Revista Letrare ADMET

nga Andi Mecaj

AUTORË VLONJATË (POEZI)

 

 

HIQMET MEÇAJ

 

 

1944. Lind në qytetin e Ballshit, më 2 Maj, (varianti zyrtar 15 Maj) nga prindër me origjinë nga fshati Kallarat i Vlorës. Babai i tij, Hasani, qe larguar nga fshati që më 1917. Më 1919 bën shkollë xhandërmarie. Më 1920 e gjithë shkolla, me instruktor patriotin Shaqo Derri, marrin pjesë në Luftën e Njëzetës. Është pjesëmarrës i Revolucionit të Qershorit, Kryengritjes së Fierit dhe rezistencës antiitaliane të 7 prillit 1939. Kishte mbaruar Akademi Ushtarake në Itali, Firence dhe Romë. Ka shërbyer si postëkomandant xhandarmërie në shumë skaje të vendit dhe së fundi në Ballsh. Në fillim të vitit 1944. duhej të çonte te gjermanët më se gjashtëdhjetë fshatarë, të dyshuar për pjesëmarrje në forcat territoriale partizane, të cilët do t’i pushkatonin. Hasani, bashkë me kolegë të tij shoqërues, vendosën të largohen në mal me të arrestuarit.

1947. Xhaxhai, Skënderi, partizan i orëve të para, luftëtar deri në Jugosllavi, arrestohet papritur dhe dënohet me vdekje. I zbutet dënimi me 101 vjet. Babai, që ndodhej në Fier bashkë me familjen, largohet për në Vlorë dhe strehohet te një nga shtëpitë e Osman Haxhiut, Komandant i Luftës së Vlorës.

1948. Blen shtëpi të rrënuar të pashallarëve të Vlorës në rrëzë të kodrës së Budakut. Aty është rritur edhe poeti vlonjat Nexhat Hakiu.

1951. Pas hedhjes së bombave në Ambasadën Sovjetike, babai pushohet nga puna. Shkon për pak kohë në fshat bashkë me babanë, i cili filloi të bëjë qymyr për ta shitur. Fshati i hapi një botë tjetër.

1952. Me urdhër të drejtorit të shkollës, ngarkon në karro me një bashkënxës libra të vjetër të sekuestruar. Karrocieri u vë zjarrin te fusha e aeroplanit. Pas qortimit të babait, që nga ajo kohë, fillon të lexojë me etje libra dhe t’i dojë si gjë e çmuar.

1952. Shikon për herë të parë njerëz të vdekur. Ishin tre djem të rinj që i tërhoqën zvarrë pas një karroje dhe i përplasën te Sheshi i Flamurit. Qe një pamje që do ta shqetësojë për tërë jetën.

1956. I plas një granatë e vjetër lufte dhe i copëton duar dhe këmbët. Mjeku kirurg e çon në sallë që t’ia presë. Ngul këmbë nëna, Memja: “Më mirë të vdesë se sa të mbetet cung”. Gjymtyrët i ngjiten përsëri me mjekime popullore të një plaku çam. Që atëherë i shikon këmbët si diçka e shenjtë dhe do t’i përdorë gjithnjë edhe për udhëtime të gjata.

1960. Arrestohet papritur babai, në moshën 57-vjeçare, për “gojë të lëshuar dhe pakujdesi në detyrë”.

1961. Për të ndihmuar në gjendjen e mjeruar ekonomike, hyn në verë në punë sezonale në Kombinatin e Konservave. Sëmuret rëndë dhe shpëton mrekullisht nga vdekja. Kalon një vit në Sanatoriumin e Vlorës, ku u përkujdes mjeku zemërflori me origjinë greke, Vlash Çili. Ai vit është vendimtar për lidhjen e tij me letërsinë. Ndikoi sidomos njohja me Lasgush Poradecin dhe piktorin Fatos Nivica, xhaxhanë e këngëtares Ema Qazimi.

1963. Dashurohet marrëzisht me Anën, Noçen e mrekullueshme, dhe përjeton dashurinë e tij të madhe të jetës.

1963. Mbaron shkëlqyeshëm gjimnazin dhe i del e drejta e studimit për në Fakultetin Histori-Filologji, dega gjuhë-letërsi shqipe. Njihet me Xhevahir Spahiun te lista e lajmërimeve e shpallur te ish arka e kursimeve. Fillon që aty një miqësi e madhe vëllazërore që do të zgjasë gjithë jetën. E mban ekonomikisht vëllai, Gafuri, për të cilin është krenar dhe uron që të gjithë të kenë një vëlla të tillë.

1963. Në auditor gjeti ata që do të bëheshin ndër emrat e njohur të letrave shqipe. Janë mbi tridhjetë shkrimtarë, studiues dhe gazetarë, (disa ndër më të shquarit e letrave shqipe), që nga poetët e shkrimtarët: Koçi Petriti, Xhevahir Spahiu, Ndoc Papleka, Faik Ballanca, Koço Kosta, Nasi Lera, Gaqo Bushaka, Halil Laze, Pandeli Koçi, kosovarët Adem Istrefi, Sulejman Krasniqi, Ymer Lugalliu, minoritari grek Foto Qiriazati; gjer te gazetarë e studiues si Spiro Dede, Seit Mansaku, Ilia Lëngu, Shaban Murati, Niko Dako, Fisnik Sina, Thoma Qëndro, Agim Korbi, përkthyesi nga gjermanishtja Aristidh Ristani, apo Kozeta Mamaqi, Tatjana Buda (Haxhimihali), Sami Çabej, Vera Lohja (Ibrahimi), Hilmi Picoka, etj.... Pedagogët e kohës ishin ndër më të shquarit. Mori leksione nga Eqerem Çabej, Selman Riza, Mahir Domi, Shaban Demiri, Jakov Xoxa, Myzafer Xhaxhiu, Mark Gurakuqi, Alfred Uçi, Fatos Arapi, Nexhip Gami, Androkli Kostallari, Koço Bihiku, Zihni Sako, Jani Thomai, Anastas Dodi, Ziaudin Kodra, Stefan Prifti, Henrik Lacaj, Nonda Bulka, Petro Lalaj, etj.

