nė sy njė dukuri mjaft interesante: pėrpara se tė ndikohet nga vizionet dhe risitė e simotrave tė tjera, poezia rumune i zbulon ato nė vetvete, nė bėrthamat e poezisė sė folur e tė kėnduar vendase.
Deri mė sot, pa zėnė nė gojė pėrkthimet e shumta nga vepra e Emineskut, Eftimiut, Argezit etj, shqipes i janė dhuruar edhe poetė tė tjerė tė nivelit evropian, si Nikita Stėnesku, Marin Soresku, Ana Blandiana, Xheo Bogza, por mė fort krijime autorėsh jo dhe aq tė njohur, qė shqipėruesit pėrkatės i kanė tėrhequr vėmendjen.
Nė Rumani, qysh nė vitet '20 tė shekullit tė kaluar janė botuar disa antologji tė poezisė kombėtare. Nė dhjetėvjetshin e fundit, tri kanė qėnė antologjitė mė tė pranuara e njėherazi mė tė diskutuara: megaantologjia e kritikut tė njohur Laurenciu Uliē (10 vėllime, 300 autorė, 1001 poezi, Bukuresht, 1997), "Antologjia e shkurtėr e poezisė rumune" e kritikut tjetėr rumun Dan-Silviu Boeresku (1 vėllim, 66 autorė, 66 poezi, Bukuresht, 1999) dhe "Poezia e pyllit" (10 vėllime, 300 autorė, Bukuresht, 2001) e poetit dhe botuesit rumun Radu Kėrneē.
Kuptohet qė zgjedhja e autorėve nga gjiri i njė populli, qė ka pasur e ka njė yllėsi tė vėrtetė poetėsh, mes tyre edhe tre kandidatė pėr Ēmimin Nobel, - poetėt Luēian Blaga, Nikita Stėnesku e Marin Soresku, - nuk ėshtė e lehtė.
Mund tė them se nė lėmin e pėrkthimeve u futa me pasion, zell e durim qysh nė fillimvitet '60 tė shekullit tė shkuar, kur guxova tė pėrkthej e tė botoj nė shtypin rumun poezi tė Nonda Bulkės. Vazhdova me shqipėrime tė krijimeve tė mjaft autorėsh turq, italianė, rumunė, rusė, maqedonas, francezė etj dhe vetėm paskėtaj mendova se isha nė gjendje dhe gėzoja tė drejtėn tė dilja para bashkėkombėsve tė mi me njė antologji me 100 poetė rumunė, tė cilėn e dorėzova nė Tiranė, nė Shtėpinė Botuese Mėsonjėtorja (me sugjerimin entusiazt tė poetit Xhevahir Spahiu) e mė pas (2001) edhe nė Shtėpinė Botuese Toena...
Koha rrodhi e unė nuk ndenja duarlidhur. Antologjinė e mėsipėrme e pasurova ndjeshėm dhe mendoj se tani ajo ėshtė edhe mė e plotė, edhe mė e arrirė. Si gjithmonė, kam bėrė kujdes qė tė jem traduttore, jo traditore, pra pėrdorimin e begatisė shprehėse, tė figurave letraro-artistike dhe gjuhėsore-stilistike tė shqipes, tė mos e bėj nė kurriz tė vlerave origjinale tė poetėve pėrkatės, por duke respektuar me fanatizėm shkencor pėrmbajtjen, frymėn, traditėn, formėn, metrin, rimėn e mesazhin e secilit. Se sa ia kam dalė mbanė, fjalėn shpresoj ta thonė lexuesit, njohėsit e rumanishtes e tė shqipes, kritikėt e studiuesit e letėrsisė, nė veēanti tė poezisė.
Jam pėrpjekur qė secila nga moshat e lirikės rumune tė pėrfaqėsohet nga njė numur bindės autorėsh dhe krijimesh. Poetėt, qė tashmė konsiderohen klasikė, pėrbėjnė padyshim mbėshtetjen e natyrshme, pa tė cilėn krijuesit e rinj pasmodernė as qė do tė kishin arritur tė shfaqeshin nė arenėn e letėrsisė. Nė kėtė vėshtrim kjo antologji duhet lexuar edhe si njė homazh, aspak polemik, pėr moshat poetike qė tashmė janė historizuar nga pikėpamja estetike.
Pėrzgjedhja nis me disa autorė, qė paraprijnė mė tė rėndėsishmin poet modern rumun, Mihai Emineskun. Sidomos nė raport me veprėn e tij, poetėt e periudhės dyzetetetė[1][1] (Heliade, Grigore Aleksandresku, Kėrlova), madje edhe mė i hershmi ndėr ta, Dosoftei (1624-1693), na shfaqen si paramodernė.
Me Emineskun gjendemi para njėsimit tronditės me hierarkinė e poezisė sė madhe, pėrtej kufijve tė njė vendi apo tė njė historie tė letėrsisė. Prandaj poezitė e pėrzgjedhura pėr kėtė antologji shpalosin nė tėrėsi veprėn lirike emineskiane, e cila gjallon pėrherė nė situatėn e rimarrjes sė elementėve poetikė dhe protopoetikė tė mėparshėm e tė krijimit njėheresh tė tharmit tė ndryshimeve tė mėpasme nė lirikėn rumune. Kjo sintezė fillestare, njėherazi retrospektive dhe perspektive, gjen shprehje tė jashtėzakonshme nė njė krijimtari tejet tė ngjeshur dhe tepėr domethėnėse.
