Revista Letrare ADMET

ARBEN DEDJA

Arben Dedja u lind në Tiranë, më 1964. Është diplomuar për mjekësi dhe kirurgji (1988). Që nga viti 1999 jeton në Itali dhe punoi si ndihmës hulumtuese në Universitetin e Padovës. Përveç artikujve shkencore, Dedja po ashtu mbart një aktivitet të gjerë letrar. Në vitin 2004 ishte fitues ad-equo i: "Çmimit Ndërkombëtar për poezinë dhe përkthimin, Fondazione Cassa di Risparmio di Ascoli Piceno" në përkthim shqiptar me poezi të zgjedhura nga Attilio Bertolucci.

DHOMË GJUMI

Një çorape rri varur te doreza e derës

një palë breçka mbi komo.

Rroj në këtë pezullì veshur/zhveshur të gruas sime.

Jashtë

përjashto shalët ulëritëse

gjithçka është kyçur gjer në kopsën e fundit.

PREZANTIMI

Ah po, më kujtohen shqiptarët

mbërritën me turma nga kufiri verior

ç’u shtuan atë vit kukuvajkat në rrethina.

E unë dhashë e dhashë e dhashë e dhashë

e ndërrova me këtë rast Garderobën e djeshme

u ça katërsh im shoq për Të Linjta të reja.

Pastaj kurdët ia behën të qeshur si pranvera

me këmbët e drunjta të kalbura nga dallgët

pastaj ruandezët që rrugën ngatërruan.

E unë dhashë e dhashë e dhashë e dhashë

m’u desh prapë t’i falja Të Linjtat e Firmosura

i kish ikur ca moda Dantellave të Breçkave.

Pastaj brofën moldavët me trape fatalë

pastaj irakenët duke ecur mbi avra

burundasit me guna të çjerra nga ujqit.

Prapë unë dhashë e dhashë e dhashë e dhashë

kishin gratë afgane gjithë Gjimbajtëset e mia

një lypëse boshnjake shtatë palë Breçka kish mbathur.

Pastaj erdhën çingalezët me gaca ndër xhepa

pastaj kosovarët po sezoni s’kish nisur

i Pasarelave në Nju Jork-Paris-Milano.

Prapë unë u dhashë e u dhashë e u dhashë

ndonëse më hynë në shtëpi Garderobën të vidhnin

që, për fat, ishte bosh nga dhuresa e fundit…

…këtu Zonja e ndërpreu rrëfimin se,

ndërkaq, i prezantuan një islandez.

ELEGJI MIZORE PËR BABANË

E lava babanë e vdekur

një mëngjes marsi me cikmat

e dimrit ende nëpër këmbë

dhe pikërisht nga këmbët ia fillova

– ujë e sapun – gjersa mori

era myshk e pastaj rrëzë kofshëve

sa ia fshika herdhet me këtë rast

parë për herë të parë

i vesha këmishë e kostum

më të mirin duke ia mbajtur

herek kokën mos ngjeshej për gjoksi

bukur e shtriva të paorë të paunaza

i kreha pastaj thinjat e rrova

në të thatë zor e pata me këpucët

e reja tre-bishta-lugësh-shkulur dhe

në fund kravatë i vura pasi bëra

më parë nyjen në qafën

time.

Ati im kur ti vdiqe

të mbajtëm njëzetekatër orë

pa varrosur të të bënim nderet

e fundit një përgjim të gjatë

por ndërkaq dimri po e linte

tokën ndaj e fikëm ngrohjen

në mesnatë ashtu te njeri-tjetri

kruspulluar tek dikush spërkaste

me parfum dhomën korridorin

kuzhinën dhomën tjetër gjithë botën...

I ndjeri ati im kur ti vdiqe

ishte sipërmarrje e vështirë

të të zbrisnim shkallëve të pallatit

me punë vullnetare të kohës

së enverit një kusho

i shtatë kacavarur te telat

e dritares së komshiut u mor

me drejtimin e operacionit marangozi

i katit të pestë i stërmati

me metër këndet e kalvarit

dikush dëshmor vuri shpinën

poshtë qivurit por prapë

e thyem që e thyem llampën

e shkallëve skërfitëm

suvanë teksa brenda ti lëvizje

thes me arra ngjisheshe pas kokës

që sipas zakonit

duhet të dilte përpara.

Përgatiti Andi Meçaj

ZEF ZORBA

(1920-1993)

Zef Zorba u lind më 1920 në Kotorr të Malit të Zi në një familje shqiptare. Mbas mbarimit të gjimnazit në Shkodër më 1941, regjistrohet në Fakultetin e Shkencave Shoqërore, dega e Studimeve Politike në Universitetin e Padovas në Itali. I ndërpret studimet më 1943 për arsye të Luftës së Dytë Botërore dhe kthehet në Shkodër, ku fillon punën si nëpunës banke. Në vitet 1945-1946 punësohet si regjisor në Shtëpinë e Kulturës së Shkodrës, ku vë në skenë mjaft pjesë dramatike me tingëllim të qartë desident si "Juda Makabe" e Fishtës, "Armiku i Popullit" i Ibsenit etj. Ndoshta edhe për këtë arsye arrestohet më 1946 dhe burgoset nën akuzën e agjitacion e propagandës. Vuan dënimin ndër kampet e punës dhe "riedukimit" deri në vitin 1951. Më vonë punon ndër ndërmarrje të rrethit të Shkodrës si llogaritar deri në vitin 1980, kur dhe del në pension. Ndërron jetë në janar 1993 në Shkodër.

HENE TE REJA

Tash qiellnash enden

me qindra hënë

të reja.

Njeriu s'krijoka tjetër veçse kobe:

Çelik e gizë e refraktarë;

zogjtë artificialë,

lindur ndër ofiçina-inkubatriçe,

si hëna tokën përgjojnë,

e përpunojnë

epshe tinzare

trofesh e përdhunimesh.

E kush s'i ka të vetat këto hënë

vihe e sendërgjon

namë e terratisje.

TJERA BLERIME

Terezës

Si lule dylli gjethet

veshur me vapë e t'zberë

e nuk lëvizin...

e merrnin frymë me zor

e...oh...

S'andejmi

ku paskeshim ngelur kujtesë brymore

zgjohen flauri

tjera blerime,

rinore

(A të kujtohet? Atë verë

burimet heshtja na i trazonte.

Këndoja vijat e fatit

në dorën tënde flakë.

Endeshin rrugësh të çuditshme,

pa folë.

Pastaj, n'teatër; një Gjido

i larë me djersë

përpëlitej i falisur.

Ti shkuleshe n'gaz me të madhe,

por në sy të vetëtinte

stuhia e Shtatorit..

A të kujtohet?

SHKALLA E KAKARRIQIT

E kapërthyer me lugetër hëna

njollat e territ përgjakë

e nata,

tinëzare fërshëllen mbas pritash,

si në kohën e cubave

kur thika vetëtinte e ftohët;

e buzagaz me pezëm.

Harbon përbindshëm rrëpira

e ngeshme në perspektivë

për t'u qepur në një kënd

me qiellin e detin.

(Më rrashtë e më tepër ferr

shkrepat ceporë,

kërcënuese për m'u shprazë në rrenojë

përmbi eshtra

që vetëm lëkura i lidhë

e vullneti).

O natë, o natë,

mos ky na qenka pikësynimi?

Të ngrysura ëndërrimet sërish vërshojnë

lëvyrëse e me të lutura,

por ndalem në vend:

shuplake

kulla picingule e katallanit të lashtë.

LODHJE

Nganjëherë trishtimi fjollë mbidhet

mullan në zemra të plasura,

nganjëherë përmallimi bëhet liman vajtimesh

ngushulluese;

të përgjumur ndehemi përmbi pellgje brengash

ndehemi shtijakë ndër gëzime që s'kanë jetë

e biem lëmuç

- thëllënza të rreshkura - ndër pasqyra.

Cekonet qielli prej vigmash pikë-e-vrer,

Cekohet guximi;

ushton ndër veshë e papushim

"pusho në paqe,

pusho në paqe..."

Ah, s'mundem më, nuk mundem;

më çoni...

NJE GOZHDE

Një gozhdë e ngulur thik në mur, një gozhdë

e ngulur thik në mur, një gozhdë e ngulur...

Një gozhdë e futur thellë në mur, një gozhdë

e futur thellë në mur, një gozhdë e futur.

Një gozhdë e mbetur thatë në mur, një gozhdë

e mbetur thatë në mur, një gozhdë e mbetur.

e ngulurthik...

e futur thellë...

e mbetur thatë...

VAJTIMI I PLAKUT NE SHTEPINE E SHKRETUAR

Më lini. Unë vetë ankohem me vetvete;

harrohem ndër rrënoja e ngushllohem.

Deri këtu - a dole shpirt! - me zor u kapa,

gërmuç e kalamendas anësh së rrugëve;

(thellimin si me ça m'e avull të pakët?)

Të zhigatura, por prap në këmbë këto mure

qëndrojnë

këtu në qoshe sytë veri nuk i shikë

e në lotokan, lotojnë përmallë...

Më lini. Unë vetë ankohem me vetvete:

"Qetësia ndër kthina jehonte,

fëmia......."

RRUGET NE VJESHTE

Hone të ndërlikuar

ku era faliset

e mbledh ndër praqe dyersh

shtëllunga gjethesh të thatë

përralla të marra.

SHAKESPEARE

Je kryqi im;

ngërthyer me pezëm,

në skaj të murit, lart

-shkarravinë e zezë

përbluan pusi.

Ah, shporru, shporru; ja, pritë!

Por menjëherë

fijet e këputura vihesh e lidhë

NE VEND TE HYRJES

I errët ky shteg. Nuk mundem

rrugën me gjetë pa dritën

tande. (Çka me sëmbon?)

Në cep të greminës

që josh e ngujon

a nuk shef si po lëkundem?

KRUJA

(e parë nga Fushë-Kruja, natën)

Gjerdan margaritarësh

mbi gjoksin tënd

t'irnuar

o atdhe.

PA ELEMENT

Sado të largohemi

o dhimbje

mos ti cekohesh?

Ç’e mjerë

kënaqësia jonë

dritshkurtër

- ALEGRO FURIOSO -

…e shpesh kam pa liqenin të shpupurishur

kundër reve të mbarsura

me shkreptirë të dhunshme

me kordha shumësh të pareshtura

me gjithë sa kishte frymë

sulmonte, e gërmushej;

por shi vazhdoi me ra…

Përgatiti Andi Meçaj

POEZI NGA FASLLI HALITI

SHPINA

Për hiçgjë

Më ktheve shpinën.

S’është hera e parë.

Dhe tjetër herë ma ke kthyer,

I sigurt se s’ta gjente gjë nga unё.

Sepse unё, jo me shpinёn,

Por me gjoksin dhe ballin kam pasur e kam punë...

Unё

Edhe Gorgonёn Meduzё

S’e kam qёlluar nё shpinё

Sepse, jo me shpinёn jam marrё

Dhe merrem

Unё

Por me gjoksin dhe ballin

Kam pasur dhe kam pёrjetёsisht punё

Edhe

Çakejtё

S’i kam qёlluar kurrë

Nё shpinё

Nё kurriz,

Sepse me kurrize çakejsh

S’jam marrё

Dhe s’kam pse merrem unё,

Unё vetёm me gjoksin dhe me ballin e tyre,

Kam pasur dhe kam pёrjetёsisht punё.

Po tё ta kisha kthyer shpinёn qoftё dhe njё herё,

Ti shpinёn do tё ma kishe bёrё plagomё

Me ushtat e mesjetare,

Me kamat e smirës,

Xhelozisё,

Me sёpatat e hakmarrjes,

Me thikat e galvanizuara tё “eruditёrisё...”

Ushtave tё tua mesjetare tё hakmarrjes

U thyheshin turinjtë majucё

Thikave tё galvanizuar a tё xhelozisё funebre

U mykeshin dhe iu myken tehet

Me pёrçudnim

Nё gjoksin

Nё ballin tim platin...

17 nëntor 2008

NIHILISTI

Dua të kem një nip

Ta përkëdhel

Të luaj me të

Të më hipi

Në qafë

Të më ngas si kalë

Të më thotë hya kala

Të më përmjerr mbi shpinë

Të zhubravisë tapetin me këmbë e duar

Të përmbysë koltukët të rrokullisë shtëpinë.

Ç’ide fshatari

Ide

Provinciali!

Dua

Tё bёj

Njё akuarel fushor

Njё kompozim nё pikturё

Mbill mё mirё njё arё me misёr

Mbill mё mirё njё arё me grurё

Ti, bir bariu,

Ti birё bujku,

Bari nё fёmijёri,

Bari nё adoleshencё

Barì nё rini

Kёnaqёsia jote,

Ëndrra jote plakё dhe e re,

Tё kullosёsh fushave, tufa me bagëti

Kope lopësh murrashe, kuqale laramane

Tё kullosёsh kodrave tё Darsisё njё tufё me dele e dhi.

Kap kёrrabёn,

Hidhe

Penёn

Kap plugun,

Lёrer penelin

Kap parmendën me plor tё ndryshkur,

Kap mё mirё hostenin, lopatën, belin.

U dekorove

Me Urdhёrin“Naim Frashёri” i Artё?

E ç’ё pastaj?

E ç’more?, njё copё teneqe.

Kujton se u ngjite e mё lart,

Kujton se u ngrite gjer mbi ne ?

I kemi kapur

Majat,

Larsitё,

S’mbeti pёr ty

Asnjë majё mali

S’i kalojnë nё pronësi,

S’i hipotekohen majat, lartёsitё njё provinciali!

Ishe

Nё Nju Jork

Nё Romё,

Nё Paris

E ç’ё pastaj?

Kujton se po na çudit?!

Parisi

Roma

Nju Jorku?

Rrugё ,

Ndërtesa,

Makina, pemё

Poshtё beton, bar, tokё

Lart qiell me re apo kaltërsi monotone

Rrugё, grataçiele, qiell, tokё si kudo nё botё.

Po pёrgatit pёr jubileun tёnd njё libër me poema, poezi?

Po përgatit njё ekspozitё

Me skica, krokira

Me akuarele?

Hap mё mirё fushave myzeqare

Njё ekspozitё me qingja, viça, lopё dhe dele.

10 dhjetor 2008

SHKËMBI

Ishte guriçkё

Duke u rrokullisur furishëm përpara

Fitoi përmasat e njё shkëmbi

E frenoi.

E stopoi

Njё guriçkё meskine.

Shkëmbi u veshi me myshk.

E mbuloi njё myshk zhizhink

Duhej njё dorё qё ta largonte guriçkën

Ta çlironte nga ajo guriçkё terror

Po ku ta gjeje,

A mund tё gjeje dot

Atё dorё?

Dhjetor, 2008

ZOTI, JOBI DJALLI

Ti Perëndia,

Ti Zoti,

Unё Jobi

Ai djalli...

Nëntor, 2009

KOKË, PA KOKA

Njё pseudoarkeologu

Ai kafkat

I zbulon

Edhe në fund të dheut

Po të jenë ato poshtë nё thellёsi,

Në fund të dheut i gropos.

Kokat plot tru,

Mençuri.

Kafkat i nderon si gjenesha

Edhe kafkën pa tru,

Mbushur me dhè,

Mbushur

Baltë

E zbulon e gjen,

Kokat me tru s’i sheh dot,

Edhe kokën e gjeniut e urren

Para kafkave përulet,

Bije

Në gjunj

Sidomos para kafkave

Pa sy

Pa gjuhë

Sidomos para kafkave

Të mbushura me baltë, pa tru.

Koka e tij e mbushur

Plot kokalla

Brinjë

Skelete

Koka e tij

Fare pa koka

Koka e tij mbushur me skelete

Koka e tij mbushur me kafka dhe kocka

Koka e tij

Mbushur

Plot tjegulla

Poçe.

Tjegullat, poçet

Si nikoqire, ai i mbyll në qelq

Porcelanet,

Fajancat

Qelqurinat

I nxjerr nga qelqi,

I heq

Si mbeturina

I hedh në njё qoshe fare pa të keq

Banor

I mbitokёs

Dhe i nëndheut

Edhe poçen e zbuluar rishtas

Ai e çmon mbi kokën surbe tё Deas, Skënderbeut.

17 nëntor 2008

RRËZIMI

A je mirё?

A mbahesh ?

Ah, mё rrёzove ...!

Nëntor ,2009

PO SIKUR

Mos bёj dredha

Fol,

Bjeri drejt !

Po sikur unё tё jem gjarpri vetё ?

Nëntor, 2009

STINËT E MIA

PRANVERA

Ppranvera

Vesh pemёt

Zhvesh vajzat

Sytё ёmbёlsohen me fruta tё gjalla.

VJESHTA

Vjeshta

Vesh vajzat

Zhvesh pemët

E dua vjeshtёn

Sikur tё jem dhe duke vdekur,

Ajo pemёve u zbulon gjirin e pjekur.

Nëntor, 2009

SI S’U BËMË

Grindjet tona,

Zënkat,

Mёritё,

Gozhdё tё ngulura nё muret mёndafshor tё zemrës

Zemra i shkul, ato me rrahje tё pambukta

Brimat e plagёve i mbyll

I mbush,

Me dashuri

Eh moj zemër, zemër,

Si s’u bёmё njё orё, njё ditё, tё mёndafshtё, si ti...!

Nëntor, 2009

PASQYRIMI

Shoh

Dritat

Qё bien

Mbi Liqenin Artificial

Liqeni s’i shuan, s’i fik, por i spërkat.

I pёrkёdhel me valёt e kaltra si zambakё..

Nëntor, 2009

KËSHTU TË KUPTOJ

Sipas Linkolnit

Sa s’dua

Tё jem

Skllav

Aq s’dua tё jem

Bos, miliarder, zotёri.

Kështu tё kuptoj unё Ty, Demokraci...

Nëntor, 2009

PARADOKS I RI

Po na helmoni me mjaltё,

Po na gjakosni me lule,

Po na verboni

Me floreshenca,

Po na trullosni me varak,

Po na ngopni me “demokraci”

Po u jepni liri thonjve pa kufi.

Nëntor, 2009

MOS I THUAJ

Nёnё,

Kurrsesi!

Mos m’i thuaj djalit mbret,

Unё e dua mё shumё se mbret

E dua qoftё edhe me tё meta,

por njё njeri tё vёrtetё...

Nëntor, 2009

TATIMI

Tatohet

Ngjyra

Vizatimi

Ritmi, rima

Tatohet puthja

Aroma melodia

Teshtima kundërmimi,

Tatohet fishkëllima lumturia,

Tatohet e qeshura, hareja, trishtimi?

SI THONI JU

Ne kënduam:

Karkaleci majё grurit

Do ta djegim me benzinё

Do ta djegim me vajguri

Si thoni ju,

Tё mos e digjnimin

Ta linim tё na hante grurin

Tё na linte tё uritur,

Pa bukё

E dogjëm

Duke kёnduar

Dhe gruri u tërbua

Uria si karkaleci u përflak

U pёrcёllua...

Si thoni tё mos i kёndonim shiut:

Ra njё vesё shi

Zbukuroi

Dynjanë

Do ta mas me metër

Do ta bёj fustan?

Fustanin

Me pika

Plot me luleshqerra

Pёr fejesё ma solli

Si peshqesh pranvera?

Ne i kënduam

I thurёm poezi

Kanalit tё Myzeqesё:

Ec e ec

E s’ka tё sosur

Ky kanali i Myzeqesё

Sa i gjatё e sa i gjёrё

I çan fushat mes pёr mes.

Si thoni

Tё mos i këndonim atij

Qё bёri tё vallzonin grunjat

Tё shushurinin tёrshёra dhe thekra

Qё bёri blerimin tё shtonte ngjyrёn e blertё

Qё bёri qё, mbi grunoret tё pluskonin

Fjongo fluturash

Dhe bletё.

Si mund

Tё këndonim ne,

Si mund tё shkruanim

Pёr flutura, qiej tё kaltër, dashuri

Kur ne ishim pa bukё

Kur ne kёrkonim

Tё binte shi ?

Tё kalbur nё plagё

S’mund t’u kёndonim

Yjeve

Hёnёs

Fluturave

Kur vendi rënkonte i uritur

Kur edhe ne tё uritur rënkonim

Talleni sot

Qeshni tani

Me eskavatorin e kuq,

Me eskavatorin e zi

Por

Ai eskavator

Gёzoi shpatullat tona

Dhe shpatullat jo vetëm u gёzuan

Por shpërthyen nё britma

Nё duartrokitje

Nga gёzimi

Sepse pas shekujsh

Shpatullat u çliruan nga mundimi...

Si thoni ju

Tё mos i gëzoheshim

Tё mos i kёndonim

Kombajnës e autokombajnёs

Qё i hoqёn fshatarit kosёn dhe raprin

Qё i shpëtuan shpinat fshatare nga kërrusja

Duke korrur,

Duke shirё

Duke e lidhur kashtёn vetё?

Duke i këndua autokombajnës heroinё,

Ne i këndonim, jetёs, shkencёs

Si tё këndonim njёherёsh

Pёr Perёndinё.

Si thoni ju

T’i këndonim qiellit,

Para kopshtit, arёs, fushës,

T’u këndonim

Manushaqeve, fluturave, para bukёs?

Korrik, 2008

ARSENALKULTURA

Kultura

Erudicioni

Dituria

Botës

I sjellin qytetërimin

Po ti i përdor ato si tanke

Si ushtarё fashistё

Si ushtar alpinё

Pёr tё shtypur edhe shokёt mё intim...

Nëntor, 2008

EDHE I VDEKUR

Shok i dashur

Mik i dashur

Edhe i vdekur

Me tё dashura,

Si i gjallё,

Si nё jetё.

E para pёr ditëlindje

E para pёr ditёvdekje

E dashura tё sjell karafila tё freskёt pёrherё...

T’i spërkat me lotёt e syve tё kaltёr

T’i vendos brishtёsisht mbi mermer

E dyta gruaja

Vjen

Tё vendosё mbi varr

Njё tufё zambakësh,

Spërkatur me njё dhimbje tё bardhё...

30 dhjetor 2008

ATË VAJZË

Kёneta e “Tёrbufit”

Pa asnjë buf,

I vetmi buf

Ti.

Lёmani

Plotё bajza tё zeza,

Bajza qё zhyteshin dhe dilnin

Nga s’e prisje:

Përpara, papa

Djathtas, majtas teje

Me not,

Dhe fluturim.

Dhe ti s’i qёlloje, s’i vrisje dot

Ti buf i Kёnetёs sё “ Tёrbufit”

Nё adoleshencën tёnde

Nё rininё e bukur

Ashtu

Si s’e zure dot

Një bajzё

Ashtu s’e zure

S’e fute nё kafaz tё zemrës atё vajzё...

30 dhjetor 2008

E MJERA BOTË

Bosh

I thellё

Thellësi e cekёt

Blerim i thatё

Thatësi e blertё

Diell

I shuar

Shuarje e dielltё

Natё

Pa yje

Yje pa natё

Dashuri shterpё

Shterpësi gjithё dashuri

Jetё

Me vdekje

Vdekje me jetё

Zoti pa zot

Bota

Pa Zot

E mjera ti moj botё...!

GJURMËT

Lisa, pisha, bredha tё thyer,

Gjurmё stuhish.

Plepa,

Shelgje

Tё përkulur, tё kërrusur keq,

Gjurmё erërash tё egra, bisha.

Dallgëzim bariёrash, grunjash, thekrishtesh,

Gjurmё tё lehta tё blerta flladesh,

Përkundje lulesh,

Gjurmё puhish

Tё kaltra

Rozё

Lila.

Gjurmё qё vetëm subrbia natyrё, i ka...

8 gusht 2009

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj

(Botuar në “Gazeta e Athinës”, janar 2010)

FAHREDIN GUNGA

poemë

Është njëri nga poetët më të shquar të poezisë bashkëkohore shqiptare, të brezit që u shfaq nga fundi i viteve të '50-ta dhe brenda viteve të '60-ta, i përbërë nga Azem Shkreli, Ismajl Kadare, Rrahman Dedaj, Dritëro Agolli, Din Mehmeti, Fatos Arapi, Ali Podrimja, Adem Gajtani, Hivzi Sylejmani e të tjerë, që, sot konsiderohet se ishte njëri nga brezat më vitalë të poezisë së atyre viteve. Gunga e ka nisur vargimin poetikë që nga libri i parë me poezi “Pëshpëritjet e mëngjesit” (1961), duke i mbetur besnik deri te librat e fundit "Mallkimet zgjuara" dhe "Kepi i shpresës së mirë" të viteve të 80-ta.

KEPI I SHPRESËS SË MIRË

Si ta mbyllësh mallkimin e kaltër në sy

e fjalët peng t’ia japësh ndonjë zogu shtegtar e,

Larg është kepi i Shpresës së Mirë

Çdo gjë i ngjan uratës për largësira të pafund

Dhe, vetëm dëshira të mbetet për t’u përshëndetur

me vetveten

Ose të lutesh për mëshirë e cila të rren

Dhe, sheh; mallkimi i kaltër nuk është vetëm mashtrim,

vetëm

Ngjyrë që i rren sytë (sa lehtë e sa rëndë peshon

rrena!)

E, bëhesh shtegtar i rrugëve të parrugë, e bëhesh:

Fëmijë i paemër, kopil pa biografi, si mashtrimet tona

Të pashuara sa i push, të peshuara sa një shkëmb, e

Bëhesh: lypës për dritën e cila përsëri ka për

të mashtruar

Për nesër, rëndom si çdo herë, si çdo herë

Dhe, donë të ikësh diku: Ilmarineni ka vdekur pa lindur,

Prandaj ecim me hapa shtegtari, me dhembje

të fshehtë:

Si për inat, si armik i betuar i urrejtjes, e

Larg është kepi i shpresës së mire.

Dhe, për të mbërritur në kepin e shpresës së mirë

Duhet udhëtuar prej njërit hap deri në tjetrin

në milimetra,

E, krejt është njësoj çka do të thonë për ty biografët

Pastaj

Rëndom, sikur kur i besojmë rrenës së trilluar.

Dhe, atëbotë, të duket se kjo është e vetmja rrugë për

të mbërritur

Deri në kepin e shpresës së mirë

Tevona, nuk është me rëndësi se çfarë urate

ose sharja

Do t’ju japësh gjërave prej të cilave donë të ikësh,

(marrëzisht të marra e marrëzisht të çmendura)

Dhe, pastaj mbetet të vjellësh vetëm fjalë

Për të marrë trajtën e ndonjë vargu endacak

Si krushk i paftuar në dasmë, si vala e paemër

Që shqyen zemrën, këtë lehonë të rrejshme, si shpata

e fatit,

Dhe, kështu, do të udhëtosh hap pas hapi, pa orar,

E do të mbërrish deri te biografia jote, se

Atëherë bindesh se me të vërtetë je i vogël.

III

E ti madhërisht hesht, si deti dhe udhëton dhe

Fjalët të janë bërë korale, dhe vetë me veti urishëm

i përtyp

E kurse do të doje të thoje ndonjë fjalë të mirë, por

Ti madhërisht hesht se: ke harruar fisin, dhe

Nata është shtrirë ndërmjet teje dhe Kepit të Shpresës

së Mirë, se

Se atje ku je nisur pa kandil e pishë vështirë

Do të gjesh rrugën tënde, të vetën rrugë në të cilën

je nisur,

atëbotë bëhesh kameleon: për inat ndërron ngjyrën

E madhërisht hesht, sepse prêt mos po lind diçka e re,

O, zoti im, sa vështirë qenka për të lindur së dyti, me

ngjyrë tjetër

kur në biografinë tënde të vjetër, fjalët janë bërë

korale,

(Kujt të cilëve në rrashtë u ke hipur për të mbërritur

atje ku je nisur

Do të kthejnë sërish në biografinë tënde të vjetër)

Dhe ti madhërisht hesht para vetëvrasjes së fjalëve

Dhe sheh: çdo gjë duhet të shash, krejt një në ç’mënyrë

1001 herë në nënë e në motër e në… krejt me

radhë, e andej,

Do të dëshiroja të shndërrohesh në ninullë, vetëm kaq,

Për të mbërritur deri në Kepin e Shpresës së Mirë

në atë përrallë,

Edhe pse do të bëhesh ndoshta edhe vjedhësi i qeshjeve,

ndoshta

Gjahtari i sharjeve, e kushedi çka

tjetër, e

Në fund kurriz i kërrusur nga bërjet e dhembjeve

E mallkimeve

E-edhe 1001 herë të lindesh përsëri, në cilëndo fjalë

qoftë

Do të dëshiroje të shndërrohesh në ninullë

(Kuajt të cilëve në rrashtë u ka hipur për të mbërritur

atje ku je nisur

Do të kthejmë sërish në biografinë tënde të vjetër)

Dhe mendon se kështu botën do të vësh në gjumë, e

Në këtë mënyrë mendon të mbërrish në Kepin

e Shpresës së Mirë

Pa adresë pa biografi, por me një më tepër je

Shumë i pafuqishëm për të pasur dashuri të madhe

Në jetën tënde të imta, në përgëzimet e tua të thjeshta,

Se-secili në rruzujt e vet shalon kokën e vet, e

Dashurinë e madhe e ka vetëm rrafshëta ku erërat

lëmeken dhe

Kështu, udhëton milimetër udhëton

Nëpër skajet e vetvetes për të mbërritur pas hapit tënd,

Më në fund, në Kepin e Shpresës së Mirë, edhe pse

Biografia jote do t’i ngjajë dorës së shtrirë të lypësit

në udhëkryq

E,nuk di se me të vërtetë je i vogël

Në skutat e rrashta sate ku ujqit bëjnë strofull

Se secili në rruzujt e vet shalon kokën e vet.

Dhe e mat vetveten e mat kohën, e mat jetën

Me pëllëmbë se gishtat të janë bërë pishtarë

Të fikur, e

Bindesh solemnisht:je kthyer prapë, aty

Në atë djerrinë prej kah je nisur, e

Sërishtë kthehesh në sharjet e në mallkimin e kaltër

Në vendlindjen tënde ku të gjitha rrugët i di,

Përveq emrit tënd, këtij kuptimi të pangjyrë, si qdo

sharje,

Se larg është për të mbërritur në Kepin

e Shpresës së Mirë

Se, për të mbërritur në Kepin e Shpresës së Mirë

Duhet të kalosh 1001 Det të Zi, 1001 Oqean të Qetë, 1001

urata e mallkime

Dhe të shalosh yllin tënd, qoftë edhe i fikur,

Në të cilën me mërinë e tërë botës lehin qentë

Si të gjithë e të gjithë, rëndom, të inatosur në vetvete

Pas hapit të shkurtër e dëshirës së madhe, kur kërkojmë

Lindjen tonë të dytë, në barkun e gruas shterpë

Të njohur e të panjohur

Si sharje së pathënë që as vetë nuk ia di

Kuptimin e vet të vërtetë edhe pse e thua me vetëdije,

Sikur që të lindi, për shembull, pas lindjes tënde të dytë

Në vend teje rrena, e asgjë tjetër,

E për të mbërritur deri në Kepin e Shpresës së Mirë

Duhet të kalosh 1001 Det të Zi, 1001 Oqean të Qetë, 1001

urata e mallkime

Se vend për dashuri nuk ka kur urrejtjen e ke

armik e mik.

Fatet (të vogla e të mëdha)

Ecin mbi supet e secilit prej nesh

Ashtu,sikur që i kemi ndërtuar pa aritmetikë,

E sheh kurrgjë tjetër nuk je,

Përveç dëshirë e peshkut në rërë,

Mallkim i vjetër i trashëguar në gjak

Dhe sheh ndërmjet hapit e hapit, kasnecëve të vonë,

Të pret rruga e gjatë, e

Gjithmonë mbetesh prapë aty ku je nisur,

Se larg është për të mbërritur

Në Kepin e Shpresës së Mirë në mallkimin e fjetur,

Vetëm në hije të ëndrrës

Mund ta masësh vetveten me pëllëmbë,

Dhe bëhesh betë barkë e thyer në molin e ndytë

Të rrahurat nga dielli, nga mëshira e verbër e

Kohës e cila të ka ikur nëpër gishta

Dhe sheh fati të grimcohet nëpër dhëmbë, e,

Kështu do të mbesësh prore mallkim i ngujuar

në brinjë

E fatet (të vogla e të mëdha )

Ecin mbi supet e secilit prej nesh

Ashtu sikur që i kemi ndërtuar pa aritmetikë,

Të uritur si për bukën e zezë, e

Si toka për shiun vjeshtarak,

Dhe e kap vetveten për dore,

E ec nëpër meridianë (rrenë pas rrene)

Duke i njehur hapat e marrë

Të vetmit heronj pa pallë

Se fatet (të vogla e të mëdha)

Lindin si rrenë e vdesin si rrenë, se

Vetëm në hijen e ëndrrës

Mund ta masësh vetveten me pëllëmbë...

Si ta mbyllësh mallkimin e kaltër në sy

E fjalët peng t’ia japësh ndonjë shpendi shtegtar, e

Larg është Kepi i Shpresës së Mirë

Atëbotë, vetvetes emrin vetëm ja harron

Sepse në rrugën e madhe së cilës je nisur

Nuk ke matur largësinë prej furtune në furtunë

Në rrashtën tënde, në këtë katedrale

Të ndërtuar prej 1001 renave, sepse

Prore në jetën nga një mallkim të kaltër e bartim

Me cilin peshohemi pas çdo mëkati, dhe

Rrugës së cilës je nisur nga lakadredhat e fatit, e

Për të mbërritur deri te Kepi i Shpresës së Mirë

Duhet të kalosh nëpër kataklizmit e mëkatit të fatit

Të ndërtuara prej fjalëve e fjalëve, e

Secili në udhëkryqet e veta

Shaluar ec në kurrizin e vet, e

Koha të thyhet në gishta, të bëhet sa të zitë e thoit,

Shekullin që e bartë në palcë e kurriz si neverinë,

Si zotin e mashtruar pasi u kryqova me bërryl, se

Vetëm me bukurinë e blertë të mallkimit të kaltër

E gjen për çudi vetveten,

Ujkun e çalë me gjuhë të ngrirë ndër dhëmbë, e

Duhet të kalosh nëpër kataklizmit e mëkatit të fatit

Të ndërtuar ndërmjet fjalëve dhe fjalëve, se

Prore, në jetë nga një mallkim të kaltër e bartim

Me të cilin peshohemi pas çdo lindjeje tonë të re.

E, secili pastaj në udhëkryqet e veta

Shaluar ecën në kurrizin e vet, në boshtin e vet.

VII

Dhe, kështu është në këtë shekull

Të cilin për dore ose ai ty,

E shtegton në të njëjtën rrugë, në të njëjtat meridianë, dhe,

Kupton dikund në ndonjë pikë nën këmbë,

Nën cilëndo këmbë që të jetë, një fat e shkel e

Nuk e sheh e nuk e sheh se mu aty,

Në atë pore, në atë milimetër të tepruar të fatit

Është fshehur lindja jote e vërtetë

Mallkimi yt i kaltër që aq shumë e ke dashur

E aq shumë e ke rrejtur

Dhe, kështu, donë të mbërrish lakuriq në vetvete

Në fund të rrugës sate të gjatë,

E krejt kjo është vetëm një lojë ndërmjet

Teje e teje, ndërmjet gjakut e gjakut,

Ndërmjet fjalëve dhe fjalëve 1001 rrena

Në karnavalin ku shitën fatet lirë, në panairin e përhershëm,

Edhe pse bëhesh pehlivan i marrë, që then

Këmbën e djathtë, mbi rrashta e rrashta, pse

Deshi të mbërrijë në horizontin e vet,

Në mallkimin e kaltër i rrejtur, marrëzisht i mashtruar

Nga troku i yjeve në karnavalin e udhëkryqeve të fatit

Ku edhe fjalët shiten lirë, shumë lirë,

Edhe uratat, edhe heronjtë pa pall, kukëzat

E si kloun i cirkut të lirë

Mashtrohesh se je i madh pas buzëqeshjeve të hidhëta

Dhe sheh! (s’ka rëndësi se kur) çdo gjë është lojë

E, vetëm lojë, një lojë e thjeshtë.

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj

(Botuar në “Gazeta e Athinës”, janar 2010)

POEZI TË ZGJEDHURA NGA ANTOLOGJI

E VITIT 1970

DHORI QIRIAZI

DE RADA

Tej detit, larg, i zymtë mbet De Rada,

Bastuni i tij, që brodhi horë më horë;

Nën tinguj fjetën të tijat flokë të bardha

Dhe mjekra e tij e bardhë si dëborë

Lëkur' e rreshkur i ra mbi kraharorë.

Iu mbyllën sytë e buhavitur.

Për ku po nisej gjaku arbëror,

Për ku i djegur, i zhuritur?

Që bushtra erë të mbërrinte gjer te shtrati?

Ja, Milosaua mbet te lum' i Vodhit,

Po gjaku i tij në këngë e rreshta

Një shekull krejt kulloi e rrodhi.

U ftoh në vatër heshtur hiri i fundit,

Palltua e rëndë rri varur në peronë,

Buçet e rreh stuhia rreth katundit,

Maki po hesht e San Demetër Koronë.

Në xhep e mykur një copë buk' e thatë,

E zhveshur krejt e ftohta dysheme

Dhe miu breu ndofta atë natë

Një copë nga "Pa fanmi Skanderbe».

Ai thërret, atdheu i përgjigjet

Me bubullimë valësh, përmbi shur;

Ai thërret, në flakë lindja digjet,

Në bri-gjet tona hapet si flamur.

Dhe niset mes dallgëve të vijë

Dhe zgjat gishtrinjtë, tutje erën prek,

Se tokë e huaj shtrat nuk mund t'i rrijë,

Se tokë e huaj eshtërat i djeg.

FATMIR GJATA

ATO MAJA RRIPA-RRIPA...

Ato maja rripa-rripa seç gjëmojnë,

Ndizet lufta për liri e derdhet gjak,

Janë trimat partizanë që luftojnë.

Janë bijtë e Shqipëris' që marrin hak.

Sot po dridhet tirania anembanë,

Sot po digjet e po bëhet shkrumb e hi,

Se u mbushën malet plot me partizanë,

Se u ngrit sot gjith’ rinia për liri.

Më përpara një flamur të kuq në duar

Dhe një torbë me dyshekë e një dyfek,

Të cfilitur prej fashizmit, të copëtuar,

Turren trimat e luftojnë shtek më shtek.

Sot po dridhet tirania anembanë,

Sot po digjet e po bëhet shkrumb e hi

Se u mbushën malet plot me partizane,

Se u ngrit sot gjith' rinia për liri.

Viti...1943

FREDERIK RESHPJA

ULLINJTE

(Shënime nga një aksion)

Ullinjtë flinin.

Ma tutje flinte deti.

Degët e mundueme dhe të përdredhuna nga dhimbja

e kohnave

Lëkundeshin nën qiellin e blertë të gjetheve.

Që herët

Në breg loznin fëmijët e peshkatarëve,

Peshkatarët flinin akoma pas natës së ujnave.

Fëmijët loznin përballë ujnave dhe ditëve të panjohuna

e të gëzueme

Befas ra daullja,

Zhurmat iknin mbi rivierë.