Ndikimi i Emineskut mbi disa poetė shqiptarė shfaqet nė mėnyrė tė natyrshme mbi bazėn e mjaft tė dhėnave ontologjike qė i kanė tė pėrbashkėta tė dyja kulturat tona: kėrkimi i identitetit, kulti i Motit tė Madh (tek Eminesku koha protohistorike dake), kalimi nga kanuni ritualor i orientalizuar, nė diskursin social dhe kombėtar tė pjekur nė poezinė shqiptare tė gjysmės sė parė tė shekullit XIX (poetė shqiptarė tė mėvonshėm, qė do tė trajtonin tė njėjtat tema e motive, do tė gjenin nė Letrat e Emineskut njė model). Pėrveē kėsaj, Eminesku besonte nė ekzistencėn e njė nėnshtrese kulturore tė pėrbashkėt iliro-trake: Trakėt dhe ilirėt ishin popuj tė farefisnuar. Pasardhėsit e ilirėve janė shqiptarėt e sotėm, nė Trakė janė lindur rumunėt. Miklosich na ka kumtuar nja pesėdhjetė fjalė, njė pjesė e tė cilave kanė nė tė dyja gjuhėt trajtė dhe kuptim tė posaēėm. Njė numur i madh fjalėsh latine kanė kaluar nga rumunėt jo vetėm nė gjuhėn bullgare, por edhe nė tė gjitha gjuhėt e Gadishullit (Shih: Eminesku-tretem nė flakė, Dialogje me emineskologė tė botės, realizuar nga Mihai Ēimpoi, Shtėpia Botuese Litera-David, Kishinjev-Bukuresht,
Eminesku ka dėshmuar njė dashuri tė madhe ndaj Shqipėrisė dhe ndaj popullit shqiptar. Pėr shembull, nė gazetėn Timpul (1880), kur bėnte fjalė pėr familjen Gjika, nga e cila rrjedhin princi Albert dhe Dora dIstria, ai shkruan: Ndėr sundimtarėt fanariotė, vetėm njė familje ėshtė shquar pėr dashuri ndaj viseve rumune, pėr vetėflijim me jetė dhe pėr integritetin e atdheut: Gjikajt. E po mirė, Gjikajt nuk kanė qėnė fanariotė tė mirėfilltė, por shqiptarė. Ca mė shumė: Eminesku ka pohuar se i pėlqente jashtė mase gjuha shqipe dhe se ishte duke e mėsuar (shih Xh. Kalinesku, Jeta e Emineskut, monografi e pėrkthyer nė shqip nga Kopi Kyēyku dhe e botuar nė Tiranė mė 1993). Nė poezinė Dojna, ku Qė nga Nistri gjer nė Tisė / Qėnka nderė perde e zisė / Dhe rumuni qan me lot, / Nga tė huajt spo ēan dot, apo nė Letrėn I, Eminesku nuk i pėrmend e nuk i trajton shqiptarėt si tė huaj.
Cekėm pak mė lart faktin qė Eminesku ka pasur ndikim nė poetėt shqiptarė. Nė bazė tė tė dhėnave qė kemi grumbulluar, del se nė periudhėn midis dy luftrave, Eminesku, ashtu si nė mbarė Evropėn, edhe nė Shqipėri ėshtė cilėsuar njėzėri si poeti mė i madh i rumunėve, madje, pėr rezonancėn e fuqishme tė fjalės sė tij, duke u cilėsuar jo vetėm poet rumun, por evropian, me kalimin e kohės Eminesku u bė gjithēka e vlefshme qė ka Rumania si pėrmasė shpirtėrore.
Shumė shqiptarė, njerėz tė kulturės, shkrimtarė etj, kanė shprehur admirimin pėr nivelin e lartė tė mendimit e tė ndjesisė sė poetit kombėtar rumun. Qysh nė bankat e shkollės sė lartė nė Bukuresht, poeti, prozatori dhe pėrkthyesi i shquar shqiptar, Dhimitėr Pasko (me pseudonimet Mitrush Kuteli e Dr. Pas), kur vazhdonte aty studimet nė Akademinė e Shkencave Ekonomike, botoi njė studim pėr veprėn e Emineskut, sidhe artikuj e shėnime qė i bėjnė jehonė mesazhit tė poetit tė madh rumun. Nė vitet qė u mor me pėrparėsi me filologjinė romanike, Eqrem Ēabej, i cili do tė bėhej gjuhėtari mė i madh shqiptar, mbajti nė Tiranė njė kurs tė posaēėm pėr gjuhėn e figurat e stilit emineskian. Mė 1959, duke u vėnė nė ballė tė pėrpjekjeve pėr botimin e njė vėllimi poetik, qė synonte tė rrokte pjesėn mė tė madhe tė veprės sė Emineskut, Lasgush Poradeci (1899-1987), qė mbahet si liriku mė i madh shqiptar, i formuar nė Austri e nė Rumani, ka dėshmuar se, gjatė tėrė karrierės sė vet letrare, e pat bėrė pėr vete sidomos kompleksiteti i domethėnieve dhe i vlerave letrare tė pėrfshira nė veprėn emineskiane. Qysh mė 1930, i ndodhur nė Bukuresht, L. Poradeci ka shprehur admirimin e pamatė pėr Poetin rumun, ēka e nxiti tė shqipėrojė afro 5000 vargje tė tij. Ndėrkaq, Dh.Pasko botoi dhjetra tė tjera, poezi tė plota ose fragmente poemash.
Po tė shqyrtojmė ndikimin e Emineskut mbi romantikėt shqiptarė, por edhe mbi poetėt e sotėm, mbase do tė hapnim njė dritare nė letėrsinė e krahasuar. Ėshtė gati-gati e papėrfytyrueshme njė histori moderne e mendimit eurojuglindor nė dhjetėvjetshin e nėntė tė shekullit XIX, pa ndėrmarrė njė studim tė hollėsishėm tė ndihmesės qė ka sjellė nė kėtė fushė Mihai Eminesku. Ndėr poetėt ballkanas, mbi tė cilėt Eminesku pati ndikimin mė tė prekshėm, pėrmendim nė radhė tė parė Asdrenin. Te ky i fundit ndjehet fuqishėm toni i poezisė sociale emineskiane. Asdreni mbante nė vend nderi nė bibliotekėn vetjake veprat e plota tė Emineskut. Poezia e tij ka qėnė pėr mua libėr jastėku shprehej Asdreni. Modeli emineskian i huazuar nga Asdreni ėshtė njėherazi social dhe etik.
Rasti e solli qė vetmimi i dy poetėve tė shquar tė letrave shqipe e rumune, Lasgush Poradeci e Mihai Eminesku, me tė dhėna tė afėrta apo tė ngjashme nė jetėshkrimet e nė veprimtarinė krijuese, poetė qė hullojnė e udhojnė vijat orientuese tė tė dyja letėrsive tė sapopėrmendura nė etapat pėrkatėse tė zhvillimit tė tyre, tė mos i pengojė tė bėhen tė ndjeshėm ndaj problemeve madhore tė bashkėkohėsisė. Ashtu si Eminesku, edhe Lasgush Poradeci ka qėnė liridashės, antifashist dhe, nė vitet '20 tė shekullit tė kaluar, kur ekzistenca e kombit ishte vėnė nė rrezik, i kushtoi vargje sublime Pavarėsisė sė atdheut, tė fituar me aq sakrifica e mundime shumėshekullore.