Fshatrat e varuna mbi mjergulla u zgjuen,

Zhurmat iknin, iknin

Mbi dritat, që u ndezën si galaktika ndanë detit,

Mbi minutat e fundit të natës,

Mbi luginat,

Mbi shkambinjtë.

Daullja, që ra që me natë,

I zgjoi edhe ullinjtë.

***

Nga sfondi shkëputen udhët, oxhaqet, betonarmetë

e para,

Qytet i dashtun, gjysmëvizatue nga dielli që po lind!

Maqinat ulërijnë në mal, si delet,

Po vijnë kolonat me pyjet e fidanave ndër duel.

O, këto s'janë fidanë,

Po kodra me ullinjtë!

***

Bie daullja.

Pyjet e pafund të ullinjve zhurmojnë ndër duert

e njerëzve.

Mbi degët e tyne të njoma zhurmon era pa da.

Unë renda në këtë peisazh të gëzuem që e mbanin

njerëzit ndër duer

Dhe pashë shamitë e bardha dhe të bukura

Të mbledhës eve të ullinjve,

Që mblidhnin me kangën e tyne

Kokrrat nëpër bar...

Qeshnin shamibardhat dhe vraponin

Nga ullishtet që mbollën ilirët me patërshana mbi

bregdet.

Vajza! Këta ullinj nuk i mbollën arbërit harkëtarë,

Po aksionistët e vitit ‘70.

***

Ecin njerëzit me ullinjtë mbi rivierë,

Deti fle ende.

Asht akoma natë.

Pyjet me ullinjtë lëvizin mes kodrave,

Para erës që i ndjek:

Ku e shpien këtë peisazh?

***

Riviera dhe njerëzit...

Vërtet, ku e shpien këtë peisazh të gjanë?

Do ta varin mbi kodrat e kaltra, ndanë detit,

Siç varim ndanë dritares një kuadër.

Daullja, që ra që me natë,

I zgjoi dhe ullinjtë pleq,

Ullinjtë madhështorë, si mbretnit ilirë

Dhe në kujtesën e tyne të gjelbër u zgjuen.

Arbërit shigjetarë

Me patërshana dhe ullinjtë ndër duer...

Ullinjtë mbajnë mend gjakun dhe luftën,

Etnit, që kaluen nën ta dhe na i vranë:

Ata ngritën kokët nën format mitologjike të reve,

Panë qiellin e gjelbër të gjetheve,

Degët e ullinjve,

Që u përdrodhën nga dhimbja për ta.

***

Dikush e këndoi kangën e ullinjve;

Rrihte dheun përreth drunjve, që lëkundeshin

Si në një valle popullore,

Gemat e blertë ranë, si flokë mbi të dhe qeshi

Ai që këndoi kangën e ullinjve.

***

Ndodhi kështu:

Në një ditë lindën gjithë këto pyje.

Në fund u ulën aksionistët mbi bregdet dhe menduen:

Ç'emën t'u vemë ullinjve?

Pastaj zbritën me kangë nga kodrat.

Zani i gajdeve nga ullinjtë varej:

Lanë pyjet me ullinj mbi detin e kaltër.

Sikur lanë një lule mbi dritare.

HIQMET MEÇAJ

PRANË ULLINJVE

Po të pres e dashur, te ky trung i lashtë.

Ky ulli i moçëm me degët e tij

mbulon heshtjen time,

ky ulli i moçëm,

që rrënjët ka shtrirë thellë lashtësisë.

Kushedi se ç’dorë e mbolli këtu,

ndoshta dy të rinj

si unë e ti,

dy stërgjyshër tanë,

që as varr, as emër përmbi tokë s’kanë.

Kushedi sa herë u ndërruan shekujt

dhe të kërrusur shkuan

nën degët e tij,

kushedi sa herë e shkundën me shufër,

u përkulën shekujt

duke mbledhur kokrrat

nën këtë ulli.

Hej ulli i moçëm,

që me këto degë mbulon ankthin tim,

as shikoje ti në ditët me mjegull

qysh pas çdo stuhie

Vlora zgjaste dorën të prekte Sazanin,

porsi nëna natën që zgjohet shpeshherë

të shikojë djalin...?!

Ti e dashur s’erdhe që të ndjenim bashkë

parfumin e verdhë

që hëna ullinjve

mbrëmjeve u derdh.

por nuk do trishtohem, unë fare mirë

mund të rri i heshtur

nën këta ullinj,

t’i ndiej frymën tokës, gurët t’i lexoj,

të gjurmoj ku jeta

u përlesh me vdekjen,

të gjurmoj ku rrënjët i ka shtrirë jeta.

Dhe kështu i vetëm

s’do bie në mendime

pse s’u duke ti,

por nën cip të mbrëmjes dhe nën hijen time

do kërkoj e dashur

tjetër dashuri.

S’bënë kështu dikur

ndoshta dy të rinj,

si unë e ti,

dy stërgjyshër tanë,

që as varr, as emër përmbi tokë s’kanë...?

LLAMBRO RUCI

O TALO, MOTER!

Eja motër, eja nën pjergull!

Babushit të lodhur që kthehet nga kopshtet

t'i vemë në prehër.

Të fshijë me dorë rrudhat e ballit,

Kujtimet dhe zënkat nën mjekër.

Eja Talo t'i dalim përpara tek kumbulla e vjetër.

Gishtrinjtë e tu më mbetën flokëve, në buzë.

Ledhat e tua i ndjej dhe tani që jam rritur.

Imazhi yt çan vite, çan mjergull,

Mbi supet e tua kërcej e qesh, i mitur...

Sot ditët janë të ngrohta, me zhurmë e gaz rrjedhin

Dhe në Dhërmin tonë, buzë Jonit,

Nën portokalle vajzat tok shaminë e bardhë dredhin,

Shaminë e zezë e shkulën nga zëmra e nga flokët

O Talo, motër!

MUSA VYSHKA

KENGËT E VENDLINDJES

(Kumuri e Elbasanit këndon herët në mëngjez)

Edhe mbitë ju si lule të egra,

Shtrirë nëpër malet pa kufi,

Herë nga një shpirt i copëtuar,

Herë nga një gotë me raki.

Nën ju u tund dhe djepi im,

Dhe u rrita unë nën ju,

Rrodhën lotët, dasmat, qanë zemrat,

Rrodhën dhjetëra breza nën ju.

Kush ju dha kët' madhështi të rrallë,

Këtë forcë nga e morët ju,

Kush jua tregoi rrugën vallë,

Që i ratë botës kuturu?!

Un' s'do mundja të këndoja kurrë,

Porsi ti, e ëmbla kumuri,

Un' s'do mundja të buçisja kurrë

Si buçet ti dimrit, moj selvi.

Por s'ka gjë, unë gjithnjë do mbetem

Nxënës ballërrudhur; por nuk di,

Cili ishte ky mësonjësi i rrallë,

Që ju lindi juve nuk e di:

Ju buruat nga një mij' burime,

Rrodhët bashkë si një lum' vigan,

Gurgullima juaj drodhi zemrat,

Turbullo ndjenjat anembanë.

Nën ju do doja ta çoj jetën

Si një zog i lirë gjithnjë,

Nën rrjedhjen tuaj t'i mbyll sytë,

Dhe pastaj të fle nën një selvi,

Nën këngën tënde, kumuri...

NATASHA LAKO

NUK ME LE BORA TE SHOH

Nuk më lë bora të shoh

Çatitë e kuqe dhe pemët e zhveshura,

Por ndjej si nën të

Lëviz pranvera.

Flokët e borës

Bien e shkrijnë në qepallat e mia,

Kaq lot të bukur,

Kaq lot të bardhë

Mund të pikojnë vetëm nga dashuria

NIKO KACALIDHA

DRITE

Sonte s'dua të fle, jo nga marazi i dashurisë si Milosao,

Që mbeti në netët e gjata magjike me ëndrra dashurie

në peisazhin baritor.

Sonte vërtiten pëllumba të bardhë drite

Nën një qiell të gjerë e të kaltër të dritës;

Fëmijët në rrugë trokasin duart për ardhjen e zambakut

të kuq;

Nënat tona ndezin globin e dritës sikur ndezin një hënë;

Vajzat nën shtylla grumbuj-grumbuj këndojnë këngë;

Në brigje, nën shtylla, mbi shtylla, nën dendësinë e dritave

ndizen këngë.

Sonte jam me ta

Dhe do jem me ta.

Sonte me fëmijët në rrugë trokasim duart,

Sonte me nënat tona ndezim në dhomë hënën,

Sonte me shoqet, nën shtylla, këndojmë me ison

e krahinës

Në brigje, nën shtylla, mbi shtylla.

Gjumë s'më zë në peisazhin e ri të dendur të dritës.

VIKTOR QURKU

HARKUN LART

(Violinistit I. Madhi)

Fërfërinë fletët e mollëve dhe thanë

Fjalët e violinës tënde,

Cicërinë fëmijët e kopshteve dhe thanë

Fjalët e violinës tënde, Ibrahim;

Vërshëlleu basi i lokomotivës, përhapi

Fjalët e violinës tënde,

Fjalët e violinës tënde përhapën dhe ujvarat,

Ujvarat e bjeshkëve.

Unë i dëgjova dhe erdha

Në koncertin tënd.

Kokën e mbështete prapë mbi violinë

Si mbi kraharorin e shqetësuar të së dashurës,

Lulëzuan nëpër brazdat e trurit

Pentagramet e gjelbëra.

Ku do na shpien sonte, Ibrahim?

Salla është plot pritje dhe heshtje.

Zemrat tona të çelura

Për këngët.

Ku do të na shpiesh sonte?

Fushat kanë grurë,

Matet kanë bakër,

Qiejt - avionë.

Ne kemi fushat, malet dhe qiejt e kaltër,

Ne kemi këngët.

Violina jote është shumë e gëzuar.

Harku lart.

Harku poshtë, sikur kërkon.

Nëpër mineralet e çmuara të thesarit të popullit,

Nga dolle.

Qemali vetë

Do të kish zbritur nga piedestali, do të vinte

Në koncertin tënd, do të të puthte

Në ballin tënd të rrudhur si fushë pentagrami.

Violina e tij mbeti e varur në mur, e varur

Në zemrat tona mbeti violina e heroit.

Violina jote, -

Vazhdimi i një kënge, të cilën nuk mund të mos

e këndojmë

Fushat kanë grurë,

Malet kanë bakër,

Qiejt - avionë.

Ne kemi fushat, malet, qiejt e kaltër,

Ne kemi këngët.

Harkun lart,

Harkun lart, Ibrahim.

ZHULJANA G. JORGANXHI

NE KONVIKT

Hyri me Lilin dashuria,

Si para gjyqit, në konvikt.

Tre nga ne e mbrojtën si jetën,

Dy i druheshin si një babe fanatik.

***

Pse u var kështu heshtja

Bashkë me pardesynë blu të Lilit prapa derës?

Të shqetësuara lexojnë ndër rrjeshta

Shoqet që shikimin ulin njëherësh.

Sa gjëra të bukura do të flasë Lili!

Në shikim i lundron dashuria,

Por... ç'kanë kështu shoqet, ç'kanë?!

Pse vështron e heshtur Bukuria?!

«Hë, flisni,

godet heshtjen Ana

Ju që gjer tani folët aq shumë!»

Lili mbledh supet e njomë

Dhe mendimet e mbytin si lumë.

«Unë nuk thashë asgjë,

vërtet nuk thashë...»

Bluan nëpër dhëmbë një vajzë.

Lili hedh shikimin nëpër shoqe

Sikur do të hidhet nëpër dallgë.

Hyri me Lilin dashuria,

Si para gjyqit, në konvikt

Tre nga ne e mbrojtën si jetën.

Dy i druheshin si babe fanatik.

E solli Lili dashurinë

Këtu në dhomë, në konvikt,

Si një pranverë të bukur,

të ngrohtë

Që akuj fanatizmi zë e shkrin.

Përgatiti Andi Meçaj

POEZI NGA SEJFULLA MALESHOVA-(LAME KODRA)

Sejfulla Malëshova u lind më 2 Mars 1900 në fshatin Limar në një familje nënpunësi. I ati Tasim Hoxha, ish nëpunës dogane, në disa pika doganore të Perandorisë Turke. Lame Kodra (pseudonimi i tij letrar), mësimet e para i mori në shkollën turke. Pasi mbaroi mësimet në shkollë unike, i ati e dërgoi në Itali në Gjimnazin e "Shën Mitër Koronës". Po në Itali filloi studimet për mjekësi. Ai së bashku me studentë të tjerë në Itali, si Anton Ashta, Odhise Paskali etj, themeloi revistën "Shpresa e Atdheut", revistë cilësore, me tematikë të gjerë dhe tribunë e atdhetarizmës. Aty botoi poezitë e para. Me fillimin e Revolucionit të Qershorit 1924 të udhëhequr nga Fan Noli, Sejfullai ndërpreu studimet dhe erdhi në atdhe, ku megjithë kufizimet e moshës (ish 24 vjeç), u emërua sekretar i përgjithshëm i Qeverisë. Me rënien e qeverisë "Noli" dhe ardhjen e Zogut në fuqi, në dhjetor 1924, si shumë antizogistë të tjerë, shkoi në Bashkimin Sovjetik, Në gusht të vitit 1943 erdhi në Shqipëri. Me çlirimin e vendit drejtoi dikasterin e Arsimit, Propagandës dhe Kulturës Popullore, kurse në Kongresin e I-rë të Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve u zgjodh kryetar i saj. Më 1955 internohet në Ballsh dhe pasi bëri 3-4 muaj atje, transferohet në Fier dhe vendoset në punë si magazinier duhani në ish Ndërmarrjen e Grumbullimeve, ku punoi deri sa doli në pension. Vitet e pensionit iu bënë më të vështira, sidomos pas vitit 1966, kur si rezultat i Kongresit të 5-të u thellua "lufta e klasave" dhe mjaft njerëz nuk i bënin më shoqëri. Vetëm më 2 mars 1995 nipit të tij iu dorëzua Urdhri I Flamurit Kombëtar i klasit të parë.

11 Qershori i vitit 1971 për qytetarët e Fierit ka qenë një ditë e jashtëzakonshme! Shumë prej tyre kujtojnë se si ecte përmes qytetit mbi një karrocë një arkivol dhe pas tij 3-4 veta drejt varrezave të qytetit. Përcillte motra e vetme të vëllain e shoqëruar nga miku i mirë e i gjendur, Xhafer Vokshi, nga miku tjetër shekullor Mihal Kasneci etj.

UNË E DUA SHQIPËRINË

(fragment)

S'kam çiflik e s'kam pallate,

S'kam dyqan me katër kate,

Po e dua Shqipërinë

Për një stan në Trebeshinë,

Për një shkarp e për një gur,

Për një gardh e për një mur,

Për kasollen mbi Selishtë,

Për dy ara në Zallishtë,

Për një lopë e për një gomar,

Për një Balo, një manar.

Unë e dua Shqipërinë

Si bari dhe si fshatar.

Unë e dua Shqipërinë,

Për tërfilin mi lëndinë,

Për një vajzë gjeraqinë,

Dhe për ujët që buron

Nga një shkëm e gurgullon

Nëpër lista gjetheshumë,

Edhe zbret përposh në lumë.

Unë e dua Shqipërinë

Për një lule trëndelinë,

Për një zok që fluturon,

Për bilbilin që këndon

Në ato ferra në ato hije

Këngë malli e dashurie,

Këngë shpirti të helmuarë.

Unë e dua Shqipërinë

Si poet i dhemshuruarë.

Unë e dua Shqipërinë

Që nga Korça e Vraninë,

Ku del bujku që me natë

Me parmendë dhe me shatë,

Mbjell e korr me djell, me hënë

Dhe s'ka bukë për të ngrënë,

Ku nallbani dhe samarxhiu

Mjeshtri, kallfa e kallajxhiu,

Krrusen ditë e krrusen natë,

që të hanë bukë thatë,

Ku hamalli nëpër skela

Ngarkon hekur dhe varela,

Këmbë zbathur, çjerrë

Punon vetëm për të tjerë.

Unë e dua Shqipërinë

...................................,

Ku një popull derëzi

Heq e vuan robëri

Po ka shpirtin luftëtar.

Unë e dua Shqipërinë

Si shqiptar e bir shqiptar.

VETVRASJA E NJË TË DASHURIT

Hiqmu nga mendja, vajzë e shënjtëruar

Pse më për ty unë s’jam në këtë botë;

Si një trup i hidhur mbeta i harruar

Që fare s’vlen e drejta sot për sot.

Këtej-andej vete i shkretë duke mejtuar,

Djalërinë e bukur që qaj me lot...

Ajo nën e gjorë t’mos më kish krijuar

Në gojë s’do të kishnja kaq mallkim të plot.

Po ti vazhdo - të lutem – n’këtë jetë

Pemët të shijoç me një kënaqsi,

Dhe për mua të shkretin fare mos mejto.

Vetëm nga nj’herë, n’hidhërim, në do

Kësaj bote thueji se një djalosh i ri

Nga faq’ e dheut u çduk... po si ato retë...

SHTRËNGATA

Dëgjoni, dëgjoni,

Nga deti shikoni

Si shfryn e tërbohet,

Si vjen e zgjerohet

Në qiell, në dhé –

Kaluar mi ré,

Të zeza si nata,

Shtrëngata.

Nga zalli po ngrihet

Si mal, e përzihet

Me breshër, me shi,

Një pluhur i zi.

Dhe rrotull në det,

Në fshat e qytet

Përhapet rrëmuja

Dhe kuja.

Kush pyet për djalin,

Për lopën a kalin

Një plakë qyqare

Kërkon një manare

Një nuse shikon,

Mos duket përgjon

Në detin e largë,

Një barkë.

Po qielli dhe deti,

Të dy si tërmeti,

Dhe shpesët i ndjek,

Dhe barkat përpjek,

Dhe pemët rrëzon,

Dhe arat shkreton,

Dhe bie mandata –

Shtrëngata.

PAS TËRMETIT

S'duken më ar' e luadhe,

po balt' e vithisur,

dhe kasoll' e katundarit

shuar e gremisur.

Po në mes të asaj gremine

ujët rjeth e shkon,

edhe dielli papushuar

rrëmbat i lëshon.

Poshtë e thellë dheu i lashtë

vlagë ka në gji

edhe zemra e njeriut

zjarr e trimëri.

Do të ngjallet prapë jeta

duke lulëzuar

anembanë do përhapet

duke gurgulluar.

Përsëri do të shkëlqejnë

ara dhe bostane

do ja thotë këngës prapë

zemra kapedane.

Do të rrjedhë jeta-plakë

pa fund, pa kufi

dhe do ketë si kurorë

punë e dashuri.

LYPSI PLAK (GJYSHI PLAK)

Po del nga shpella ku e ka hedhur fati,

I mjeri plak i krusur nga mundimet,

I dridhen mjekra, këmbët, gjithë shtati,

Skalitur ka në ballë hidhërimet.

Ja, fill i vetëm udhën merr nga fshati

I urtë, i shëmtuar nga mjerimet.

Trastën në krahë, shkopin mban në dorë,

Shiu me breshër bie e ka dëborë.

Udhës mendon kur ishte si të tjerët:

Me bukë, me kasoll’ e dashuri

Dhe psherëtiu: Oh! S’paska për të mjerët

Në këtë botë vallë Perëndi?

Po ndjen në lukth një posi të prerët

Edhe hedh këmbët plaku me fuqi.

Torbën në krahë, shkopin mban në dorë.

Në një kasolle afër sheh një zjarr,

I ngrohet plakut shpirti si një varr,

Dhe drejt kasolles niset me të katra

Gëzohet edhe qesh edhe makar

Udhës kërcen e hidhet shatra-patra.