Eminesku dhe Poradeci janė poetė tė natyrės e tė dashurisė. Nė kėto treva letrare bie nė sy fare qartė se liriku shqiptar ėshtė ndikuar thellėsisht nga ai rumun. Nė njė numur tė madh poezish, Poradeci e merr si model Emineskun, me tė cilin ishte lidhur shpirtėrisht. Kėshtu, Ku shtrohet vala, Mėrgim , Malli , Qė larg etj, janė shkruar nė lidhje tė drejtpėrdrejtė me De-a[ avea (Sikur tė kisha), Din str`in`tate (Qė jashtė vendit), Speran]a (Shpresa), Dorin]a (Dėshira)...
Nėn ndikimin e Emineskut, Lasgush Poradeci e pasuroi fondin leksikor tė gjuhės letrare shqipe me terma e kuptime tė reja. Tė tilla janė, bie fjala, mall, magji, dhemkė etj, pėr tė cilat ka pasur njė dobėsi tė veēantė, si tė ishin fjalė kyēe, sikurse ve nė dukje studiuesja Luēia Xhamo-Diakonicė edhe pėr rastin e Asdrenit, me domethėnien dor, durere, farmec etc. Qė ta shtjellojmė mė tej kėtė ide, nė poezinė e Lasgush Poradecit fjala mall nuk mbart vetėm kuptimin e dėshirės sė fuqishme pėr tė parė dikė apo diēka, por, si nė gjuhėn rumune, ka edhe kuptimin tė dashurosh, tė vuash nga dashuria, por sidomos kumton edhe dėshirėn, aspiratėn, shpresėn (kuptime polisemantike, qė i ka tė vetat gjuha poetike e Emineskut). Pó nėn ndikimin e poezisė emineskiane, nė krijimtarinė e Lasgush Poradecit termi magji e ka zgjeruar frymėmarrjen tematike duke nėnkuptuar edhe ēmėsyshje, lidhje intime, ngazėllim, mrekullim, ngazėllim, shkrehje ēlodhėse, shijė qiellore, tundim, ngasje, cytje, bukuri, harmoni, kėnaqėsi...
Duke qėnė tė dy studentė nė Austri e nė Gjermani, Eminesku dhe Lasgush Poradeci u ndikuan nga Zhan Pol Rihter, Hėlderlin, Shkolla e Jenės, Novalis, Shkolla e Hajdelbergut. Nga ana tjetėr, Eminesku dhe Lasgush Poradeci u dhanė fort pas kozmogonisė indiane. Nė tė vėrtetė, tėrheqja e kėsaj force krijuese ka njė fuqi tė pamatė, pėrmes sė cilės mjegulla e pėrjetshme shpėrbėhet nė shirita (Shih Amitha Bhose, Kozmogonia indiane dhe Eminesku, Letra I). Bota, hėna, dielli dhe fantazmat shfaqen nga lugjet e mjegullt tė kaosit. Pra, kjo ėshtė lidhja midis qėnies dhe mosqėnies. Ėshtė njėlloj si me dėshirėn e Kamas si lėvizje intelektuale dhe shtysė e sė tashmes. E, pra, Kama ėshtė e pranishme nė tė dy poetėt.
Sikurse ka vėnė nė dukje akademiku Mihai Ēimpoi (Shih: Eminesku tretem..., v. cit., f. 134), Eminesku, Asdreni dhe Poradeci dėshmojnė unitetin kulturor tė hapėsirės iliro-trake.
Pjekuria artistike, inkandeshenca, vertikaliteti, guximi, ēiltėrsia e mendimit emineskian kanė frymėzuar edhe autorė shqiptarė tė ditėve tona, ēka u jep njė pėrfytyrim tė ri vendit e pėrmasave tė Emineskut nė botėn shpirtėrore shqiptare. Mund tė thuhet se Eminesku ėshtė simbol dhe motiv poetik. Njė motiv i verifikimit dhe i konsolidimit tė vetėdijes estetike, etike, sociale dhe simbol (model) i pėrfaqėsueshmėrisė, i eksponencialitetit tė veprės poetike nė kuptimin e romantikėve tė shquar.
Krahas botimit tė njė numuri tė madh poezish tė Emineskut, tė pėrfshira nė vėllime tė ndryshme tė vėna nė qarkullim nė dhjetėvjetashat e gjysmės sė dytė tė shekullit tė kaluar, janė transmetuar edhe mjaft emisione radiotelevizive, artikuj e studime etj. Vitet e fundit hulumtues shqiptarė janė marrė seriozisht me nxjerrjen nė pah tė disa anėve thelbėsore tė krijimtarisė emineskiane.
Dua tė theksoj se poezitė e kėsaj antologjie, qė jam pėrpjekur tė mos i prek as me pambuk, janė njė mendim i gjallė, i drejtpėrdrejtė, i kumtuar me masė e me natyrshmėri, me freskinė e figuracionit tė begatė e tė larmė, me gjerėsinė e thellėsinė e pėrfytyrimeve, por edhe me njė ton bashkėbisedor nė rrafshin ndjesor. Shpirti u flet shpirtrave, ngaqė pėr kėta mjeshtra tė penės shpirti mbetet mė i rėndėsishėm se gėrma, e cila jo rrallė ndodh tė vetizolohet, tė vetmohet, tė ngurtėsohet.
Nga njė lexim i vėmendshėm i vargjeve tė poetėve rumunė, por edhe i krijimeve popullore, nuk mund tė mos shquash piktoresken si element i pėrbashkėt e mbizotėrues i tyre, pavarėsisht nga tematika a stili i autorit pėrkatės. Kėtė element e rigjejmė edhe nė mjaft piktorė rumunė, tė cilėt kur i bėjnė portretin njė malėsoreje apo njė malėsori, sikur pengohen tė depėrtojnė nė thellėsi tė qėnies, nė individualitetin e modelit, sepse i magjeps, madje i robėron bukuria e kostumeve, motivet dhe ngjyrat e tyre e, kėsisoj, ndalen te kėsula qė mban malėsori, apo te shalli qė i mbėshtjell qafėn malėsores...Fill paskėtaj, tė ēlodhur gjatė asaj ndalese, e kanė mė lehtė ta pėrshkojnė udhėn qė i ēon drejt shpirtit tė fshatarit dhe i japin plotėsisht tė drejtė poetit tė madh rumun, Luēian Blaga, qė ka thėnė se pėrjetėsia ka lindur nė fshat. Kėtė ka parasysh, me sa duket, edhe hulumtuesi italian Xhulio Karlo Argan kur thotė se nuk duhet tė flasim thjesht pėr folklor, po pėr njė qytetėrim tė vėrtetė fshatar. Ndėrsa njė italian tjetėr, shkrimtari Xhorxho Basani, ka nxjerrė nė pah faktin qė pikturat kishtare pėr rumunin kanė luajtur qysh herėt rolin qė kanė gazetat nė kohėt moderne.
Piktura ka ngjyrat, muzika-notat, ndėrsa poezia-figurat artistike. Bota po kalon sot nėpėr njė moment shpirtėror qė ka nevojė pėr ato pasuri qė vetė qėndrimi plot mirėdashje i ka shpėtuar dhe i ka ruajtur tė pacėnuara. E tillė ėshtė edhe poezia rumune e tė gjitha kohrave, qė ka vlagėn e dheut amtar e shkėlqimin e modernes sė mirėfilltė.
[1][1] Eshtė fjala pėr autorėt qė kanė shkruar gjatė dhe pas Revolucionit rumun tė 1848-ės.
Pėrgatiti pėr botim Hiqmet Meēaj
(Botuar me shkurtime nė Gazetėn e Athinės, shkurt 2006)
(1850-1889)

Mihai Eminescu, emri i vėrtetė Mihail Eminovici, u lind mė 15 janar 1850 dhe vdiq mė 15 qershor 1889, ėshtė poeti rumun mė i njohur nė tė gjithė botėn. Nga 1869 deri mė 1872 studioi nė Vienė. Atje shkėlqeu dhe u cilėsua nga pedagogėt student i jashtėzakonshėm i Fakultetit tė Filozofisė dhe tė Drejtėsisė.
Nė Shqipėri ėshtė botuar para shumė vitesh njė vėllim i tij poetik nėpėrmjet tė cilit ky poet romantik rumun u pėlqye nga lexuesit shqiptar. Kėto shqipėrime tė tjera me nivel shumė tė lartė dhe me pėrkushtim pėr tė qenė sa mė afėr origjinalit prej Akademikut Kopi Kyēyku janė njė dhuratė tjetėr pėr dashamirėsit tanė tė poezisė.
Pėrgatiti pėr botim Hiqmet Meēaj
Sbesoja tė kuptoja si vdiset ndonjėherė
Riosh pėrjetėsisht, i kallur nė mantel
Lartoja sytė e ėndėrrt drejt yllit
Tė vetmisė.
E beftė mu fanite sakaq nė udhėn time
O vojtkė, kaq e ėmbėl, tamam si dhėmbja vetė
Me fund gėlltita epshin e vdekjes
Sė pashpirt.
Nė zi sė gjalli digjem, cfilitur si Nessusi
A si Herkul qė petku mjerisht e pat helmuar
Ta fikin zjarrin tim nuk mundin dot sė toku
Ujrat e detit.
Nga ėndrra ime qahem, zhuritur, pėrvėluar,
Mes zjarrit tim nis tretem parreshtur nėpėr flakė...
Tė ngjallem, a do mund, sėrish dritues si
Zogu Feniks?
I humba mbudhė sytė e tronditur,
Sėrish eja nė gji, shkujdesje e trishtė;
Tė mund tė vdes nė paqe, veten time
Jepma, pra!
Iu shua jeta Venecjes sė praruar,
S'dėgjon vallzim, s'sheh drita, kėnga shteri,
Portalesh pleq, mes shkallėsh prej mermeri
Fut kryet hėna, muret pėr t'i argjenduar.
Okeanusi mbi kanale qan ngadalė,
Pėr shekuj varg mbart lulen e rinimit,
T'i falė nuses frymėn e gjallimit,
Mbi ujra shfaqet e kumbon me valė.
Kalatė porsi varre heshtjen zgjatėn.
I vetėm, prift qė kohrash mbet nė jetė,
Shėn Marku me trishtim godet mesnatėn.
Me gjuhė prej Sibile, por zėdet,
Me tinguj tė qetuar hedh mandatėn:
"Mė kot, o djem, nuk ngjallet kush u tret!"
Pishtar i pėrndritshėm mbi varret e njoma,
Njė tingull kėmbane nė orėt e vona,
Njė ėndėrr qė flatrėn e zbut nė trishtim,
Kėshtu e kaptove tė botės pengim.
Kalove kur qielli ish fushė kthjellore,
Me gurra prej qumshti, me lule diellore,
Kur retė si nata - pallat turivrarė,
Prej hėnės hyjneshė me radhė janė parė.
Mė ngjake si hije argjendi ndriēuar,
Me krahėt tė ngritur, drejt qiejve drejtuar,
E skelat e reve i ngjit, shpirt i gjorė,
Mes shiut me rreze, me yjet dėborė.
Njė rreze tė ngritka, njė kėng' tė mban ēuar,
Me krahėt e bardhė mbi gjoks kryqėzuar,
Kur furka dėgjohet nė lėmsh si magji,
Argjend ka ndėr ujra, nė ajėr flori.
Ta shoh shpirtin borė kur shkon n' hapėsirė,
Mė pas edhe baltėn ... tė bardhė e tė ngrirė,
Me veshjen e gjatė, nėnqesh si e gjallė,
Qivuri ku dergjesh, ndriēoka si rrallė.
Dhe shpirtin shpesh pyes, mėdyshjen ta tretė,
Pse vdiqe, o ėngjėll, me faqe tė zbehtė,
A s'ishe e bukur, a s'ishe e re?
U nise tė shuash njė yll zjarr, mbi re?