Trastën në krahë, shkopin mban në dorë,

Shiu me breshër bie e ka dëborë.

I valon gjaku plakut edhe shikon

Përpara gjithnjë duke çaluar.

Po te dera një djepe ç’e shikon.

I dridhen buzët; buzët duke ngashëryer,

Një gur atëherë këmbët i pengon

Edhe përmbys atje mbetet harruar.

Torbën me krahë, shkopin mban me dorë,

Shiu me breshër bie, e ka dëborë.

KRYENGRITJE NË QIELL 1)

I madhi Zot në qiell të shtatë rrinte

Me engjëjt, kryeengjëj ky rrethuar;

Ish mez’ i natës, flinte e gërhinte

Si një gjyryk vigan i shkatërruar.

Po s’flinte Skënderbeu: me dylbi

Përposh planetin - mëmë ky shikonte,

Dhe sytë i vanë drejt në Shqipëri,

Ku fisi i tij në zgjedhë po lëngonte.

Ja Leshi e Kruja, Mati e Sopoti,

Ja Drini e Vjosa, malet Argjëndare

Ku prapë sokëllinin si qëmoti,

Kudo lëvrinin turma kordhëtare,

Po pa flamur. Sa s’qau Skënderbeu

Shën-Kostantinit, shokut ilirian,

Të gjitha një më një ky ia rrëfeu

I tha kështu viganit ky vigan:

Nga gjum’ i thellë, më duket Arbëria

Sikur po shkundet. A do ngrihet vallë

Që lart nga malet po e ndjell liria

Po njeri s’duket me flamur në ballë,

Sa herë që kam dashur e kërkuar

Të shkoj atje, në ballë të luftoj,

I madhi s’më ka lënë; kam duruar,

Po më nuk më durohet – do të shkoj.

U plaka, o Gjergj, - i tha ish perandori,

I fanitet me tmer kudo frëngjia,

Si djaj i duken vapori dhe motori,

Kujton ashtu mos bëhet Iliria.

Eja shkojmë t’i lutemi Shën-Pjetrit

Mos mbyll një sy. E gjetën tejtëhu

Tek po merrej me punën e një tjetri,

Kyçet në bres e mjekrën gjer në gju.

Po nuk dëgjoi. Atëhere si stuhi

Iu hodh Skënderi: “Kur thërret Atdheu,

Nuk pyes për Shën-Pjetr’ e perëndi,

Edhe Shën-Gjergjit ushtën i rrëmbeu

Dhe qerren Shënt-Elliut. Si rrufe

Zbriti në Mat, pështjellë në purpur

Po shkriu me të gdhirë nëpër re:

Mbeti vetëm një usht’ e një flamur.

(1968)

___

1)Shkruar me rastin e nëntëdhjetë vjetorit të Lidhjes së Prizrenit.

POETI

Muor Giove e l’inno del poeta resta

P. Carduçi

Pushoi lahuta, u përgjunj poeti,

Plagët e shpirtit krahët i shkurtuan;

Kundër poetit u vërsul rrëmeti,

Me sharje e shpifje jetën i helmuan.

Po vargu i tij, që popullin ngriti

Në luftë për liri e për fitore,

Që kurdoherë si kushtrim buçiti,

Në zemra u skalit si përmendore;

Dhe, pa lavdi zyrtare e pa kurorë,

Me dritën e Komunës vezullon –

Pse zhduken perëndi e perandorë,

Po kënga e poetit s’perëndon.

(1955)

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj

(Botuar në “Gazeta e Athinës”, dhjetor 2008)

VETMIA

cikël me poezi nga Migjeni

NJË NATË

Grue a hyjneshë, e mbështjellun n'errsi të natës,

zbriti nga sfera të panjoftuna ndër odat e mia

dhe u shtrue një fllad, një e kandshme ndjesi,

një heshtje parathanse zemrën don të ma përpijë,

vetëm që ora këndon kangën e thjeshtë të natës

-jo -jo! dhe diku larg dëgjohen tingujt e kangës

Grue a hyjneshë m'erdhi nga gjin' i errsinës...

Që! frymën ia ndjej dhe zemrën që rreh prej fellsinës.

Buzët e njoma të saj,

Syt e zez e të mdhaj

me hamnoni vijash të bindshme

premtojnë një dashni të hijshme

(ashtu dhe akordi i heshtjes

frytin e ambël të marrveshtjes).

Dhe njëmend! At natë vallzuen ndjesit ejona

më një valle dëfryese, pa marrun frymë...

VETMIA

Më plak mërzitja

që vetmiamë sjell;

përbuzja, urrejtja

të gjith sendet m'i mbështjell

që kam shumë anmiq

të liq

në këto sende pa shpirt,

Nuk flasin.

As sy s'kanë.

Po mue më bahet

se aty janë

vetëm që të më plasin

zemrën.

Së paku, të më shajnë:

I mallkuem!

Së paku, të anë tallin:

I uruem!

Së paku, të më këndojnë:

-I yni zot!

Ose të më thonë:

- Jeton kot!

Të flasin, të flasin se fjalë due

në kët vetmi me ndigjue.

Ose të më tregojnë historinë

e tyne, autobiografinë:

ndoshta ty do gjej gjasim

mejeten tcme pa tingllim

që në vetmi po e kaloj -

dhe s'po dij a rroj e s'rroj.

Sendet heshtin. - sa të pamëshirë!

Më bajnë dhe mue të hesht me pahirë,

pse gojë s'kanë

dhe nuk flasin,

aty janë

vetëm të më plasin

zemrën teme që po vuen

dhe në mërzi vetveten truen.

NËN FLAMUJT E MELANKOLISË

Në vendin tonë

kudo valojnë

flamujt e një melankolie

të trishtueshme...

... dhe askush s'mund të thotë

se këtu rron

një popull që ndërton

diçka të re.

Aty këtu në hijet

e flamujve

mund të shifet

një mund, një përpjekje

e madhe përmbi vdekje

për të pjellë diçka të madhe,

për të qitë në dritë një xhind!

Por, (o ironi)

nga ajo përpjekje lind

vetëm një mi.

Dhe kështu kjo komedi

na plas dellin e gazit,

nsa prej marazit

pëlcasim.

Në prakun e çdo banese

ku ka ndoj shenj jetese

valon nga një flamur

melankolie të trishtueshme.

MBAS TRYEZËS

Një grupit

Kështu ne të rinjve na kalon nata:

Pranë tryezës meremer-falso, me gotë të plotë a boshe,

me kujdes të madh ndejun (si e lyp dans-edukata),

të ngrehun, të ngrimë, të stolisun

e ftyrash të qindisun

me pudër, karmin... jo? - por me përshtypje të mirë

që na e sjell zojusha e bukur dhe me hir

tu' na buzqeshë ambël, buzësh të kuqe si gjaku,

nsa gjit' i majen, dridhen - ftyra kuqet, zbehet...

e në secilin prej nesh në fund ka një shpresë këndedhet

dhe na shtrëngon laku...

- Qashtu ndejë, tu' e vrejtun, çojmë biseda të ndryshme

serioze, t'urta, por ma shpesh të dyshueshme,

me gjuhë të bukur, të zgjedhun, mbi ngjarje të ra flasim

e prej një dëshirës pa mshirë të gjithë pëlsasim.

Ngushllim! - se zonjusha na i din mirëi hallet,

prandej aq me andje, bukur, kërcen vallet.

Jonet muzikore derdhen, rrkaj derdhen,

lëmojnë ata që në valle sjellen, në hare sjellen,

lëmojnë tryezën, gotat, veshjet tona, ndjenjat

e fantazis sonë, i hapen ylber-velat...

Por befas, të njëjones së panjoftun tingllimi,

së cilës asht te hyu i bukuris trillimi,

krahnorët n'i përkdheli dhe n'i piskoi zemrat,

gjatë korrizit të thennët zbresin fill te themr;

- Qashtu vuejmë, dëfrejmë...

Jetën adhurojmë,

nsa drita shkëlqejnë

zojushën shikojmë

dhe n'andrrim vallzojmë...

Rishtas, me plot dashje, vallet ndiqen, ndiqen

Vash e djalë përputhen

mbrend dy zemra digjen,

por me u puthë - nuk puthen!

BALADË QYTETSE

Mbramë

qiella dhe hyjt e vramë

një ngjarje të trishtueme panë:

Hije... jo! - por një grue

me ftyrë të zbetë edhe me sy

të zez si jeta e saj,

me buzën të vyshkuna në vaj,

me plagë në gjoks e stolisun

me veshje dhe me shpirt të grisun,

me hije grueje,

një kens këso bote,

një fantom uje

vallzonte valle në rrugë të madhe.

Dy hapa para, dy hapa mbrapa

me kambë të zbathun,

me zemër të plasun.

Dy hapa djathtas, dy hapa majtas,

me flokë të thime,

me ndjesi të ngrime.

(Dikur,

kur gjit' e saj me kreni

shpërtheheshin n'aromë,

kur ish e njomë -

atëherë e dashunojshin shum zotni.

E sot?)

Jeta e saj asht kjo vall' e çmendun

në rrugat e qytetit tonë,

një jetën e fikun, një jetë e shterun,

shpin i molisun, zemër e therun,

një za vorri, një jehonë

që vallzon natën vonë

nëpër rrugat e qytetit tonë.

MELODI E KËPUTUN

Melodi e këputun - lot i kjartë nga syni

i një grues së dashun...

andje e përplasun,

xhevahir i tretun,

një andërr e shkelun,

buzë e paputhun

në melodin e këputun.

Nga vaji i heshtun

shkunden supat e zhveshun,

verbojnë nga zbardhimi...

e ther, ther hidhnimi

për çasteet e rrëshqitun,

për fatin e ikun,

për gëzimin e humbun

në melodin e këputun.

Brrylat ndër gjujë të mpshtetun,
ftyrë në shplakë e fundosun:

Qan grueja e pikllueme

me zemër të piskueme

(një kitarë e gjymtun,

za kange i mbytun

në buzë nga dhimb' e puthun

në melodin e këputun).

Hesht njeriu pran grues

që qan e turpnueme...

syni i venitet

në të loti vërvitet,

diçka nxjerr nga xhepi

grues ia lë - dhe së shpejti

e len gruen e humbun

në melodin e këputun.

Por kur vjen ndoj tjetër,

epshi kapërthehet,

gjaqet turbullohen,

përzihen, përvlohen,

çohen peshë, tërbohen

... e vetëm ndëgjohen

ahtët e molisun

në melodin e grisun.

FRYMËZIM i PAFAT

Frymzim' i em i pafat,

që vjen e më djeg mu në gji,

për kë po më flet? për kë të shkruej?

përse po më ban që kaq të vuej?

pse vjen e më djeg mu në gji,

frymzim' i em i pafat?

Për të gjorët? për ata që nuk kanë dritë?

0 frymzim' i em i ngratë,

mjaft me plagë që s'kan shërim,

leni të dergjen në mjerim,

Njerzit s'duen ma trishtim,

botës s'ia kande atë kangë të thatë,

thot se mjell një farë të idhtë.

Far' e idhtë... far' e idhë...

- 0 njerz të bimë nga far' e ambël!

Frigë të mos keni, pse një kangë

mund t'ju theri në ndjesi,

t'ju kujtojnë zemrën në gji

në ndërgjegje dhe një dangë...

porju t'ju bajë edhe ma zi.

Frymzim' i em i pafat!

Shporru ktej! Nuk të due!

S'i due hovet tueja të nalta,

as fluturimet... Nëpër balta...

të ditve tona të shklas un due

rrokë me njerzit që rrok nata.

KANGET E PAKENDUEME

Thellë në veten teme flejnë kangët e pakëndueme

të cilat ende vuejtja as gëzimi s'i nxori,

të cilat flejnë e presin një ditë ma të lumnueme

me shpërthye, m'u këndue pa frigë e pa zori.

Thelltë në veten teme kangët e miajesin...

e unë jam vullkani që fle i fashitun,

por kur t'i vijë dita të gjitha ka me i qitun

në një mijë ngjyra të bukra që nuk vdesin.

Por a do të vijë dita kangët me u zgjue?

Apo ndoshta shekujt me ne prap po tallen?

Jo! Jo! Se liria filloi me lulzue

dhe e ndjej nga Dielli (alegorik) valën.

0 kangët që fleni reliktet e mia

q'ende s'keni prekun as një zemër të huej,

vetëm unë me ju po kënaqem si fëmia

unë- djepi juej; ndoshta vorri juej.

KANGA E DHIMBËS KRENARE

0 dhimbë krenare e shpirtit që vuen

dhe shpërthen ndër vargjet e lira...

A deshte, vall, për t'u ngushlluem

tu' e stolisë botën me xhevahira?

0 dhimbë krenare ndër vargjet e lira,

që kumbojnë me tinguj të sinqertë...

Vall, a do të prekish kënd ndër ndijesina?

Apo do vdesish si vdes gjethi në vjeshtë?

0 kangë e dejë e dhimbës krenare...

Mos pusho kurr! Por bashkë me vaje,

si dy binjakë këndoni mjerimin -

se koha do t'ju bijë ngushllimin.

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj

(Botuar në “Gazeta e Athinës”, tetor 2008)

POEZI NGA KOÇI PETRITI

Koçi Petriti lindi më 1941 në Korçë, ku kreu shkollën fillore dhe të mesme. Studimet e larta për gjuhe-letërsi shqipe i kreu në Universitetin e Tiranës. Pas mbarimit të studimeve, nga vitit 1967 deri në 1990, punoi si mësues i letërsisë në Librazhd. Prej vitit 1990 punon në Tiranë, së pari në Lidhjen e Shkrimtareve, pastaj në Fakultetin e Historisë e të Filologjisë si pedagog. Ka botuar vëllimet poetike: "Lirikat e majit", "Përsëri në udhë", "Firma e popullit tim", Prush në shekuj", "Të dashurova ty", si dhe përmbledhjen e kolanës "Poezia shqipe". Në Prishtinë është botuar përmbledhja poetike "Lulëkuqet". Vjersha të Koçi Petritit janë botuar nëpër disa antologji shkollore dhe me librin "Prush në shekuj" ka fituar çmimin si libri më i mirë i vitit.

TI DO TË VISH...

Ti do të vish, prapë do të vish

Nga udha ku je nisur

Po flokët më s'do të t'i shprish

Ashtu si t'i kam shprishur

Në gjoksin tim që digjet zjarr

Do rrish pa bërë zë

Po unë prapë si fillestar

S'di do të të puth më

Do desha të isha prapë me ty

Si viteve që s'kthehen

Që kur të shihemi sy ne sy

Të skuqem e të dehem

Pra, bëmë në ëndërr të të shoh

Dhe hidhmë në mendim

Që kurrë fundin mos e njoh

Siç njoh fillimin tim...

PËR TY QË TË DUA

Unë emrin tënd e zë rrallë në gojë

kjo do të thotë që në zemër e ruaj thellë

veç në ndodhtë të kthehem në rrënojë

do të dalësh si legjenda mbi një kështjellë

Unë emrin tënd s'e kam vënë në asnjë vjershë

E s'do ta shkruaj as në vargun më me bujë

Kjo do të thotë që gjërat me peshë

rrinë në thellësi dhe është zor t'i ngresh mbi ujë.

***

S'rri dot me ty,

s'bëj dot pa ty,

nata ka vesh,

dita ka sy.

Fshehur po dal'

vjedhur po hyj,

nata ka vesh,

dita ka sy.

Nën qiell veç,

nën dhe të dy,

s'rri dot me ty,

s'bëj dot pa ty.

PËR TY QË TË DUA

Unë emrin tënd e zë rrallë në gojë

kjo do të thotë që në zemër e ruaj thellë

veç në ndodhtë të kthehem në rrënojë

do të dalësh si legjenda mbi një kështjellë

Unë emrin tënd s'e kam vënë në asnjë vjershë

E s'do ta shkruaj as në vargun më me bujë

Kjo do të thotë që gjërat me peshë

rrinë në thellësi dhe është zor t'i ngresh mbi ujë

NË PUTHJE ISHE KREJT DËBORË

Në puthje ishe krejt dëborë,

sikur më puthte vdekja,

e unë

të shtira kot në dorë,

mos shkonte kot pikpjekja.

Po dhe në ish dorështënia e kotë,

a thjesht pa epsh, pa ëndje,

përse më kap rrënqethja e ftohtë

kur ty të sjell ndërmëndje?

M’u dhe ti mes dëbore e zjarri,

pa ditur ç’ndeze e ç’fike

e mua shpesh kjo puthje varri

më shpon si majë thike.

TËMTHAT MË RRAHIN

Tëmthat më rrahin

zemra më digjet

dua një shekull të rroj

e larg n'u largofsh si ujrat nga brigjet

prapë më dhimbsesh njësoj

Ç'rëntë mbi mua

ç'rrjedhtë nën mua

rrjedhtë e më ktheftë tek ti

unë ç'njeri duhet dashur e dua

ty sa njëqind dashuri

Ç'flasim kështu

ç'heshtim kështu

vallë në ç'ujra po zhytem

ulur në çipin e syve të tu

lermë të pi e të mbytem!

Lermë të pi

lermë të hesht

zemra për zemër të digjet

shekullin tim le ta ngrysja kaq thjesht

n'ujrat ku lozin gjith' brigjet...

Tëmthat më rrahin, zemra më digjet.

LETËR 2

Kam ndënjur vonë për ty, po rri dhe sonte.

Me ç’brejtës t’eshtrën zemër të ta brej?

S’kam dashur që keqardhje të të zgjonte

Një dobësi që tjetrit ia urrej

Ç’të derdh në varg dënesje shpirtsëmuri

kur ty zjarrminë e mallit s’ta ndez dot

Me ç’zog vajtues qan një dhimbje burri

Të ndjellë midis lotit, pika lot?

Po flas dhe hesht, po hesht dhe flas kaq mbytur

Por kot. Ti s’ndien as mall, as ngashërim,

E nuk e di me ç’xhinde jam përfytur

Të fsheh ç’më bren përbrënda burgut tim

12 shtator 1962

***

Unë mund të them një të vërtetë

Të tjerat mund t’i fsheh

Ne shumë mburremi ndaj botës

Por bota për asgjë s’na njeh

Prandaj në këtë natë t’errët çmoj

Nga gjithçka më tepër të vetmuarit

Që pyesin shpesh vetveten : “Përse rroj

kur flenë budallenjtë dhe të zgjuarit?”

JU KUJTOVA TË GJITHAVE

Ju kujtova të gjithave juve që them se ju desha

që nga m'e hershmja

gjer tek e vona,

atë që ish e paputhura,

atë që ish virgjëresha,

atë që ish moll' e sherrit e pelë e harbimeve tona.

Atë që flijoi për tre grosh dashurizen e parë

atë që briroi fill pas muajit të mjaltit nën mua

atë që nguroi n'udhëkryq djall a ëngjëll të marrë

atë që kuptoi që s'e desha, që sapo i thashë "Të dua"

Ja, po më ngjan sikur ngriheni nga heshtja e honeve

të ndryshme, të shumta si ngjyrat, si zogjtë

ju fluturuat mbi prushin epshor të pasioneve

donit të ngroheshit, pendët e bukura dogjët

Vjen perëndish edhe ti që të desha së pari

pikëz e artë, flurorja, si rreze e përthyer mbi lot

të shtrij e të shkoj përmbi buzë serish si dikur një fill bari

ti nis këndon edhe qan: Dashuria bën xhiro në botë!

Prap unë u desha pa ty

ti prapë u puthe pa mua

erdhën pas teje të tjera, shuan ç'rindizet e digjet

erdhën, po s'hyri askush gjer në pronat e tua

mes njëri tjetrit shkon lumi që ndan e bashkon të dy brigjet

Zbriti dhe suta e Veriut

mbërriti edhe krrilla prej Jugut

unë i pranova të gjitha, të gjitha, të gjitha

toka, grua beronjë, palluar prej plugut

qan kur s'ngarkohet me peme

qesh kur mbulohet me drithra

Ja, ku po vjen dhe m'e vona, mjellma e fundit

mjellma e fundit brymuar nga vjeshta

hirin hënor të flijimit kalimthi ma shkundi

brymen e ikjes pa kthim më brymoi përmbi vjersha

Unë kështu dimëroj gjer në flirtet e vona

herë i rishuar, herë i rindezur, sa mund

jam gati çdonjë ta ridua sikur t'ish vërtet Dezdemona

pastaj ta harroj si një libër që s'mund ta lexosh gjer në fund

***

As mundem të të mbaj
as bindem të të ndaj
ndonëse guxim i krisur më jep shtytje
e toka që i zbon avujt e saj
shpesh kërkon shi
e shpesh pëson përmbytje

ÇAST

Dallgë dhe dremitje e mërmërimë

Ç'madhështi pa shpirt, pa dashuri!

Ne të dy buze-ujrave po rrimë

Guaska jonë deti.

...........Ne - perlat e tij.

Dhe kështu i thamë gjithë fjalët

Heshtim me një heshtje që s'na shkon

Po dhe deti i madh, që varros valët

Nganjëherë u bëka monoton

HËNA

Sa here atë e morën nëper gojë

e kush s'u tall me shkak apo pa shkak?

Ajo s'e bëri veten të përçmojë

vetmia e tret, thashethemnaja e mplak

Vejushe, që përcjell e pret të birë

i vjen përjetësisht rreth e qark botës

që udhët të mos mbeten n'errësirë

kandilin që i jep dielli ia fal tokës...

SHKËNDIJA

Shumë ëndërrova të doja një njeri

Kështu më mbeti koka kthyer nga dashuria

Ëndërr pas ëndrre blova dhimbje e vetmi

Në zemër mblodha gjithë muzgjet me shkëndija

Duhet të prisja që veç ty të të desha

I rrethuar kështu përjetësisht me xixëllonja

Jam unë që të dua vërtet gjer në eshtra,

Apo ti të më bësh të të harroj je e pazonja?

16 mars 1972

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj

(Botuar në “Gazeta e Athinës”, shtator 2008)

PËR HERË TË PARË NË HISTORINË 50-VJEÇARE TË "NETËVE POETIKE TË STRUGËS", NJË POET SHQIPTAR, FATOS ARAPI, FITON "KURORËN E ARTË".

Fatos Arapi lindi në qytetin e Vlorës më 1930. Po atje ai kreu shkollën e mesme, ndërsa studimet e larta i ndoqi në Bullgari (Sofje) në fakultetin e Matematikës dhe të Ekonomisë. Ka punuar shumë vjet gazetar dhe pedagog në Fakultetin Histori Filologji të Tiranës. Disa herë ka fituar çmime kombëtare e ndërkombëtare për poezi. Vepra e Fatos Arapit është e pasur në llojet e zhanret e ndryshme që ai lëvroi.

Poezitë e para F. Arapi i botoi në gjysmën e dytë të viteve pesëdhjetë, dhe, përkatësisht në vitet 1962 e 1966 botoi vëllimet "Shtigje poetike" dhe "Poezia dhe vjersha". Që në hapat e parë ai paralajmëroi një zë të veçantë në artikulimin gjuhësor të botës dhe të njeriut, një vizion të vetin mbi realitetin. Fillimet poetike të Fatosit do të jenë tematikisht të rrudhura e të reduktuara, duke u kushtëzuar nga rrethanat politike të kohës. Por, edhe në rrafsh të artikulimit gjuhësor, në përzgjedhjen e figurës dhe të figuracionit, Arapi do të kërkojë mundësi të reja në thurjen e vargut dhe artikulimin e fjalës. Është ndjerë e hutuar mbase dhe vetë censura përballë vërshimit të figurshëm në stilin "Nata shkon shaluar mbi kurriz të maleve", "Nata e ngarkuar me alarme...", te poema mjaft e ndjerë dhe e suksesshme e asaj kohe "Alarme të përgjakura".

Poezia e Fatos Arapit për gjatë gjysmë shekulli arriti ta ruajë tërësinë e qëndrueshme estetike dhe etike. Në planin tematik, poezia e tij nuk e vuri poezinë në shërbim të politikës së ditës. Në rrafshin e shprehjes, ai vazhdoi të jetë origjinal duke e zgjeruar hapësirën krijuese dhe artikulimin figurativ. Zakonisht vetëm me një lëvizje, me një shpërthim befasues, poezia e Fatos Arapit sugjeron thellësí dhe hapësira universale përfytyrimi, duke e vendosur objektivin poetik brenda konteksteve të reja ekzistenciale, ku shquhet mprehtësia e mendimit. Edhe figura, prandaj del përherë e re, çuditërisht e freskët, e ngarkuar me përmbajtje dhe ndjeshmëri të papërsëritshme.

Është një gjuhë poetike e aftë ta ndjekë e ta artikulojë të fshehurën, të padukshmen, të ndrydhurën në mjedisin që e rrethon, me tërë tragjedizmin, trishtimin dhe egërsinë bashkë. Mund të thuhet se figura në poezinë e Arapit është ndër më efikaset dhe ekspresivet në poezinë bashkëkohore shqiptare. Në pleksjen ndërvarëse: nga njëra anë realiteti, nga ana tjetër imagjinata, emocioni dhe intelekti, lind kjo lirikë. Prandaj lexuesi e gjen, e zbulon veten me ndjesinë se dhe ai kështu e përjeton botën përreth, por nuk ka mundur ta formulojë ashtu. Nga përplasja e poetit: (imagjinata, emocioni, filozofia) me realitetin, reflektohet synimi drejt përsosjes së njeriut.

Është e para herë në historinë 47-vjeçare të "Netëve poetike të Strugës" që "Kurora e Artë" fitohet nga një poet shqiptar. Fatos Arapi doli fitues në "duelin" me kandidatin bullgar, poetin Ljubomir Levcev. Për arsye shëndetësore Arapi nuk mundi të shkonte në ceremoninë e dhënies së çmimit. Një javë më vonë kanë mbërritur në Tiranë tri përfaqësues të bordit të "Netëve", kryetari i tij Iljaz Osmani, Branko Cfetkevski dhe drejtori i festivalit botëror të Strugës, Dallillo Kocevski. Janë takuar me Arapin dhe kanë programuar botimin e veprës së zgjedhur në gjuhën maqedonase, sepse çdo vit, festivali boton një seri librash me qëllim promovimin e autorëve të huaj tek lexuesi maqedonas. Arapi do të tërheqë simbolin prej ari më 24 gusht në Strugë, aty ku bëhen festimet e mëdha zyrtare për çmimet që shpallen në pranverë.

Ky festival ka 47 vjet që organizohet dhe konkurrojnë shkrimtarët më të famshëm botërorë dhe poetë vendas me vlerë. Konkurrimi ka për bazë vlerësimet që japin njohësit e mirëfilltë të letërsisë, kritikët, botuesit, nëpërmjet recensioneve mbi të cilat bordi ulet dhe përzgjedh.

Sipas kryetarit Iljaz Osmani për fitimin e Kurorës ka ndikuar interesimi i publikut intelektual, i njerëzve kompetentë të cilët kanë dërguar recensione të shumta për poetin e madh Fatos Arapi. Ai nuk e fitoi këtë çmim ngaqë Shqipëria nuk është vlerësuar asnjëherë në "Netët e Strugës". Fatos Arapi fitoi sepse meritat e tij letrare u votuan gati në mënyrë unanime nga bordi.

Poezia e tij, ashtu siç e kanë përmendur shumë kritikë letrarë, është një poezi meditative, qasja ndaj asaj që quhet botë e thellë është lirikë e mirëfilltë. Shkurt kemi të bëjmë me një poezi me shumë dimensione dhe gjithëpërfshirëse.

Në krahasim me prezantimet që ka pasur në vite Shqipëria në këtë konkurs me autorë si Xhevahir Spahiu, Flutura Açka etj., Arapi e çoi në pikën më të lartë këtë nivel autorësh.

Sipas kryetarit Osmani Shqipëria është prezantuar në vite tek "Netët" nga një klan poetësh pa vlera përfaqësuese. Njerëzit e Ballkanit shquhen për t'u klanizuar.

Histori

Netët Poetike të Strugës nisi më 1962 me leximet e poezive të autorëve maqedonas për nder të dy vëllezërve Konstantin dhe Dimitar Miladinov, intelektualë të shquar të shekullit XIX të lindur në Strugë. Më 1963 u themelua çmimi "Miladinov Brothers" për vëllimin më të mirë poetik të botuar në Republikën e Maqedonisë. Më 1966 kur festivali bëhet ndërkombëtar nis të jepet çmimi "Kurora e Artë" e cila i jepet një poeti të shquar të gjallë për veprën poetike të gjithë krijimtarisë së tij. Një ndër të parët që e mori këtë çmim ishte Ë. H. Auden më 1971. Mjafton kjo listë autorësh – shumë mes tyre Nobelistë) - që po rendisim për të kuptuar se çfarë vlere të padiskutueshme kanë "Netët poetike të Strugës": Pablo Neruda, Eugenio Montale, Rafael Alberti, Miroslav Krleza, Hans Magnus Enzensberger, Nikita Stanescu, Janis Ricos, Allen Ginsberg, Jozef Brodski, Jehuda Amichai, Iv Bonfua, Edoardo Sanguineti, Seamus Heaney, Thomas Transtroemer, Mahmoud Darëish më 2007 dhe për vitin 2008 Fatos Arapi.

Disa poezi lirike nga F. ARAPI

VDEKJA E GJYSHES

Ja, edhe gjyshja në arkëz,
kukull e vogël në kartëz,
Eshtë... dhe prapë s'është e tëra,
sikur nuk është si përhera.
Gjithë karfica, gjilpëra
kapur satenet në kokë,
lidhur këpuckat përposh,
shami e lule në gjoks.
Mbyllur kapakët e syve
ç'ndjej u shua brenda tyre?).
E sheh... dhe të duket heshtja
pe gjasme e pe gjasme vdekja.
Gjyshja e vogël, e bukur,
e pastër...
Në arkëz kukull.

Gjithë karfica, gjilpëra,
qepur vite të tëra,
lidhur kujtime e malle,
dhembje, që duken si përrallë.
E sheh... dhe të duket heshtja

SI S'TË DESHA PAK MË SHUMË

Si s'të desha pak më shumë
Unë e desha përtej vdekjes,
Ashtu dashurova unë
Edhe prap s'ia fal dot vetes:
S'i s'e desha pak më shumë...

Pak më shumë ku shpirti thyhet,
T'i them ndarjes: - Prit, ca pak...
Të gënjejmë mallin që s'shuhet,
Kujtimin të gënjejmë pak.

Përtej vdekjes, përtej botëve,
Atje ku nis "ca pak" tjetër,-
Asaj që më rri mes Zotave:

"Si s'të desha pak më tepër...".

TI DO VISH

Ti do vish, e dashur, si s’do vish?

Kur e di se unë ty të pres

duke ndjer’ frymëmarrjen e vet mbrëmjes

duke ndjer’ frymëmarrjen e vet pritjes

duke ndjer’ frymëmarrjen e vetmisë

Ti do vish, e dashur, si s’do vish?

Kur e di qe unë po të mundja,

rreth vetvetes rruzullin do vërtitja

si një portokall’ në dorën time-

të rrjedhë koha shpejt

e ti të vish…

NË PARK

Në trup të natës hije nëpër hije

duken e zhduken forma dashurie,

duken e zhduken silueta të holla

Tungjatjetani-o dashuri të njoma!

Tungjatjetani-çaste pafajësie!

dehur nga mushti i pëshpërimave tuaja

mes jush,-dukem e zhdukem vet' si hije,

si siluetë e hollë dashurie.

DUKE SHKELUR NËPËR GUACA TË DETIT

Duke shkelur nëpër guaca të detit

ndjeva ditën e sotme, të çelë

nëpër trupin tim, si një gjethe dafine...

Fëshfërinte e gjelbër.... e gjelbër.

Dhe mendova:

nesër,

këto gurëza do t'i shoh ndryshe,

këto brigje të kohës së bardhë;

nesër,

fjoll' e dridhshme, inkandeshente

e orbitave, që sapo feksën

nëpër qiej të virgjër të njerëzve,

do të lidhë ditët e mia,

porsi sot... edhe pakëz më ndryshe;

nesër,

dashurinë që drejt meje po vjen,

do ta puth në buzë, në ballë;

nëpër zëra të flokëve të saj

gishtërinjtë do përshkoj, do t'i them:

hyrë tek unë, pa frikë se një ditë

mund të vdesësh (si të tjerat?) edhe ti.

Dhe e vdekur atje, dashuri,

përjetësisht do të mbetesh e gjallë;

nesër,

ndryshe pyetjen e jetës: "Cili je?"

do dëgjoj edhe ndryshe pastaj

zërin tim: Unë jam...

Duke shkelur nëpër guaca të detit

ndjeva ditën e sotme, të çelë

nëpër trupin tim, si një gjethe dafine.

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj

(Botuar në “Gazeta e Athinës”, maj 2008)

POEZI DASHURIE PER VENDLINDJEN

FILIP SHIROKA

SHKO DALLENDYSHE...

Udha e mbarë se erdh pranvera,

shko, dallëndyshe tue fluturue,

prej Misirit n'dhena tjera,

fusha e male tue kërkue;

n'Shqipni shko, pra, fluturim,

shko në Shkodër, n'qytetin tim.

Shëndet prej meje të m'i falësh

saj shpisë vjetër ku kam le,

me ato vende rreth t'përfalesh,

ku kam shkue kohën e re;

atje shko, pra, fluturim,

fal me shndet qytetit tim.

Me ato male, me ato kodra,

me ato prroje rreth t'përfalesh

n'ato fusha që m'ka Shkodra

të lulzueme, aty t'ndalesh;

tue kndue me ambëlcim,

fal me shndet qytetit tim.

T'mujsha dhe un' me fluturue

dojsha dhe un' me u nisë me ty,

dojsha n'Shkodër me kalue,

m'e pa prap at'vend me sy!

Por... ti shko atje... fluturim

e ti qajma fatin tim.

Hil Mosi

Mall

Vend i dashtun , ku un'leva,

Sa sa her' me mall t'kujtoj!

Kurr si sot dashtni nuk ndjeva,

Shum' Shypni, un' ty t'dishroj!

Shpesh kujtimet m'shkojn' te shpia,

Ku me mall e shkush fmininë,

Zemrën krejt ma grin dashtnia

E prej mallit mrend po zin.

Ah, at' votër kur kujtova,

Ku qark saj un' jam rrethu...

Dy tri pika lot i lshova,

Ktu n'kët vend ku jam mërgu.

Kur ma thell' jam shty n'mendime

E mjerimin kam kujtu...

Ikne, ikne ç'pata gzime,

Zemra faret m'u coptu!

TIMO FLLOKO

ZOGJTE

Atje tani eshte ne prag pranvera,

po kthehen zogjte shtegtare...

Te munduar nga fati,

qe kurre s'na ndriti

me pengun e ikjes lemsh ne fyt

te lame Shqiperi

morem arratine

mes eres qe kujiste, detit me stuhi.

(Sa here na i perpine endrrat,

poshte, vorbullat ne thellesi...!)

Si erdhi' kjo ndarje kaq e larget, Shqiperi?!

Ketu perendon dielli, kur lind atje te Ti...

Me vret syte shkelqimi larg vendit tim,

Paris, Londer, New York, Rome, Zyrih, Berlin...

Zgjohem, endem, kurrkund s'gjej qetesi,

qyetit pa nate, udheve pa mbarim,

te rrejne me iluzione, te vrasin me vetmi

keto qytete te ftohta, me qiej te zymte!

Atje te ti, mbi Adriatik e Jon

te magjishme netet, praruar me yj!

Ne largesi pertej shquaj

karvane zogjsh shtegtare, mbi re,

lus Zotin te vije pranvera

porsa te mberijne atje!

Pse parandjej zhgenjim ne shpirt

mos te eshte ftohur dashuria ne gji

rrenuar ura mes nesh

perjete jemi ndare, Shqiperi?!

Zoti mos e dhente, se ky mall

ma shkallmon kraharorin pa pushim

dashuria me e pamate u beka

kur kapercen largesi pa kufij!

Druhem, qiejve mos mbes,

para se aty te mberrij...!

Si nizam i kthyer, rrok syri horizontet

nena kerrusur, ati ne varr prehet

me kryet perkundruall qiejve atje

ku zogjte ngahere kthehen!

Nje grusht dhe...heshtje...

Rane ne paqe shpirtrat e te pareve

u krye amaneti, mbetur pezull

si peng ne jeten e te gjalleve!

Shtati u tret,

ne dhe te vet!

Ka zogj fatlume qe shkojne e vijne

ka zogj qe nisen, por kurre, s'mberrijne

nga udhe e gjate, padurimi

ne fluturim ngrijne.

Dhe tek i sheh atje lart

ne kthimin prej se largu

s'di jane te gjalle, a malli i ka ngrire

ne vdekje krahehapur!

LAME KODRA

UNE E DUA SHQIPERINE (fragment)

Une e dua Shqiperine,

Per terfilin mi lendine,

Per nje vajze gjeraqine,

Dhe per ujet qe buron

Nga nje shkem e gurgullon

Neper lisat gjetheshume,

Edhe zbret perposh ne lume.

Une e dua Shqiperine

Per nje lule trendeline,

Per nje zok qe fluturon,

Per bilbilin qe kendon

Ne ato ferra ne ato hije

Kenge malli e dashurie,

Kenge shpirti te helmuare.

Une e dua Shqiperine

Si poet i dhemshuruare.

ALI PODRIMJA

PARISI, VENDLINDJA

Do të hyjmë në Paris

gurin tonë aty do ta ngulim

nuk do të na presin Teuta e Genti

nuk do të na presë hordhi e egër romake

nuk do të na presë njeri i gjallë

Në Paris do të hyjmë

ëndrrat do t'i varim në krahë të lejlekëve

te një krua do t'i lajmë sytë me duart lythore

do t'i lemë netët ballkanike pas shpine

vallet, këngët, baladat, përrallat

vetëm fyellin do ta marrim

t'i biem kur të na rrokë malli

kur humbim në grumbullin e klosharëve

të hijeve

të minjve

deri vonë rrugëve të Parisit në metro marramenthi

Do t'i marrim erë ftoit të vendlindjes

për kohët pis do të flasim me gishta

nuk do të shkelim asnjë mizë

nuk do të shkelim asnjë zog

nuk do të derdhim zjarr vrerë

mbi kokë të njeriut

Evropës së përgjumur s'do t'i përulemi

as perëndive të krisura

Ma jep besën lum Lumi

se nuk do ta harrojmë vendlindjen.

Paris, maj 1981

PARID TEFERIÇI

JUGU

Inçest i tokave të Jugut.

I desha rrafshirat detare. Më njohin rrëketë.

Jam një mur humbjeje për marret e fatit

dhe njoha në përzhitjen e flatrimeve

motrën e gjakut tim.

Në gjëagjëzën e ujshme

përthyente gjunjët e buzëqeshjes

kur unë, fillikat gërmoja

në zemrën e heshtjes.

Inçest i tokave të Jugut,

dashuri të fundosura bashkë me parajsat

dhe humnerat e mosmbërritjeve. Faleni

vallzimin tim: Dua të hedh një urë

mes palmave e albatrosëve,

sepse fluturimi është të harrosh të rrjedhësh.