Po ndofta kėshtjella do ketė andejpari,
Me mure prej yjesh, me harqe prej ari,
Lumenj zjarri, ura tė lyera nė argjėnd,
E brigje me lule, me kėngė anekėnd;
Tė ecėsh mes tyre, mbretėreshė e bekuar,
Me flokė prej rrezesh, me sy tė drituar,
Me veshjen e kaltėr spėrkatur me ar,
Kurorė dafine mbi ballin zbehtar.
Oh, vdekja - rrėmujė, njė det yjeplot,
Kur jeta ėsht' baltė me ėndrra krejt kot;
Oh, vdekja - njė shekull nga diej lulėzuar,
Kur jeta ėsht' dokėrr, pa gjė, e shėmtuar.
Por... kokėn stuhitė ma bėjn' shkretėtirė,
Mendimet e liga dėbojn' ēdo tė mirė...
Kur diejt tė shuhen e yje s'ka mė,
Mė vjen tė besoj se gjithēka s'qėnka gjė.
A mundet tė ēahet thjesht kupa qiellore,
Mosgjėja tė bjerė me natėn yjore,
Ta shoh qiellin sterrė si botrat fort shkund,
Si pré kalimtare tė vdekjes pa fund...
Nė qoftė krejt ndryshe... ahere pėrjetė
S'do vijė shpirti yt, i valė, mė nė jetė,
Memece do bėhet gjuha jote si mjaltė...
Ky ėngjėll ahere do shndrrohet nė baltė.
Dhe prapė, moj tokė e bekuar, e vdekur,
Te varri vė harpėn e thyer, tė mekur,
Pėr mortjen mos qaj, gėzohu me bujė
Me rrezen qė derdhet mbi botėn - rrėmujė.
Pastaj...ē'ėshtė mirė askush nuk e di,
Tė rrosh a mos rrosh...ama ēdo njeri
E di qė kush s'ėshtė, s'ndjen dhimbje aspak,
E dhimbje ka shumė, gėzime fort pak.
Tė rrosh? Ēmenduri e trishtuar, e shkretė;
Tė rren veshi yt dhe syri i vėrtetė;
Ēka thotė njė shekull, s'e thėnkan tė tjerė.
Mė mirė gjėprejgjėje, se ėndėrr pa vlerė.
Shoh ėndrra qė nisen tė tjera pėr tė kapur,
Gjer ndalen te varret, qė presin gojėhapur,
Mė s'di ku ta shuaj mendimin nėn ballė:
Tė qesh si tė marrėt? T'i tall? T'u qaj hallė?
Ē'kuptim ka?... Mos qėnka gjithēka marrėzi?
Po vdekja e jote, o ėngjėll, s'e di
Pėrse ndodhi, vallė? Ti, qėnie qė qesh,
Jetove qė varrin ta marrėsh peshqesh?
Nė pastė kuptim, ateu ka vepruar,
Nė ballin tėnd Zotin s'e paske tė shkruar.
Mesnata e goditi tė bakėrtėn kėmbanė,
Doganė e jetės-gjumi, ma la taksėn mėnjanė;
Tė rrahurave rrugė do mendja tė mė bartė,
Mes jetės edhe vdekjes nuk shoh dallim tė qartė,
S'ndryshon, veē, asnjė fije peshorja e mendimit,
Se heshtaz ndehet gjuha mes jo-sė dhe pohimit.
GLOSE
Koha shkon, por edhe vjen,
Gjithēka rri e re, e vjetėr;
Ēėshtė mirė a keq, e gjen,
Vraje mendjen veē, patjetėr;
Mos ki shpresė e mos u ndruaj,
Ēėshtė valė, do shkojė si valė;
Nė ēdo ngasje, si i huaj,
Rri i ftohtė dhe pafjalė.
Gjėra plot para na dalin,
E nė vesh na vijnė tė tjera,
Por vėmendjen dot se ndalin,
Skemi nge, ndaj i merr era.
Pangurrim qėndro mėnjanė,
Tek vetveten e rigjen,
Kur me zhurma anembanė
Koha shkon, por edhe vjen.
As akrepi i saj nuk pjerret -
Kjo peshore e mendimit -
Drejt momentit qė ze bjerret -
Fli e maskės sė galdimit,
Qė nga vdekja e saj merr lindje
Edhe zgjat njė ēast, jo tjetėr,
Pėr atė qė e njeh me bindje
Gjithēka rri e re, e vjetėr.
Spektator si nė teatėr
Nė kėt botė pėrherė ji:
Luan njėri dhe pėr katėr
Ēirrja maskėn gjithsesi;
Dhe nė nxjerrtė lot fytyre
Rri nė qoshe, veten ndjen,
Tė kuptosh nga arti i tyre
Ēėshtė mirė a keq, e gjen.
Ēka do vijė e ēfarė ka shkuar
Janė dy pamje, veē njė fletė,
Fillin ka pėr ta shikuar
Bash nė fund kush nxė nė jetė;
Gjithė ēqenė e do tė vinė
I shikojm me sytė e vjetėr
Qė tu njohėsh kotėsinė
Vraje mendjen veē, patjetėr.
Mbetkan pó tė njėjtat mjete
Qė trysnojnė ēdo gjallesė
Kanė rrjedhur mijra vjete,
Bota njeh gaz e dėnesė;
Tjetėr maskė, e njėjta pjesė,
Tjetėr gojė, tė njėjtėt truaj,
I zhgėnjyer, prerė nė besė
Mos shpreso e mos u druaj.
Mos shpreso kur ligėsitė
Pėr ngadhnjim lidhen jo rrallė
Ta kalojnė ndyrėsitė
Dhe nė qofsh me yll nė ballė;
Mos u tremb kur pėrsėri
Ndėrlėvdohen me aq fjalė
Me ta kurrė shok mos ji
Ēėshtė valė, do shkojė si valė.
Me njė kėngė prej sirene
Bash kjo botė i ngre kurth dritės
Qė tė ndrrojė aktorėt skene
Me karrem tė josh drejt pritės;
Atypari qėndro strukur
Veshin fare mos e luaj
Qė nga shtegu ku je futur
Nė ēdo ngasje, si i huaj.
Nė qėllofshin, bėj mėnjanė,
Nė tė nėmshin, mos bėj zė;
Se dhe fjalėt vlerė skanė
U di kutin, ēfar pret mė?
Le tė thotė gjithkush ētė dojė,
Kush tė mundė, le tė dalė
Qė mos lidhesh as me gojė
Rri i ftohtė dhe pafjalė.