Më është e lehtë të jem i plotë,

i mbushur me qetësi, i zhveshur nga hapat,

i vështruar nga parandjenjat e ajrit.

E si mund ta prek psherëtimën

që ndodhet mes ullinjve?

TEODOR KEKO

ATDHE

Vendi im i dhembshur me dimra te bute

me pranvera mahnitese qe s'te lene te vdesesh

Mendohem e mendohem : neve ty

apo ti na i zgjat ne jeten?

Vendi im shpatullgrire nga erozionet

kembembledhur ne ererat e acarta

Ti jetove, zemra mbeti, e paepur

sfidante ndaj stineve te kallkanta, te stergjata

Vendi im, nje ulli perjetesisht i gjelber

pas teje u dashurova verberisht

Mrekulli kerkova, mrekulli gjeta

dashuria ime syte e qindra brezave kish.

MITRUSH KUTELI

BALTA SHQIPËTARE

Të dua, baltë shqipëtare!

Të dua:

egërsisht!

dëshpërimisht! –

Si ujku pyllin,

si vala valën,

si balta baltën!

Se gjer mbi gju

jam brenda teje;

se lerë kam

këtu:

Si Baba

E Gjyshi.

Të dua, Baltë Shqipëtare!

e gjer mbi bel

e përmbi bel

jam brenda teje –

e s’dal dot,

Se s’dua!

Se ti më lidh

e më mban:

Me mjaltë

e me pelin!

Se vdekur ka,

këtu,

dhe Nëna,

Dhe Baba,

e Gjysh-strëgjyshi!

Të dua, Baltë shqipëtare,

magjistare,

e embël

si vetë vdekja!

Se thellë jam këtu,

brenda teje:

gjer mbi gju

gjer mbi bel

e gjer mbi krye.

Dhe dua fort të dehem

të prehem

(ah, që tani!)

Brenda teje.

Të të pushtoj

i dëshpëruar;

të të shtrëngoj,

të më shtrëngosh:

egërsisht!

dëshpërimisht!

e të më tretësh

si gjysh-strëgjyshnë

e si po tret

ah! Zemër-madhë

e flokë-bardhë

e trup-zhuriturin

Babanë!

Të dua Baltë shqipëtare,

magjistare:

ti mjalt e ëmbël, -

pelin e hidhur.

Të dua:

egërsisht,

dëshpërimisht,

si ujku pyllin,

si vala valën

si balta baltën!

AGIM GJAKOVA

KTHIMI

Kthehem nga kryeqytetet e Evropës

ende sytë e maces së zezë më përgjojnë nëpër terr,

ende supermjaullimat veshëve më ushtojnë në eter;

nga qielli i kaltër i Atdheut vështroj tokën time

një afsh më trazon deri në rrënjë të flokëve:

me padurim pres të thith ajrin,

të shkrydh mushkëritë e të shtendos mendjen,

të dëgjoj zërat e qeshjet e shokëve...

Ah, ç’përmallim shkallëve të avionit më fërfërit,

me krahë hapur marr ngrykë më të dashurit!

AGIM VINCA

BETIMI. (ANNO DOMINI 1999)

Jam fis me fijet e barit

Jam fis me lisat e malit

Jam fis me valët e detit

Jam fis me vajin e poetit

Më plaçin sytë e ballit

U bëfsha shkrumb prej mallit

Trupi më dysh m'u çaftë

M'u thaftë krahu i djathtë

E qiellza në gojë

U bëfsha lojë e plojë

Mos shtifsha gjumë në sy,

Nëse të harroj ty!

E zjarr e hi reshtë mbi mua

Në mos u kthefsha në viset e tua!

TRIFON XHAGJIKA

NDIHMOMËNI TË QESH!

Nuk mundem,

....................... nuk mundem,

nuk mundem.

E pashë Atdheun lakuriq,

(vetëm pa miq e shokë)

mundohej të këpusë një degë dafine

nga lavdia e shekujve.

Atdheun e dija të rritur!

Por sa i vogël qenka!

As një degë nuk e këpuste dot.

E mora për dore

ta rrit në zemrën time...

Vëllezër-

Po e kërkuat Atdheun,

e kam unë.

Ndihmomëni të qesh.

Ndihmomëni të gëzoj.

Atdheu është lakuriq!

FATOS ARAPI

ATDHEU

Atdheu është dhembje, është dhembje,

Një prill i pikëlluar në shpirt.

Atdheu është kryqi, është kryqi.

E mban – edhe të mban ty – në shpirt.

Atdheu është toka e premtuar.

Ti shkel si një zot dhe s’e ke ndën këmbë.

Atdheu s’ka fjalë, ka sy të trishtuar.

Vdes dashuria në dashuri që të çmend.

Atdheu është buka e uritur:

Të ikën nga duart e dot nuk e ngop.

Ëndërr dhe ankth dhe shpresë e sfilitur.

Me sytë n’errësirë vetveten kërkon.

Atdheu është varr i hapur, është varr.

Një jetë drejt tij shkon me besë që bind.

Në një pikë loti mbyt lotin fatvrarë.

Në një pikë loti lirinë e lind.

Atdheu yt i vogli, i vogli,

ai hyjnori, i pavdekshmi – loti.

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj

(Botuar në “Gazeta e Athinës”, nëntor 2008)

ERVIN HATIBI

Ervin Hatibi u lind më 1974, në Tiranë dhe studioi për frëngjisht në Institutin e Gjuhëve të Huaja. Ervin Hatibi është një artist i kompletuar dhe në zhanre të ndryshme. Ai është piktor, shkrimtar dhe gazetar. Ai arriti te publikonte vëllimin e parë me poezi në prag të fundit të periudhës së diktaturës, kur ishte vetëm 15 vjeç. Mes veprave të tij përmenden: “Përditë shoh qiellin”, (Tiranë, 1989). Poezi (Tiranë, 1995). Pasqyra e lëndës (Tiranë, 2004). Republick of Albanania (Tiranë, 2005).

POEMTH PËR DON KISHOTIN

Unë Kishotin që i vogël e njihja,

Nga filmat e njohja Kishotin e Mançës

Ah, unë, sa e doja, unë fëmija

Atë dhe Sançon e Pançës.

Unë nuk e dija mirë seç ishte

Ai burrë i fandaksur me mjekër e ushtë,

Por di se mendjen për aventura e kishte,

Mendjen të mjegullt e zemrën të prushtë.

E doja se ai veç luftën donte,

Luftën e nderin e rregullin kalorësiak,

Ah, plaku i mjerë të pambrojturit mbronte

Dhe qaja kur e qeshnin tek shtrohej ne dajak.

Ah, sa mërzitesha ndërsa të tjerët qeshnin,

Tek e shihja në krahë mulliri, nën tallje,

Donte atë që njerëzit s’e deshnin,

Kohën e vdekur e të nxjerrë në shpallje.

Dhe merrja dërrasat e shpejt gatitja

Mburojë e ushtë si Don Kishot

Dhe nisja gjithçka e përsërisja,

Princeshave të rrëmbyera u dilja zot.

Në ndryshim nga idhulli im mendjeçalë

Sanço nuk kisha, nuk gjeja dot,

As Sanço e as Rosinant brinjëdalë

Por drurin e haja si Don Kishot.

Sa për Dylqinjë, as bëhet fjalë,

Me mua qeshnin dhe me kaq sa kisha,

Por isha i vogël, o miq, i mitur-djalë

Mendjeshkurtër si mançaraku s’isha

Hajde-hajde dhe ja, u rrita,

Don Kishot s’u bëra dot

Portën e hapa muzgjesh e prita

Dhe prita më kot një Don Kishot.

Kish Don Kishotë, megjithëse pak,

Por rrotën e kohës s’e kthyen dot,

Kish nga ata që derdhnin dhe gjak

Dhe ishin të mençur, dhe ishin gjakftohtë.

Nga moti në mot unë u rrita,

U rrita unë nga moti ne mot

Dhe e kuptova, kish ardhur dita,

S’të imitova më, Don Kishot

E theva me zhurmë shpatën e drunjtë,

E hodha në zjarrin e kazanit të rakisë

E kuptova pse digjte rakia e shkumtë,

Kish zier me ëndrrën e fëmijërisë.

PA NDONJË FARË TITULLI

TË RËNDËSISHËM

këto netë mbi pjesë qytetesh

këto zjarre të pandezur mirë

qyteti, tashmë, matet veç me të pirë

këta duke mërmërirë

maten me qytetin ( drita brenda mureve )

kjo guerilje tashmë është gati, por s'e di

shohin vëngër, marrin porosi

unë qetësohem, them "mirëmbrëma"

larg qyteti vërtiten fushat

qentë ndryjnë brenda vetes sixhade të shqipërisë etnike

qen të braktisur rruge

që i vret policia me plumb

si fëmijët e paligjshëm në brazil

qentë brenda kanë

qentë brenda kanë miq e vatra

tek angullijnë

me pak evolucion në frymëmarrjet vetëmbrojtëse

me pak të drejtë, me pak arsim ndoshta

ndoshta qentë po lehin, angullijnë

midis semaforësh realizojmë qytetin

të dashurat e njerëzve shtrirë, horizontalisht

kazanet e plehrave të punuar përbrenda

kazanet e plehrave plot evolucion

në qytete punojnë edhe radiot

kur ne flejmë, dikush rri pranë radios

do të doja t'i grumbulloja të gjithë të mbijetuarit

dhe t'ua fikja radiot me një gjest të butë e kuptimplotë

vetëm tërmeti kur bie na vëllazëron

çdo mesazh tjetër për miqësi

për mirëkuptim

dështoi në homoseksualizëm

qyteti pret ditën kur asnjë

nuk do të kujtohet/kujdeset

për të ndezur apo fikur dritat

të lidhë/zgjidhë këpucët

qyteti na pret solemnë

pret ditën kur paraja fallco

do qarkulloje krenare bri parasë tamam

pret ditën kur nënë e bir nuk do të ndahen më

në prag të maternitetit

po kërthizë për kërthizë

të mos shqiten kurrë

gjer në vdekje

ky qytet nuk ka nevojë

që këngët të kenë fjalë e njerëzit gojë

kërkon të na i falë/ngjallë

shkronjat në tabela

me emra sheshesh, rrugësh

që janë emra prindërish tanë a kushërinjsh të vdekur

apo emra me numër datash të caktuara fitoresh

datëlindje

që përkuan tek përkojnë me orët tona

unë nuk besoj të jem duke folur

për kthimin e mesisë

dëshmova për pushimin e afërt të gjakderdhjes

dhe për shqisën harmonike

asgjë më tepër

dëshmoj për fundin e gjakut

motra, mos u trembni

emëroheni

të virgjëra gjer në vdekje

fëmijët mos i pritni nëpër javë

qyteti nuk pret më vizita

e ju mos pritni vizione të reja

këto orë janë dritaret e fundit të qytetit

nuk e di nga i di gjithë këto gjëra natën

po prapë dëshmoj se e ndjej

fundin harmonik; e kanë ndjerë edhe baballarët

të papërgjegjshëm

fill pasi lageshin nëpër mishin e dyshimtë që më polli

e ndaluar.

ME TITULL

Ditën notojnë përkitas

Me ijet e mija

Ca sardele konserve në valë të vakëta

Jashtëqitje anijesh të rënda

E dielli prishet në gjumë, pikon jargët në ijet e mija

Ka anije burrash e grash

Tamam si edhe vë-cë

Anijet që ikin janë anije të grave

Përtej në brigjet përbri i zbresin

Nënat e fëmijëve tanë

I shkarkojnë nëpër netë e netët i qepin

Në sahatët diellorë të piacave plaka

Anijet që vijnë janë burrash

Të parfumuar e të lodhur

Burrat e huaj na sjellin stofra e bulmet

Plus makina elektrike

Plus çdo gjë tjetër të re që bën fjalë

Për këtë dymijëvjeçar që zhduket

Jemi kredhur kështu me portet për qafe

Si me ca dëshmi penaliteti

Jemi kredhur në këtë det bluxhins

Pa përfillur asnjë simbolikë

(Ku dreqin më çojnë velat e tatuazheve)

Nofullat plaka të ujit m'i përtypin ijet

Dhe interesohen

Pyesin për Noen

Në ujë e në tokë njësoj jam, i zbathur

Këpucët i harrova në derë të faltores që ma prishën

Shumë e shumë kohë para se të lindte im atë

(Ku është ishulli, ku zërat e dyshimtë e zjarri)

Rëra e ëmbël e vdekjes m'i përmbyt gishtat e lagur

Dal në plazh

Plazhi me bishta cigaresh, turistë

Plazhi i shitur me bishta cigaresh, turistë

Më tej është rruga, aty fshati, përtej qyteti

Kjo është bota, ndanë rrugës është dhija

dhe një tjetër grua e cjapit

Nënë fëmijësh që e përçmojnë

Nëna mjel dhinë, ndanë xhadesë

Për të prodhuar kremin për fytyrën e llërët me vrima

ku strehohen verat që ikën.

Harruar shtëpia e tyre ku unë

shpëtova

duke u martuar me nënën e tyre

Që më përçmojnë

Aty rrojmë për inat të turistëve

Që t'u shërbejmë

Jetojmë tërë vitin me atë që ata tërë vitin kursejnë

E vjedhim botën nga ky cep i vogël fare ne

Aq sa mundim, kurrë sa ç'mundohemi

U shesim qumësht të freskët për banja si edhe shalqi

Na blejnë edhe kapela të thurura me duar

që rriten aty nëpër ligatat pas shtëpisë prej eterniti.

Hapen në rërë çadrat e plazhit, tej xhadesë

së veturave, që po digjet -dridhet

tej brezit me plepa, më ler të shikoj, lermë

brekët e vogla si hapen mbyllen nëpër ecje grash

tërhiqen, mblidhen ngushtë tetëkëndëshe si harta të Indisë

që u nisëm ta pushtojmë qysh fëmijë

Por përfunduam duke zbuluar Amerikën

Natë për natë të neveritshme në martesa shtrati

teksa larg dëgjohen dritat e hotelit

Djersa e saj përmbi mua është benzinë

(Benzinë e bojë poemash Ervin...)

Në darkë numëroj monedhat, nuk lexoj më

Nuk pres rimat, fëmijët e vonuar pres

që s'di të kujt janë

Nga larg vjen afshi i dadove të hekurudhës së rrënuar

Pres fëmijët dhe shoh televizion, ose brekët

e zeza me dantella të detit larg atje

Mbi kofshë marramendëse të qiellit

plot dhjamë të zbardhët pilotësh

Fëmijët janë kornizat e dritës së hënës

Ose të hotelit

Janë një gardh i zbardhur fëmijët e mi, gardh

që rrethon gëzimin që mbaron

të turistëve që vallëzojnë tek holli

Fëmijët

nuk duan të vijnë në këtë shtëpi

Pastaj ata vijnë, unë fle

Djersa e tyre është koka-kola

koka- kola- koka -kola -koka- kola

(Të pagëzoj në emër të atit, birit

e shpirtit të shenjtë amerikan)

Kalojnë yjet, teatër dritash në tavan

prej makinave që në rrugë ikin

Lotët e mi janë qumësht dhije

E i pi një gjarpër thatim

Unë mbase desha të kem fëmijë

Ose që fëmijë desha të më dilte nga shpirti

një vjershë për nënën

dhe rrija symbyllur,

pa marrë frymë me lapsin në gisht

Ishte si një bindje e po asaj moshe

se edhe gruaja e burri po ashtu e mbajnë

frymën symbyllur, dhe barku mbushet

i gruas, me një mjegull mishi

Por, s'e pres më atë vjershë të lindet

Jam kaq i poshtër dhe serioz

I zhytur kokë e këmbë

Në këtë jetë bluxhins

E vetmja gjë, të cilës ia arrita vetvetiu

kur hapa sytë

ishte se qeshe vjetëruar ca,

siç rëra nxehet nën diell

Dhe një turist më kishte vjedhur në tezgë

kapelën e tij të kashtës

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj

(Botuar në “Gazeta e Athinës”, korrik 2009)

GRANIT ZELA

Granit Zela është një ndër krijuesit më të rinj të fundviteve nëntëdhjetë dhe që në fillim të viteve 2000 shfaqet aktivisht në të gjithë periodikët letrarë. Ka lindur në Bushat, Kukës në 10.2.1979. Shkollën e mesme e ka kryer në Shkodër dhe Tiranë për gjuhë angleze. Është diplomuar për “Anglistikë-Amerikanistikë” si dhe për “Gjuhë dhe Letërsi Shqipe” në Tiranë. Në vitin 2001, ka botuar librin me poezi “Apokalips” i cili mori çmimin “Kënga e Parë” nga Lidhja e Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë, si libri më i mirë me poezi ndër autorët e rinj për atë vit. Në poezitë e këtij libri shfaqet një individ i shqetësuar, me gjendje emocionale torzo, tejet i trishtuar dhe i traumatizuar që kërkon të gjejë shpëtim dhe rrugëdalje tek vlerat më të mira duke reflektuar një mendim të trazuar.

Në prozë Zela boton më 2002 vëllimin me tregime “Vdekje me dëshirë” –një narracion gjysmëfantazmagorik dhe baladesk i realeve nga Verilindja, temat intime dhe, përgjithësisht përjetime metafizike. Vëllimi i dytë me poezi “Në studion time hermetike” (Aleph 2003), dallohet për bashkëkohësinë e përjetimit dhe nivelin e pjekur artistik në të gjitha nivelet e saj.

Romani “Dodona” (2006), fragmente të të cilit janë botuar më parë në “Mehr Licht” dhe revistën letrare elektronike “Eurozine” është prozë që ka tekst letrar të skalitur ku mbizotërojnë rravgimet idealizmat, zhgënjimet e personazheve dhe një simbolikë e pakufishme.

“Shkronjat e errësirës” (FjalA 2008) është fryt i angazhimit në periodikët kulutorë, kryesisht në “FjalA”, me ese kulturologjike, studime dhe artikuj, shkrime me problematikë kulturore. Në fushën e përkthimit ka përkthyer ese të kritikës së letërsisë të mbi tridhjetë autorëve britanikë dhe amerikanë, botuar në revista dhe periodikë letrarë.

Granit Zela është kryeredaktor i gazetës letraro-kulturore “Drita”, organ i Shoqërisë së Artistëve të Rinj Modernë (SHARM) dhe bashkëpunëtor i të gjithë periodikëve kulturorë në vend. Që prej vitit 2003 është pedagog i gjuhës angleze në Universitetin Ushtarak “Skënderbej” në Tiranë. Ndjek studimet Master për Marrëdhënie Ndërkombëtare.