Rri i ftohtė dhe pafjalė
Nė ēdo ngasje, si i huaj,
Ēėshtė valė, kalon si valė,
Mos shpreso dhe mos u druaj,
Vraje mendjen veē, patjetėr,
Ēėshtė mirė a keq, e gjen;
Gjithēka rri e re, e vjetėr;
Koha shkon, por edhe vjen.
*Shqipėruar nga Akademiku Kopi Kyēyku. Kėto krijime dhe tė tjera qė do vazhdojmė tė botojmė, janė shkėputur nga Antologjia e poezisė rumune moderne, hartuar dhe botuar nė Bukuresht 2003. Nė rreth 500 faqet e saj, antologjia e mėsipėrme pėrfshin pjesė nga krijimtaria e mė shumė se 180 shkrimtarėve tė rumanishtes, qysh nga fillimet e deri nė ditėt tona.
(Botuar nė Gazeta e Athinės, shkurt 2006)
NIKITA STĖNESKU
(Kandidat pėr Ēmimin Nobel)

Nikita Stėnesku, njeri prej tre poetėve rumunė tė kandiduar pėr Nobel, ka njė pėrfytyrim poetik tė befasishėm, mund tė thuhet tronditės. Tepėr i guximshėm, me figuracion tė drejtpėrdrejtė, Stėnesku tė thėrret tė lexosh mė shumė prej tij, gjė qė do tė mundohem ta realizoj nė tė ardhmen. Poezia poemth Hipnos (Gjumi) e dėshmon mė sė miri kėtė me vargjet e mrekullueshėm si p.sh. Ata flinin. Ata lindeshin duke fjetur, /klithma nė gjumė i nxirrnin fjalėt /duke i lindur nga rrokja e fundit.
Pėrgatiti pėr botim Hiqmet Meēaj
PER NJEREZIT
Shoh pas, mbi vitet ku kam shkuar,
mbi brezat e rreshtuar me kujdes,
ashtu, njė pėrmbi njė
si shtyllė qė mban shtrėnguar,
ashtu, njė pėrmbi njė,
tė gjerin qiell, me diellin nė mes.
Njė trup fėmije mbart nė krahė lehtė
njė trup djaloshi, qė hovshėm i vlon gjaku,
ky ngre njė burrė, me ballin gjer nė retė,
qė mban thembrat me plasa tė njė plaku:
mustaqet dyllė, prej tymi tė duhanit,
me gojė thith paprerė kaltėrsi,
nga yjet dritėplotė tė karvanit,
qė zgjatet tejetej nė gjithėsi.
Ja, jetėn time - shtyllė eshtėrore,
nė ēast e fal, si s'ka gjė mė tė lehtė,
tė mbajė nė sup konstruktet njerėzore
nė dasma e lindje - pjellė e gazit vetė.
I flas, e ftoj, e ftoj nga thellėsitė
e zemrės sime thellė e fort pėrshkuar
prej njė shigjete ar e zjarr e dritė,
ēdo ēift tė rinjsh tė dashuruar:
i gdhendni emrat ju me qetėsi
nė shtyllė tė gjithė brezave tė mi!
I
Ata flinin. Ata lindeshin duke fjetur,
klithma nė gjumė i nxirrnin fjalėt
duke i lindur nga rrokja e fundit.
Rriteshin duke fjetur, dashuroheshin
duke fjetur dhe martesėn
e bėnin nė gjumė.
Krijonin vendbanime fjalėsh nė gjumė,
gratė e tyre lindnin nė gjumė,
ndėrsa ata, tė gjithė plakeshin
nė gjumė
dhe vdisnin ashtu.
Tė rinjtė duke fjetur ua zinin vendin
nė ėndėrr;
fjalė tė reja tė pėrgjumura
zėvendėsonin
tė vjetrat, thellėsisht tė gjumtat
fjalė.
II
Por, sa pėr zgjimin,
kėtė
nuk e desh askush.
Ata rronin nė gjumė sepse
vetėm nė ėndėrr
jetonin me tėrė trupin njėheresh.
Zogjtė e tyre fluturonin duke fjetur,
peshqit e tyre notonin duke fjetur.
Kuajt e tyre trokonin nė gjumė
si nė vjeshtė,
nė hardhi piqeshin rrushtė
e ėndrrės.
Askush
nuk desh tė zgjoheshin,
sepse vetėm kėshtu
trajta e tyre u pėrkiste
plotėsisht dhe e tėra
njėherazi.
III
Ata i urrenin tė pagjumėt,
thoshin se ata qė rrinė zgjuar
nuk rrojnė nė vetvete.
Thoshin se tė zgjuarit
nuk janė gjė tjetėr veēse
shikim, atėhere kur shoh,
dėgjim atėhere kur dėgjoj,
dhembje, atėhere kur tė dhemb.
Ata i urrenin tė pagjumėt,
thoshin se ata qė rrinė zgjuar
nuk janė tė zotėt ta zėvendėsojnė
tėrė trupin njėherėsh,
por,
njėlloj si tė qėnkshin tė zbrazėt
nga brenda,
ata, tė pagjumėt, vrapojnė tėrė kohėn;
nė ata vetė
ėshtė nė radhė
vetėm njė kavilje
ose jo,
vetėm njė tėmth
apo
vetėm njė krah,-
pjesėn tjetėr tė trupit e hedhin
me radhė nė humnera.
IV
Ata i urrenin tė zgjuarit
dhe i quanin
"tė pacipė".
Por urrejtja e tyre
kohė mė kohė bėhej
kolosale
sepse, thoshin ata,
vetė shikimi mund tė zgjohet
dhe atėhere nė tė nuk jetojnė mė
tė gjitha ngjyrat njėheresh...
Dhe vetė ngjyra mund tė zgjohet
e atėhere nė tė
nuk rrojnė mė
tė gjitha dridhjet njėheresh...
Dhe vetė tingulli mund tė zgjohet
e atėhere tek ai
nuk rrojnė mė
tė gjitha kujtimet njėherazi...
Dhe vetė dhembja mund tė zgjohet
e atėhere tek ajo
nuk rrojnė mė
tė gjitha kujtimet njėherazi.
V
Ata flinin. Ata lindeshin duke fjetur.
Shumoheshin duke fjetur.