NATA PARA NJERIUT

Zot ç’po ndodh me njeriun e argjiltë?

kur bien shirat lutet të përmbytet shtëpia e fqinjit

në thatësirë trualli t’i shkretohet

hiqen zvarrë nëpër zgrip të humnerës nxirane

diktoju urdhërat e tua popujve të paskrupujt

rrënqethshëm kërcasin dhëmbët

shtrëngojnë grushtet e përgjakta

ku do t’i çosh këso shpirtrash hidhërakë

të ndarë e përçarë janë bërë për t’u qarë

kam për të vajtur e vajtuar në kthinat ankthmbytëse

jam si zogth që kërkon krahë

për të ardhur te ti Zot i madh e i vjetër

larg batakut të njerëzve të vegjël

më merret frymë e ngjethet mishtë

të ndryrë e të ndyrë ende nuk e dinë

që këto fjalë të pambrojtura janë të mbrujtura me gjak

unë jam shërbyes o shëlbyes murg i mërguar në mal

ata ikin e ikin prej teje e vrasin kujtesën

kthehu o imzot në natën para njeriut

çliroji popujt nga padrejtësitë dhuna dhe mizoritë

(dikush mohon një muhamet tjetri plagos një krisht)

të eturve për gjak si do t’u shuash etjen

përthellë kaosit të kohërave të ribësh gjithçka

me pak më shumë dashuri e mirësi Nënë Tereze

EDHE TI BRUT?

edhe ti Brut?

ti i mallkuar brez pas brezi sa gjallë të jesh

qeshë bamirësi yt gjithmonë o tradhëtar që kurrë s’më desh

atë pak dije që e pate të ndiha më shumë ta zhvillosh

kupën ku pimë krejt e përmbyse nise mes t’mirave të harbosh

të dhashë shpatë veten të mbroje

në shpatën time tash do më shkosh?

edhe ti Brut?

njeri i prujtë mbetur pa nder rrjedhur nga trutë

zhytur në llom llum e bërrnut

hut i hutuar bashkë me të tutë

turmën me tmerr merr me të butë

gjaku gjer në gju tutje tëhu

në humbëtirë ik e humb

O bukëshkelës mendjeharbut!

ishin gjithsej njëzetë e tre

plagët e mia por ndër to..

kama e Brutit thellë më their horr i pabesë që më ngjall ndot

i përlyeri e krye-të-ndyri i një taborri plot neveri

bukën që kishim bashkë e ndamë

por paska qenë gjarpër në gji…

mishin të ma rripnin armiqët e mi

pa peng aspak

fitore të tyre do kremtoja me helm të zi vdekës farmak

edhe ti Brut? kurrën e kurrës

s’ kam për të gjetur prehje

do të endem si lugat

ikur prej botës së të vdekurve…

PA LEJEN E SYVE

atëbotë ishte mbrëmje, qiellit mijëra shkëndija

po ndërroheshin vitet dhe unë isha pranë teje

i mbrami vit që më gjeti ashtu e s’ e dija

se mbramja e pikëllimit do m’mbulonte kryekrejet

atëbotë ishim bashkë në një qytet të huaj

ti më ishe mâ i afërti njeri për mbi dhé

mbasi ai vit i bekuem u ndërrua

ndërroi dhe fati im atij çasti krejt…

ka tash sa kohë që nuk të kam parë me sy

sytë e mi flutrojnë natën ndër qiej

e shndërrohen ata më së mbrami në yj

dritë e tyre mbi ty ngrohtësisht bie

n’se nji rreze kësaj nate do të prek mbi qerpikë

teksa ti do kotesh mbase në krahët e tij

unë zemërplagosur do vdes mu aty

ku lot malli të kenë rrqitë pa lejen e syve…

GJENIU DHE TURMA

sa më shumë të ngjitesh malit tënd përpjetë

mbi ty pajadâ shkrepëtijnë rrufetë

malin ku flijon djerr kanë me e djegë

toka ku ti shkel kthyer në tokë të shkretë

të të zhbëjnë duan e të çojnë në zgrip

turmë e mediokërve mësyn në Olimp

trutredhur gojëmarrun rrokatet është turmë!

krra krrra veç krrokasin pa ndalur është turmë!

shpifin e përbaltin me zemërim e zhurmë

është turmë! është turmë! është turmë!

sheh me hidhërim si bëhen të marrë

mandej njëfarësoj gazi të kap një çast

turmë e mediokërve me turr të paparë

rreth Olimpit sillet mbushur me maraz

ata janë të egër me helm buzë për buzë

psall përçart sytë zgllap prijësi i tribusë

sikur ka dashni për jetë e për mot

është njëri ndër ta që të urren më fort

ai do që sytë të ti nxjerrë me dorë

prijësi i tribusë është kryemizor

mezi pret një rast i panginjur kurrë

mu përpara turmës zemrën të ta shkul

gjeniu në Olimp prijësi në tribunë

ai ngriti faltore ata zjarrin i vunë

u mblodhën mediokrit formuan një turmë

pafund kundër tij vrer vollën ditë e natë

pas njërës fushatë një tjetër fushatë

sikur kundër Tebës u hodhën të shtatë

vërsulen të shqyejnë të të zhbëjnë gjeni

shkelmojnë e shkretojnë derdhin helm të zi

ajo është turmë që zhduket me turp

mes vesën e një agu një dhimbje në trup

një plagë që zgjerohet e shpirtin e vret

gjeni i mallkuar me plagën e vet

PLOJA E KUKËSIT TË VJETËR

medet ç’kob i madh qytetin e gjeti

i bënë dhunë atij qytet hyjnori

përtokë flakë skeptrat bijë e hënës, bir i diellit

plot dhimba e fjalë u delnin për zori

lindi binjaku, Qyteti i Ri, tjetri

që s’është veç hije e të parit

u mbulua ai prej harrimit e territ

u ngrit mbi dhunën, gjakun e zjarrin!

u vërsul me rropamë ujanë e rrëmbyer

e egër, e pashpirt si kafshë e ndërkryer

bujshëm rrahën krahët shpesët e tmerrruar

gjeth e lule llumi thellë i rroposi

foletë ua prishi turrri i ujit të tërbuar

një gjarpër i zi prej Drinit të Zi doli

iu ngjit rretherrotull ditën për diell

kahmos tejembanë helmin e volli

hije u panë në shpinën e malit të lartë

harrim i tyre i kobshëm ishte shkruar

veç kujtimet do mbesin për Qytetin e Artë

* * *

përpos teje askush

pikëllimi le të vij të bujt tash

pa kuptim është perëndimi

pa kuptim është lindja

mirëfilli i vetmuem

murg më mirë të isha

ka mbetur manastiri

pa një ikonë me fytyrën tënde

përpos teje askush

nuk mundet t’i jap jetë jetës time

harrimtare është koha

mos i zë besë

obelisk i vetmuem në viset e mia

t’kujtesës

ma prangose ëndrrën time

afresk i flakur në funde liqenesh

LULET E VERDHA TË PIKËLLIMIT

zhytur n’përfytyrime ta ndërmend fytyrën

prapsur vetmie dikur ndjeja gëzim

çelje si lule shpërthyeshëm n’shpengim

drithëruese fërgëlluese sa mezi mbaj frymën

m’sillje paqë përndezur pasionesh përvlim

koha pandalas rrëfeu fate mizore

ti ndërrove mendje tash kallur n’harrim prore

nuk mundem me këmbye s’paku nji vështrim

kur qan a qesh shkakun pa e ditur

kush t’i fshin sytë o peng i kësaj jete

shpëtoma shpirtin tashembrapa mbete

trazuese nji dëshir gjithheri i grishur

tash për dikë tjetër kam dashuri

sa mundem me e pushtue botën tejendanë

s’i gëzohem gëzimit tand se dhimbjet na ndanë

s’më lënë që për ty të ndjej dëshirim

thuaji kujtimit tënd të më lërë të qetë

a ndoshta kjo ndodhi prej luleve t’verdha

qi pashë sot ndaj me gëzim erdha

te ti që u këndoje përplot me adhurim

ta dish si gjermëtash s’do mundesh me qenë

burim i pashterrshëm i pikëllimit tim.

RRETHINAVE TË ANTLANTIDËS

Për Petrit Nikën

m’u fanite mbrëmane tek ngjiteshe Parnasit
rrugëtimi yt nuk po dilte huq
turma profanësh shqyheshin zilie gazit
kapërdinin përshtymën binin pellgjeve palmuç
galdueshëm, kqyrja tek grahje për atje
nuk ke tjetër fat pos mbërritjes në majë
mandej diku gjoksit të ra një gurë dhe re
u ngjite sërish tek më erdhi të qajë

s’po të binin gurë vetëm kraharorit
por edhe në krye, në gjunjë edhe shpinës
sa bije ngriheshe sërish prej zorit
tek helm i tyre i zi të helmonte tinëz

rrallëherë për të prajtur një grimë në fund të ditës
uleshe pa bza rrethinave të Antlantidës

rrethinave të rrish më mirë, sa më larg
kryeqendrave të mbushura me zagarë pa zot
që zhgërryhem në plehra lëpijnë lëshojnë jargë
gjithë po duke pritur të kafshojnë më fort
e di, ke për të mbërritur atje n’atë parriz
ku drita hyjnore botën mbush me lavd
ke për të kujtuar atë mall të madh miqsh
at Ag që sot përndriti vetë Zoti ynë i madh.

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj

(Botuar në “Gazeta e Athinës”, qershor 2009)

PETRIT NIKA

U lind në Dardhë të rrethit të Pukës, më 9 qershor të vitit 1975. Ka përfunduar studimet e larta në Universitetin e Tiranës për Letërsi dhe Gjuhë shqipe në vitin 2000. Ka punuar mësues në vendlindje për dy vite, mandej në Fier ku jeton që prej gushtit të vitit 2002. Aktualisht jep lëndën e letërsisë dhe gjuhës shqipe në gjimnazin jopublik “Numani”, ku punon që prej katër vitesh. Është bashkëpunëtor i njohur i medias kulturore dhe medias së përditshme, ku ka botuar periodikisht ese, polemika, kritika letrare, poezi e tregime. Në vitin 1996, kur ishte student i vitit të parë në Tiranë, fitoi konkursin poetik të gazetës “55” duke u përfshirë dhe në antologjinë përkatëse që botoi gazeta; në vitin 2004 fitoi çmimin e tretë në një audiencë prej 75 autorësh të njohur të poezisë së sotme shqipe që u botua përgjatë një viti nga gazeta kulturologjike “Fjala”.

Ka botuar librat: “Mëngjes në Alpe”, (poezi), sh.b. Toena, 1997, “Nostalgji apo ankth ekzistencial”, (ese & publicistikë), sh.b. Ymeraj, 2007

(Për fëmijë): “Gjinkalla dhe milingona”, (vjersha dhe fabula), sh.b. Ymeraj, 2005, “Trembëdhjetë përralla pelegrine”, (përralla për fëmijë), sh.b. Ymeraj, 2006

Ka në proçes botimi librat: “Fuga Temporum” (poezi), “Një ditë vere me shi” (tregime.)

RRETHINAVE TË ANTLANTIDËS

Petrit Nikës

M’u fanite mbrëmane tek ngjiteshe Parnasit

Rrugëtimi yt nuk po dilte huq

Turma profanësh shqyheshin zilie, gazit

Kapërdinin pështymën, binin pellgjeve palmuç

Galdueshëm, kqyrja tek grahje për atje

Nuk ke tjetër fat pos mbërritjes në majë

Mandej diku gjoksit të ra një gurë dhe re

U ngjite sërish tek më erdhi të qajë

S’po të binin gurë vetëm kraharorit

Por edhe në krye, në gjunjë edhe shpinës

Sa bije ngriheshe sërish prej zorit

Tek helm i tyre i zi të helmonte tinës

Rrallëherë për të prajtur një grimë në fund të ditës

Uleshe pa bza rrethinave të Antlantidës

Rrethinave të rrish më mirë, sa më larg

Kryeqendrave të mbushura me zagarë pa zot

Që zhgërryhen në plehra lëpijnë, lëshojnë jargë

Gjithë po duke pritur të kafshojnë më fort

E di, ke për të mbërritur atje n’atë parriz

Ku drita hyjnore botën mbush me lavd

Ke për të kujtuar atë mall të madh miqsh

At Ag që sot përndriti vetë Zoti ynë i madh.

Nga Granit Zela

FOSILE

Orët e mia kalojnë në heshtje,
nën pikat e shiut të mërzisë;
ditët e mia të shtypura,
nga krahët viganë të dëshprimit;
si luledele, jeta ime
pikon vuajtje
të bardhë,
të verdhë.

Ç’mrekulli, kur ushqehesh
me fosilet e lumturisë tënde!
Je prapë një mbrëmje
nga mbrëmjet e shkuara,
ndonëse gjysmake,
megjithë përkujdesjet e dukshme të natyrës.

prill 1997

NOKTURN PËR NJË VAJZË POETE
NGA SHKODRA

Ora dymbëdhjetë. Tek pres i menduar
shiun që matet dhe akoma s’po bie,
në kafé Royal, mu në zemër të Shkodrës,
s’e di si më erdhe në jetë.

Është ditë e zakonshme prilli,
si gjithë të tjerat që s’janë më asgjëkundi,
si ti një vajzë e zakonshme fshati,
si gjithë të tjerat që kam njohur
e s’kam njohur, - pra,
thjesht një rastësi,
që më bën të jem dyfish i menduar.

S’të kam parë, as të kam njohur kurrë,
veç nëpërmjet eterit të një pranvere
të largët pafajsie,
prandaj desha të di në këtë kohë vetmie,
në pritje të shiut,
nëse je akoma ajo e para shtatë viteve,
me sytë imagjinarë prej ëndërre,
me flokët imagjinare prej hëne
dhe me atë pëshpëritje vjeshte
të parakohshme ngjyrë gri.

Apo mos vallë u je nënshtruar,
sfidave, zhurmave, mungesave
dhe tani ke harruar t’i kultivosh
ato bimë të praruara kotësie;
je e martuar me një bujk
a emigrant të trishtuar,
ke një fëmijë, dy, a mbase
në këtë kohë dreke prilli,
si gjithë të tjerat që s’janë asgjëkundi,
e vetmuar përjetësisht si unë,
pret shiun që matet dhe akoma s’po bie.

Lexon gazetat e vonuara,
revistat e modës së shkuar;
nuk habitesh për asgjë,
nuk gëzohesh më me atë gëzimin fëminor,
si dikur;
nuk qahesh për asgjë
dhe asgjë nuk pret nga kjo botë,
veç mbase pak më shumë qetësi,
aq të nevojshme për të qenë privatisht
në koordinatat e tua.

Apo mos ndoshta, tani,
shëtit nëpër këto rrugë të martirizuara,
m’u para syve të mi,
me një Mercedes - tip i fundit
vjedhur në Mal të Zi;
mban në xhepa telefon
dhe pak mariuhanë,
ndoshta, ndoshta…
Dhe pse unë ngre ekuacionin
me ikse, në kafé Royal,
s’di si më erdhe aq ëndshëm,
si atëherë, në atë pranverë të largët,
me sytë imagjinarë prej ëndrre,
me flokët imagjinare prej hëne
dhe me atë pëshpëritje vjeshte
të parakohshme ngjyrë gri.

Shkodër, 5 prill 2001

SGALEMI (I RIU)

Ujvara u vdir shkëmbit tatëpjetë,
gjethja e panjës u preh në gjumë,
mbi pyll breron një rigë e lehtë
dhe era fryn e bën furtunë.

I trandur malli, n’vetmi baret,
në shteg t’agimit vezullimtar,
qiellit gremisesh zokth i shkretë,
e klith përqart zhargon barbar.

S’e di ç’mision të dhanë çekuri,
dhe ç’fat të taksën - çiftatek,
ndaj bredh në erë, nën shi flauri,
e klith prej malli shtek më shtek.

Hepohesh qiellit, shpes i krisur,
me erën qesh, me veten qan,
s’e di se ç’fat të kanë sajdisur,
ndaj nëpër shi fjaron e fshan.

Ah, vajin praje, s’ka kuptim,
ta ngrysësh jetën në stuhi,
dhe qiellit zbrit në do qetim,
në s’do, bitisu në Had të zi.

26 dhjetor 2004

NË FUND

Në fund,
kur të vijë fundi,
Do të them një meshë,
për botën
që përplaset papushin
pas kiçit të velëgrisurës sime nxirake.
Dhe do t’a ndëshkoj
me harrimin më të idhët,
fllugën që po zbret ngadalë,
drejt pafundësive të errëta
infernale.

KTHIMI I ODISEUT NË ITAKË

Agshol mjegullor. Anì misterioze,
çan ujërat e mefshta të detit Mesdhe,
kërcasin direkët dhe velat e mallit
mbështillen mbi krye t’udhëtarit Odise.

Zgjohen ngadalë syprinave gjallesat,
llampat e qiellit fiken në fshehtësi;
njëzet vjet heroi humbi në detëra,
tevona - gjet vragën e Itakës së tij.

Mbi tëmtha thinjat i zbardhin n’për ag,
(kreshnik itakas riosh la atdhenë);
Kaq vite firuan; me humbje a lavd,
kurrgjë djalërinë heroit s’ia kthen.

Anì misterioze mes ujërash hepohet,
ta presë në breg askush s’ka dalë,
asnjë flamur për heroin s’çohet,
veç shiu këngëzon mbi direk me mall.

S’ka as Penelopë. Çdo ndjenjë zbehu koha
Dhe pritja e femrës e pati një cak.
S’e dinte Odiseu ç’legjenda të kota,
kthimi i tij do mbillte mbas pak.

Odiseu n’Itakë mbas vitesh t’shtegtimit,
s’u kthye të mbretërojë; u kthye të vdesë,
këtë gjë fort mirë e dinte Penelopa,
ndaj mashtroi kush tha se kuturisi të presë.

Itakë e gjorë! Burrit të lavdishëm,
nën qiellin e vranët moskokëçarëse i rri,
mbi tëmthat e bardhë të luftëtarit pikët,
rrëshqasin me mal dhe prehen m’anì.

13 korrik 2005

SI TI TË KISHA SHPIRT FISNIK

Ti, pse mërzitesh motra ime?
Mos vallë kaq shumë je lodhur,
nga jetë e fshatit plot mundime,
a, pranë ngaqë s’t’jam ndodhur?

Më dhemb kjo heshtja jote e gjatë,
për dreq t’i kurrë s’ankohesh,
që fati yt qe aq koprac
sa kurrë s’të la t’gëzohesh.

Unë bredh çdo fshat e çdo qytet,
ndërsa ti në shtëpi,
s’e di me ç’mall të kthehem pret,
kur ferk agshol i ri.

Ç’mizor! S’ta thashë kurrë sa të dua,
për ty sa jam krenar,
që buzët fort di për t’shtërnguar,
t’shpërfillsh fatin barbar.

I largët mbeta nëpër vite,
prej zoresh tëhuajsuar,
një shërbim nga unë kurrë s’prite,
asgjë s’më ke kërkuar.

Veç sot plot zemrën kam me ty,
për jetët tona aq të ndara,
unë udhët bredh me ankth të ri,
e ti prapë ngel e para.

Për dreq i dobët dhe nevrik
Unë jam - dhe velem shpejt;
Ah, të kisha një shpirt fisnik
Si ti, dhe gjak të qetë ndër dejt!

8 shtator 2005

DASMA E IFIGJENISË

Gjithë ditën n’lumë Ifigjenia
U çmall me shpirt llagar;
Ndërsa n’ujdhesë, zgavra me mija
E prisnin plot ushtarë.

Një re e bardhë shaluar kish
N’Aulidë, kodrat përçark;
“Zefiri shpejt për ne do fryjë!“
- tha njëri nga detarët.

Dhe zbrazën kupat plot me verë,
për nder të hyut Poseidon,
dhe ditën shtynë të rëndë beter,
bashkë me prijsin Agamemnon.

Kur dita u bor larg ndër valë
Dhe mbrëmja e fshehu n’terr limanin,
një kor hyjnish u shkreh në vaj,
vajtonin bijat e oqeanit.

Aherë, n’Mikenë vasha e shkretë
Përmallur hynte në pallat.
(N’për ag, mbi kalë pas Odisesë,
nesër do shkonte nuse larg.)

Ende s’e dinte kjo ferishte,
ç’fatkob hyjnesha i kish gatitur,
i mrrolur nxinte Odiseu
dhe pinte verë me miq të fisëm.

Orët kalonin. Hije t’Erebit
Përgjonin Mikenën rreth e çark.
Mesnatë. Prân lira dhe aedi
I fundit shkon të flejë në shtrat.

Rrugët flenë. Fle pallati,
Ifigjenia, krushk Odiseu,
përmes rruzullimit kalon Hipnosi
dhe shpall pushtet n’qytet t’Atreut.

Fshehtas në gjumë, ati i mnershëm
I kumt ca fjalë vashës së gëzuar;
“O bijë, që era të bredhë ujdhesës,
hyjnitë për fli të kanë caktuar.

Nga dor’ atrore, gjakun n’altar
T’kërkon mëni e Artemidës,
ku presin fllugat radhë - radhë,
thellë në liman, pranë Aulidës.“

Mëngjesi gdhiu me diga resh,
përmbi kodrinat gëlqerore.
Fugonte gjogu i Odisesë,
përmbrapa nusja si fjoll’ bore.

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj

(Botuar në “Gazeta e Athinës”, maj 2009)

LINDITA AHMETI

Lindita Ahmeti u lind më 1973 në Prizren. Shumë poezi të saj janë botuar në gjuhën shqipe dhe maqedone. Ka publikuar vëllimet: "Mjedra dhe bluz" (1993), "Ishulli adular" (1996), "Brezi i Zonjës" (2000), dhe librat në maqedonisht: "Stone moon"(Hënë e Gurtë) (1998) dhe "Blue dream"(Ëndërr Blu) (2002).

TE PRAGU PURPUR

Kur ti dole nga dera lart

atëherë ujërat u shqetësuan

në dhe të dukë gjinit

mbi prizren u shemb qielli

dhe ti më ike

më shkove

më le te pragu purpur

besa besë më the

besa të thashë unë

ti u bëre flutur qiriri

mua më le gur porfir

te pragu

pastaj qielli u thye si vazë kristali

ra kupa qiellore mbi prizren

u derdhën yjet dardhishtës

hëna u rrokullis malit e ra në lumë

erdhën kalorës me dhëmbë të verdhë

ra qetësi

pani përgjonte para shtëpisë së moçme

lumi kullimë rridhte

turbull

buronte nga sytë e mi

unë te pragu purpur

a do të vijsh ta mbyllim derën lart

e mban mend si më the

do të lindem zog hiri

e mbete diku në re

shikoj prizrenin prizreni fang

shikoj kullimën kullima turbull

seç u bëre shkumë ujëvare

seç më le gur që pret mëngjesin

LULLABY*

mysafirët shkuan

kur dolën nga dhoma lanë gjurmë të lagëta

në ajër

gotat e zbrazura nëna i hoq nga tryeza

dhe ra në gjumë

askush s’e pa ngjyrën e shpirtit tim

as mysafirët as të shtëpisë

e folën për pjekurinë time

pa e parë mickey mouse-in duke hyrë

për dritareje

pastaj po nga ajo dritare e përzura tymin

e duhanit

e lotët e mi të padukshëm flisnin

se unë s’dua të rritem

* Lullaby (ang.) – ninullë

CILËN DEGË TA ZGJEDH

Ndonëse u fut shkreptimë e rrufesë në dhomë

Duke ngrehur pas vetes bubullimën e tmerrshme

Të ma tregojë forcën e urdhrit të Zeusit

Ec këndej

Unë dola e mbeta te bigë e lumit

Cilën degë ta zgjedh

A të shkoj kah deti

Kahut të përunjësisë

A në anën tjetër

Në të djathtë janë radhitur miliona barka të rëndomta

Plot e përplot me udhëtarë të përditshëm

Që shkojnë rrafsh rrafsh përfund Zeusit

I cili rri i madh përmbi

E u fal të gjithëve nga një hallkë ari për qafë

Nga një copë tërkuze

Shtëpinë e mbyllur

Fundin e detit

Në anën tjetër shkon degë e lumit drejt

E larg atje në shkëmb i mbërthyer

Qëndron kryelartë prometheu që ofron

Zjarrin e fjalës

Që të djeg rininë e shkabën që t'i ha mushkëritë

E mësimin e vështirë si të bëhesh qiri

E pak miq

KUR MË VJEN AI ME MBRËMJEN

Kur ikën dielli matanë malit

Heliadat i lënë shenjat e buzëve

Me tkuq

Aty ku qiell përqafon bjeshkët

Duke i tërë perëndimi me shenja buzësh

të trëndafilta

Ngadalë pastaj

Lëshohet teposhtë drejt fshatit

Me fustan ngjyrë vishnje

Mbrëmja

E shoqëruar nga simfonia

E zogjve të malit

Që shkojnë të flenë

Të bartur në krahët e driadave

Plot verë

Që e ftojnë zefirin t'i përkundë degët

me çerdhe

Ndonëse hemera bie të pushojë

Mbi fshat mbetet gjallëria

Se e kanë marrë vesh

E dinë të gjithë

Ai do të më vijë

Ma dërgon vetë Zeusi

Mbrëmja e pret një copë nga fustani i saj

I mëndafshtë

E shton rrugën

Xixëllonjat varen në gjethet e drunjve

Për anësh

Llamba

Ai do të më vijë

Gratë janë bërë gërsheta

Nëpër dritare

Duan të vjedhin një grimë Nga bukuria

Që s'u takon atyre

Për të arnuar ëndrrën e grisur

Në fund - ndodhia

Ai zbret në formë të flluskës

E kur e çon dorën të trokasë

Në derën time

Rroket në një ferrë të kulumbrisë

E shkon me erën

Si balonë e shpuar

Lojë e Zeusit kjo do të jetë

Udhë e mbarë o çun i pritur

Udhë e mbarë o çun syshkruar

MOS MË IK ME ERËZËN E MALIT

Thuret ëndrra me pamjen mbi bar

Me rini gazmore e me ëmbëlsi

Mu në mes të saj me shfaqet ai si ylli i parë

Më afrohet me trëndafil në buzët e tij qershi

Duke derdhur buzëqeshjet si stoli me ar

Në skajin e blertë që e lan pasditja me shi

Tash nga kopshti përhapet bukuria e paparë

Mbulon Apoloninë e rrënuar e hallin e strukur

Si lulet e fushës djerrina e ara

Hapet çdo shteg i ëndrrës e ai vjen

I lehtë flutur

I dal unë përpara

A erdhe

Ai më thotë po shkoj tash

I them zë pak vend në këtë çerdhe

Më thotë ai po unë të pashë

E merr udhën ai bashke me erën

Me bërbëlimën se do të kthehet

Do të më kesh pranë thotë me pranverën

E posi qelqi nga gur i një çapkëni ëndrra

Më thyhet

Ai tretet në elegjinë time hipur në erzën

E malit

Mbetet ah mbetet heshtja në kullën time

Të bredhë

Ta ruajë anën e zezë që i shkakton gocës ikja

e djalit

Ta ndezë e t'i japë figurës me një derdhë

Më mbetet koka mbështetur në faqen

e fatit të zi

Me shikimin kah rëra e pafund që mbush

shpirtin tim të ri

ELEGJI PËR ATË QË I KA MBETUR

VETËM FYTYRA E PAQARTË NË KUJTESËN TIME

Kur filloi tërë ajo zgjyrë e zezë të rrjedhë

Duke shpërndarë erën e rëndë

Unë desh u dorëzova

Desh rashë

Ish një e papritur e ftohtë

Që ma preu vjershën përfundi gonxhes së bardhë

E mora atëherë virtytin tim të parë

Ta ngrejë kokën

E kisha të rëndë shumë nga turbullia

E mezi shikova kah muri kundruall

I dhomës sime

Muri borë i bardhë

Pa asnjë pikë

Kur si shuplakë m'u dha fytyrës befasia

E përsërita veprimin e krenarisë tash e qartë m'u shfaq një leckë e përlyer

Varur në një gozhdë

E mjera unë

Për këtë shqetësim që m'u paraqit me formë e lëndor

Ky qenka burimi i zgjyrës

Që po nxin dhomën time

Edhe detin e pafajësisë

E bashkë me durimin tim

Të cilit i lakoheshin këmbët nga pikëllimi

Mbi shpatullat e njoma dolën mundimi e lufta ime

Dorë për dore

M'u bashkuan në anijen e rrezikuar

Të ballafaqohemi me gënjeshtrën

E mbuluar

E shtati më erdhi më i rëndë se pesha e kryqit

E ngrita dorën kah lecka që rrinte aty

Si korb i paftuar

E pa cipë hapte krahët e zezë

Ta mbulojë turpin me fshehtësi Që s'mbulohet dot

Ra lecka poshtë duke lënë binarë të zezë

Prapa vetes

E në gozhdë

Luhatej fytyra shumëngjyrëshe

Që e kishte harruar ai

E kishte dalë me fytyrën tjetër

Derisa pelini rridhte nga sytë

E kësaj fytyre

Dhe mbushte zemrën time

Vaji im e ngulçonte ngushëllimin

Që ma jepte muza

Për fytyrën e tij të parë

Që kacavirret nga jashtë.

Në vjershën time

S' MUND TË VIJ ME TY

Ti më vjen mbështjellë me kinda paqartësie humbur

E më sillesh krekosur si noti në sheti

I fërkon sytë të më gjesh mua lart

Shikon papërcaktueshëm ti

Po e shoh se s'ta kap syri yllin e mëngjesit

Ende sillesh kohëve të kuqe

E më flet për bukurinë nga rruga

E më fton të rrimë

Me fjalët e zbrazura të dua

Hajt të pushojmë nën hije të arrës

Më thua

Derisa je i zënë me varrimin e viteve

Rrugëve të verbëta të botës

Ti më fton në Evropë ta vjedhim një çokollatë

Ta bëjmë një sheti me qen

Nga Zelanda ta mbrojmë atdheun

Ndoshta do të dëshpërohesh sy shkruari im

Por unë s'mund të vij me ty

Shkova mbi këtë re të bardhë

T'i shoh gjurmët e kadmit plak.

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj

(Botuar në “Gazeta e Athinës”, prill 2009)

HEREZIA ARTISTIKE

E POETIT GENC LEKA

Nga Astrit BISHQEMI

"Lirika plot do lënë pas poetët"

Një pasdite të ngeshme, duke gërmuar në një tog librash të vjetra, gjej një dyfletëshe me shkrim të bukur, të njohur, të dashur. Sytë më ndalen te vargjet kuptimplote:

"Lirika plot do lënë pas poetët

për mallin, helmin, gazin e pafund!"

Zemra më drithërohet. Janë vargje të një tjetri Trifon Xhagjika, lirika që la pas një shoku im, një miku im…

Quhej Genc Leka. Natyrë e shkathët dhe e hedhur qysh në fëmijëri. I zgjuar, gazmor plot ëndrra për jetën. Por "Ah ëndërrr’ e kaltër u këput në mes!. . .". Një ngjarje e hidhur ia ngriu gazin në buzë, ia errësoi diellin, e tkurri e ngathtësoi. I ati, Bardhoja, nëpunës i thjeshtë në qytetin e vogël të Librazhdit, arratiset për t`u shpëtuar përndjekjeve politike. Ishte viti 1952. Atëherë familja u cilësua me biografi të zezë. Djali 10-vjeçar e ndjeu mungesën e të atit në shtëpi e në jetë. Në zemër iu krijua një boshllëk që nuk do i mbushej kurrë. Shokët i druhen. Fëmijët e tjerë edhe në lojë i largohen, sikur të kishte zgjeben. Kjo braktisje e lëndon tepër njomështakun e ndjeshëm. I tronditur, ai mblidhet në vetvete. Po shkollën e ndjek. Gjithnjë shkëlqyeshëm në mësime. Duke u strehuar te ndonjë mik i dikurshëm i të atit, me vështirësi, me mungesa e sakrifica të mëdha, vazhdon në Elbasan padagogjiken. Pastaj mësues, doemos në zonën më të thellë malore të rrethit të Librazhdit, siç është Çermenika. Në Orenjë (Gurrë-Gegë) e në Zdrajsh. Tip i rregullt, i thjeshtë në veshje e në sjellje, meditues, fjalëpak. Punon me pasion. I dashur, i ngrohtë e komunikues me nxënësit e kolegët. Njihet me një mësuese, vajzë nga rrethi i Korçës, martohet e krijon një çerdhe të ngrohtë familjare. Duket sikur fati nuk po tregohet njerk me të… Kohën e lirë nuk e kalon kot. Është i apasionuar me letërsinë. Rri deri natën vonë sipër librave, me dritën e mekët të llambës së vajgurit. Njeri i talentuar. Shkruan pa rreshtur vargje. Nga ato mundi të botonte vetëm disa poezi te "Zëri i rinisë" e te "Pionieri" ("Rrethi i hënës", "Harabelat" , "Kjo rrugë", "Oxhaku" etj). Pasdite e gjen nëpër shtëpitë e fshatarëve, duke biseduar me të moshuar. Mbledh folklorin e trevës: këngë, përralla, gojëdhëna, legjenda, fjalë të urta, doke e zakone për raste gëzimi e hidhërimi, për dasma e kobe. I hedh pastër në fletore të gjitha ato e i nis herë pas here për në Tiranë. Qe një bashkëpunim i frytshëm me Institutin e Historisë e të Gjuhësisë.

Po ja që erdhën ditë më të zeza për "të deklasuarit". Në valën e hienës famëkeqe luftë klasash, më 1966 pushohet nga puna si intelektual me njollë në biografi (Si mund të edukonte me moralin komunist brezin e ri biri i një të arratisuri?!). Lë shkumësin e rrok kazmën. Punon në fermë. Më tej detyrohet të kthehet në fshatin e lindjes, Bërzeshtë. I provon të gjitha punët: herë me shatë në bujqësi, herë bari lopësh, herë punëtor ndërtimi. Po nuk e lënë të qetë.

Reth viteve 1976-`77 në kooperativën bujqësore të fshatit Sigurimi zbulon "një grup armiqësor" që kishte dëmtuar e vjedhur drithë, gëlqere, çimento etj. Me sabotuesit, arrestojnë edhe Gencin, së bashku me shokun e të afërmin e tij Vilson Blloshmi.

Edhe ky Vilsoni ishte djalë me vullnet. Mbaroi pedagogjiken, por nuk e lejuan të punonte asnjë ditë mësues. U detyrua të shkonte punëtor në minierën e hekur-nikelit të Prrenjësit. Me gjithë lodhjen e skëterrshme të nëntokës, pas turnit e gjeje përsëri mbi libra. Përvetësoi disa gjuhë të huaja. Madje u zhvillonte kursin e gjuhës frënge inxhinierëve të minierës. Krijon aty-këtu edhe vetë ndonjë gjë letrare, po më tepër përkthen. Veç citimet e barcoletat e tij cilësohen si "helm i sheqerosur", se u vrasin veshin njerëzve të piramidës moniste. Ndaj ata i gjetën ditën e i hodhën prangat.

Muaj të tërë tortura çnjerëzore. Akuza për dy kushërinjtë është e rëndë, e paimagjinueshme, e përbindshme: "Keni shpifur për realitetin tonë të mrekullueshëm, për jetën tonë socialiste, për njeriun tonë të ri: keni frymëzuar dëmtuesit e kooperativës, keni sharë kupolat, keni qenë të pakënaqur; keni shkruar poezi kundër frymës socialiste, keni komentuar Khajamin, keni lexuar "Biografinë e Muhamedit" si dhe poezi dekadente të Bodlerit me shokë, keni…". Një gjyq i gjatë (6-13 qershor 1977), model, i montuar, i turpshëm. Me dëshmitarë nga më të pafytyrshmit. Me dashje e padashje, sollën edhe mësues letërsie të shkollave të rrethit për të "komentuar" poezitë e Gencit, për të dëshmuar përmbajtjen disidente të tyre. Për të njëjtin qëllim paraqitën para gjyqit edhe reçenca nga Tirana "të shokëve" të Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve. Dhe, së fundi, dënimi i paramenduar qysh në fillim: me vdekje! O errësirë e Mesjetës! O inkuzicion i tmerrshëm! Me vdekje, sepse guxuan të mendonin e të flitnin ndryshe nga mediokriteti i kuq! Në pushkatim dy njerëz në moshën më të bukur! Genci as 36 vjeç, Vilsoni as 28. Më 17 korrik 1977 plumbi i zi qëllon qorrazi zemrat e pafajshme, këngët e pakënduara.

…Gishtërinjtë më dridhen nga emocioni. Sytë më rrëmbushen. Gjoksi më hidhet. Në duar më rëndojnë vargjet e poetit. Nuk janë nga më të spikaturat poezi të tij, megjithatë mund të dëshmojnë për talentinm e Gencit. Dhe unë ndjej detyrimin moral që t’i bëj pronë të të gjithëve ato vargje, që munda t’i shpëtoj nga përndjekja, nga gjuetia e shtrigave. Rreh një zemër e lënduar aty, një zemër që "dridhet si një zog i vrarë". Vlon në to "si det me dallgë shpirti me ballada". Është shpirti i poetit, që në vendin e panjohur ku e kanë groposur, ende nuk po gjen prehje, por gurgullon i nxehtë, si ujrat termale nga thellësitë e nëntokës.

Sot, pas pesëmbëdhjetë vjetësh, të falem ty, Demokraci, që më dhe mundësinë ta shqiptoj me plot gojën emrin e shokut e të mikut tim të dikurshëm!

Dhe ja poezitë e Gencit:

...Çdo vjeshtë vinte një varg me ciganë..

dhe këndonte plot mall e trishtim:

" Se si janë, ca gra, se si janë…

… Ah, të vrasin me fjalë, moj dade

dhe të ngjallin veç me një vështrim!. . ."

Dhe shkuan ciganët në rrugët plot fletë,

me këngë, me kuajt revanë…

dhe pas i përcillte plot duf një gërnetë,

siç ndizet veç shpirti cigan…

Ah, prap er’ e vjeshtës m’i zgjoi kujtimet

me këngën e vjetër cigane për gratë…

Në vitet e brishtë më çojnë mendimet

(si vesë mëngjesi m’u tretën gëzimet…)

dhe thinjat m`u shtuan çdo natë!…

Se si janë ca gra se si janë!

gjithnjë më mundon ky mendim….

Po pse, o ciganë, a gjetshi belanë.

me këngë me kuaj çuditni dynjanë

dhe vjeshtës këndoni me mall e trishtim

Se si janë ca gra se si janë?!…

Shtator 1970

KUJTIMI YT më hodhi këtë natë

në thellësinë e brengave pa fund…

(Ah, ëndërr’ e kaltër u këput në mes!…)

Dhe nis mendimi rrugën më të gjatë,

por shteg’n e blertë nuk e gjen gjëkund,

ndaj VEZULLON çdo mbrëmje…

çdo mëngjes!…

Pranverë 1972

Kjo zemër hidhet si një zog i vrarë

si det me dallgë shpirti me ballada

Më djeg kjo flak` e dashuris’ së parë

Dhe dritë hedh tani mbi tri dekada.

Pranverë 1972

Qyshkur rënkon e hesht ti zemr’ e mjerë.

Qyshkur, ti shpirt plot derte s’je i qetë!

Veç . . . nw s’ju çeli edhe kjo pranverë

. . . Për jetë jini tharë. . . ah, për jetë!

Janar 1971

O ëmbëlsi e viteve rinore…

o pika lot, o drithma mallëngjimi

Pse ma tronditni botën shpirtërore

me brenga, mall e zbrazëti dyshimi?...

Në cilën zemër hytë si pranverë

dhe nuk i sollët zemrës lumturi?

Por kur derdh vjeshta fletët nëpër erë

pranverë na do zemra përsëri!…

Dhe sa më shumë do shkojnë vjetët

Zëmrat s’do ndjejnë qetësi gjëkund`…

Lirika plot do lënë pas poetët…

Për mallin, helmin, gazin e pafund!

O ëmbëlsi e viteve rinore,

në cilën zemër hyre në fillim?

Si erdhe ti prej viseve qiellore

nga Andi Mecaj

HIQMET MEÇAJ

PRANË ULLINJVE