Vdisnin duke fjetur.
Por, tėrė kohėn ishin identikė
me trupin e tyre.
Ata jetonin nė ėndėrr,
madje edhe pemėt
qė t'u bėnin hije duhej
mė parė tė pėrgjumeshin
se vetėm kėshtu mund tė derdhnin
mbi trupat e tyre tė plotė
edhe hijen e rrėnjėve tė tyre.
(Pamje nga Franca)
Puthen, ah, puthen, puthen
tė rinjtė nė rrugė, nė pijetore, nė parmakė,
puthen tėrė kohėn sikur ata vetė
nuk qėnkshin veēse disa mbaresa
tė puthjes.
Puthen, ah, puthen nė makinat e harbuara,
nė stacionet e metrosė, nė kinema,
nė autobuzė, puthen me dėshpėrim,
me pėrdhunė, sikur
nė fund tė puthjes, nė skaj tė puthjes, pas puthjes
nuk do tė pasonte veēse pleqėria e parathėnė
dhe vdekja.
Puthen, ah, puthen, sikur tė qėnkshin
nė errėsirė, nė errėsirė mė tė sigurtė,
sikur nuk i shihte askush, sikur
dielli do tė lindte
i ndritshėm
pasi gojėt e coptuara nga puthja dhe tė pėrgjakura
nuk do tė ishin mė nė gjendje tė puthen
veēse me dhėmbė.
Unė vetė jam njė kalė trojan.
Supi im ma pushton supin tim.
Syri im vetėplaēkitet.
Rrahjet e zemrės sime
nuk mund tė dėgjohen
pėr shkak tė rrahjeve tė zemrės sime,
zėri im qė thėrret deri nė qiell
i mbytur ėshtė
nga zėri im qė thėrret deri nė qiell.
Jetėn time nuk mund ta jetoj
pėr shkak tė jetės sime.
Dashuria ime tėrheq nga pas dashurinė time
me kalin e dashurisė sime
rretheqark kėshtjellės.
E fut presėn e thikės sime nė presėn e thikės sime,
ndėrkohė qė sekonda qė mė tingėllon lindjen
shurdhohet pėr shkak tė sekondės qė mė tingėllon lindjen.
Jam i zemėruar nga vetė zemėrimi im,
jam i gėzuar nga vetė gėzimi im.
Shpresoj vetė shpresėn time
dhe jam nė kohėn qė jam
dhe nuk jam mė kur nuk jam mė.
Kur tė jetė mbaruar asfalti i rrugės,
trupi im dhe kurmi yt do tė bėhen asfalt
qė tė mos mbetet e paudhėtueshėm
ky vend ėndrrash.
Kur tė kenė rėnė gjethet e pemės,
kur tė jetė tharė bari i fushės,
flokėt e mi e flokėt e tu
do tė shtrihen mbi fusha
qė tė mos ndjejė tė ftohtė
ky vend ėndrrash.
Kur tė kenė shterur burimet
dhe shirat do tė ngjiten lart,
unė e ti do tė kapemi pėrdore
dhe do tė qajmė, do tė qajmė
qė tė mos mbetet vejushė e trishtimit
kjo trevė ėndrrash.
Kur tė kenė ngordhur qentė,
kur tė jenė zhdukur kuajt,
kur ljepujt do t'i hajė
goja e vdekjes,
kur korbat e zeza
dhe sgalemėt e bardhė
do tė pėrzjehen nė gushėn e ajrit,
unė e ti do tė jemi
qen e kalė,
ljepur e sorrė,
por sidomos do tė jemi
sgalemi i bardhė,
qė tė mos mbetet
pa diademėn e mishit tė gjallė
kjo trevė ėndrrash.
Poeti, njėlloj si ushtari,
nuk ka jetė vetjake.
Jeta e tij vetjake ėshtė pluhur,
pluhur.
Ai ngre nė darėn e vorbullave tė veta
ndjenjat e milingonės
dhe i afron, i afron pranė syve,
gjersa i bėn njėsh me sytė e tij.
Ai e ve veshin nė barkun e qenit tė uritur
dhe i merr erė me hundė turirit gjysmė tė hapur,
derisa hunda e tij dhe turiri i qenit
tė bėhen njėsh.
Nė vapėn frymėmbytėse
ai bėn erė me krahėt e zogjve,
tė cilėt, po ai, i tremb qė t'i bėjė tė fluturojnė.
Tė mos i zini besė poetit kur qan.
Asnjėherė loti i tij nuk ėshtė i veti.
Ai ua ka nxjerrė sendeve lotėt.
Ai qan me lotin e gjėrave.
Poeti ėshtė si koha.
Mė i shpejtė ose mė i ngadaltė,
mė rrenacak ose mė i vėrtetė.
Ruhuni se mos i thoni diēka poetit.
Ruhuni sidomos se mos i thoni ndonjė tė vėrtetė.
E, mbi tė gjitha, ruhuni se mos i thoni diēka tė ndjerė.
Menjėherė do tė thotė se ai e ka thėnė
dhe do ta shprehė nė mėnyrė tė atillė
saqė dhe ju do tė besoni se me tė vėrtetė
ai e paska thėnė.
Por, veēanėrisht ju lutem
tė mos vini dorė mbi poetin!
Jo, mos vini kurrė dorė mbi poetin!
... Pėrveē nė qoftė dora juaj
e hollė si rrezja.
Vetėm kėshtu dora juaj do tė mundė
tė kalojė nėpėr tė.
Ndryshe ajo nuk do tė kalojė nėpėr tė
dhe gishtat tuaj do tė mbeten mbi tė
dhe ai do tė mburret
se ka mė shumė gishta se ju.
Dhe do tė detyroheni tė thoni"po",
se nė tė vėrtetė ai ka mė shumė gishta.
Por ėshtė mė mirė, nė mė besofshi,
mė mirė do tė qe tė mos vini
asnjėherė dorė mbi poetin.
...Dhe as qė e meriton tė vini dorė mbi tė.
Poeti, ashtu si ushtari,
nuk ka jetė vetjake.
Shqipėroi Akademik Kopi Kyēyku
(Botuar nė Gazeta e Athinės, mars 2006)
MARIN SORESKU
(1933-1996)

Marin Sorescu ėshtė poeti rumun mė i pėrkthyer nė botė i gjysmės sė dytė tė shekullit tė 20-tė. Shumica e vėllimeve tė tij me poezi u botuan anglisht, fillimisht nė Britaninė e Madhe dhe mė pas nė Irlandė. Eshtė Autor i mė se njėzet vėllimeve poetike, mes tyre: Poemat 1965, Kolla 1970, Shatėrvanėt nė det 1982, Uji i Jetės, Uji i Vdekjes 1987, Kryqėzimi 1994.
Poezia e Soreskut ėshtė tepėr e veēantė, jo vetėm nga ana konceptuale, por edhe nga mėnyra origjinale e zhvillimit tė saj.
Pėrgatiti pėr botim Hiqmet Meēaj
SHAH
Unė lėviz njė ditė tė bardhė,
Ai lėviz njė ditė tė zezė.
Unė avancoj me njė ėndėrr,
Ai ma merr me luftė.
Ai mė sulmon nė mushkėritė,
Unė rri menduar njė vit nė spital,
Sajoj njė kombinim tė mrekullueshėm
Dhe i fitoj njė ditė tė zezė.
Ai lėviz njė fatkeqėsi
Dhe mė kėrcėnon me kancerin
(I cili tashpėrtash ēapitet nė trajtė kryqi).
Por unė i ve pėrpara njė libėr
Dhe e detyroj tė tėrhiqet.
I fitoj edhe ca gurė,
Por, shih, gjysma e jetės sime
Del buzė honit.
Do tė tė jap njė shah qė ta humbėsh optimizmin,
Mė thotė ai.
S'prish punė, bėj shaka unė,
Do tė bėj rokadėn e ndjenjave.
Prapa meje ime shoqe dhe fėmijėt,
Dielli, hėna dhe miq tė tjerė
Dridhen sa herė bėj ndonjė lėvizje.
Unė ndez njė cigare
Dhe vazhdoj ndeshjen.
SHEKSPIRI
Shekspiri e krijoi botėn nė shtatė ditė.
Ditėn e parė bėri qiellin, malet dhe humnerat shpirtėrore.
Ditėn e dytė bėri lumenjtė, detet, oqeanet
Dhe ndjenjat e tjera -
E ia dha Hamletit, Julius Qezarit, Antonit, Kleopatrės dhe Ofelisė,
Otellos dhe tė tjerėve
T'i zotėrojnė, ata dhe pasardhėsit e tyre,
Nė jetė tė jetėve.
Ditėn e tretė i mblodhi tė gjithė njerėzit
Dhe u mėsoi shijet:
Shijen e lumturisė, tė dashurisė, tė dėshpėrimit,
Shijen e xhelozisė, tė lavdisė e kėshtu me radhė,
Gjersa u mbaruan tė gjitha shijet.
Atėhere mbėrritėn ca njerėz qė ishin vonuar.
Krijuesi u pėrkėdheli kokat me mėshirė,
Dhe u tha se nuk u mbetej veēse tė bėheshin
Kritikė
Dhe t'ia hedhin veprėn poshtė.
Ditėn e katėrt dhe tė pestėn ia la mėnjanė sė qeshurės.
Lėshoi klounėt
Tė bėjnė kollotumba,
Dhe i la mbretėrit, perandorėt
Dhe tė palumtur tė tjerė tė zbaviten.
Ditėn e gjashtė zgjidhi ca probleme administrative:
Vuri nė vijė furtunėn,
Dhe e mėsoi mbretin Lir
Si duhet tė mbajė njė kurorė pendėsh.
Patėn mbetur ende ca copėra nga ngjizja e botės
Dhe krijoi Rikardin e III-tė.
Ditėn e shtatė pį nėse i pat ngelur ende ndonjė gjė pėr tė bėrė.
Drejtorėt e teatrove patėn mbushur tashmė tokėn me afishe,
Dhe Shekspiri mendoi se pas aq mundimi
E kish bėrė hak tė shihte edhe ai njė shfaqje.
Por, mė parė, meqėnėse ish tejmase i kapitur,
Shkoi tė vdiste pak.
Doktor, ndjej diēka vdekėse
Brenda qėnies sime.
Mė dhembin gjithė organet,
Ditėn mė dhemb dielli,
Ndėrsa natėn hėna dhe yjet.
Mė ka dalė njė xhungė nė renė e qiellit
Qė deri qėparė nuk e kisha vėnė re
Dhe ēdo mėngjes
Mė duket se ka ardhur dimri.
Mė kot u mbyta me ilaēe,
Kam urryer dhe kam dashuruar, kam mėsuar tė lexoj
Madje dhe kam lėēitur disa libra,
Kam folur me njerėzit dhe jam menduar,
Kam qėnė i mirė dhe i bukur...
Tė gjitha kėto nuk kanė pasur asnjė efekt, doktor.
Dhe kam harxhuar njė lumė me vite.
Besoj se jam sėmurur pėr vdekje
Atė ditė qė u linda.
I
Njėri, Trika, po flinte.
Dhe i hyn njė gjarpėr nė gojė.
Zgjohet me klithma:
-Obobo! Olele! Gjarpri! Gjarpri!
-Ku, mo?
-Mė hyri nė gojė.
-"I dukej bishti gjer qėparė", po thoshte edhe
Trina, qė ia behu nė ēast.
E kapėn dhe e vunė me kėmbėt pėrpjetė
E me kokėn pėrposh, mbi njė fti me qumėsht
Tė valuar. Qė tė shkonte avulli tek gjarpri.
Gjarpri njėherė pėr njė herė nuk doli.
Se ishte qumėsht pluhur
Dhe nga qumėshti pluhur nuk duan t'ia dinė, e nė vdeksh.
Njerėzit ikėn.
Ai mbeti me gjarprin nė bark
Rėnkoi e qau: Obobo!", "Olele!' deri sa e harroi.
II
Stanēiu i Lisandrės po ashtu
-Obobo! Olele!
Kur ishte fėmijė.
I pat hyrė njė gjarpėr nė gojė.
Siē flenė fėmijėt, ashtu, me gojėn
Tė hapur, me kokėn nė njė
Batėrnok, nė fushė, me delet.
Dhe, gjarpri i djallit as me qumėshtin e mirė nuk doli.
Bėri naze
Dhe fėmija e harroi.
U rrit. E morėn ushtar.
Dhe