1963. Në Tetor boton për herë të parë poezi në revistën “Nëntori” së bashku me Dalan Luzajn, djalin e profesorit të arratisur, Isuf Luzaj dhe Xhevahir Spahiun. Boton edhe te “Zëri i Rinisë”.

1964. Pas botimeve të atij viti bëhet emër i njohur dhe pranohet në Lidhjen e Shkrimtarëve të Shqipërisë. E thërret vetë kryetari i atëhershëm, eruditi i respektuar Dhimitër Shuteriqi.

1965. Ndërmerr një udhëtim në këmbë, duke u nisur nga malësia e Tiranës, ajo e Krujës, e Matit e deri në malin Munellës të Pukës, prej nga shikon pothuaj gjithë Shqipërinë.

1966. Fiton çmimin e parë në një konkurs mbarëuniversitar me temë për Mjedën.

1967. Mbaron studimet me sukses, boton edhe librin e parë me poezi, kritika e rendit në poetët më të mirë të vendit. Për emërimin e tij shprehet Fatos Arapi në librin me kujtime, se si u interesuan sëbashku me studiuesin Dalan Shapllo, që të emërohej në gazetën e Lidhjes së Shkrimtarëve, “Drita”, gjë që u pengua nga biografia, babai i tij kishte dalë nga burgu një vit para se ai të nisej student. Kurse xhaxhai kishte qenë i dënuar me vdekje. Në këtë pengim mori pjesë edhe shkrimtari Shevqet Musarai. U emërua në fshatin Rexhepaj të Vlorës. Shefi i Seksionit të Arsimit nuk ia jep shkresën e emërimit në dorë, as e uron, por ia hedh përdhe. Drejtuesit e fshatit e stigmatizojnë përditë: “Ç’ke bërë more ditëzi, që të kanë internuar këtu mes baltrave, ndërsa vjershat t’i këndojnë gjithnjë në radio”... Udhëton përditë në këmbë duke përshkuar dy herë nga 35 kilometra, pasi në fshat nuk kishte strehim.

1968. Përfshihet në “Antologji për Skënderbeun”.

1969. Fillon punë në Shtëpinë e Kulturës, Vlorë, gjithnjë me emërim në fshat.

1970. Përfshihet në Antologjinë “Vargje të zgjedhura”, me poetët më të mirë të kohës. Antologjia botohet në disa gjuhë.

1970. Përfshihet në “Antologji e letërsisë për shkollat e mesme”, tekst mësimor.

1971. Martohet me Noçen, duke kurorëzuar dashurinë e tij shumëvjeçare.

1971. Lindet fëmija e parë, Dasantila, që ua zbukuron jetën. Fiton Çmimin e Dytë në Konkursin Kombëtar me librin “Tregime për fëmijë”.

1973. Shoku i kursit universitar, mik i tij dhe redaktor në SH B Naim Frashëri, Pandeli Koçi, e paralajmëron për stuhinë e egër që do të shfryjë mbi letërsinë dhe artet. Tërheq tre libra të gatshëm për botim: romanin “Shpërthimi”, vëllimin poetik “Vazhdimësi” dhe tregimet për fëmijë. Të tre librat i asgjëson.

1974. Në mbledhje të posaçme, organizuar nga partia në rreth dhe disa kolegë shkrimtarë mediokër, kritikohet ashpër duke e cilësuar poet hermetik, shkrimtar borgjezo-revizionist. Dritëro Agolli, atëherë kryetar, ndërhyn duke e mbrojtur. Shpëton me vërejtje të ashpër paralajmëruese.

1975. Lind djali, Andi, me të cilin në të ardhmen do të bëhet shok dhe koleg në letërsi.

1976. Kritikohet përsëri ashpër për dramën “Vite të vështira”, duke u lakuar deri për arrestim.

1977. Hyn në mënyrë të paligjshme në një kabinë plazhi, pasi me familjen e tij prej katër vetësh jeton në një kthinë të vogël pa ujë e pa banjë. Policia vjen shpesh herë ta nxjerrë jashtë. E ndihmon Sekretari i Partisë, Viron Kona, njeri i shkëlqyer, i cili i qëndron afër si një vëlla i vogël.

1978. Shkruan dhe vë në skenën e Vlorës dramën “Shqipet e Stërrallëzës”. E shikon shfaqjen ish drejtori i Televizionit, Marash Hajati, i cili e quan të gabuar dhe shumë të rrezikshme. Dramën e kërkon anëtari i Byrosë Politike të PPSH, Manush Myftiu. Pas tre muajsh në ankthin e persekutimit, vjen një përgjigje e papërcaktuar: “Drama të hiqet nga repertori”. Përsëri merr paralajmërim të rëndë.

1983. Sëbashku me muzikantin Haxhi Dalipi dhe regjisorin Besnik Aliaj u bien kryq e tërthor fshatrave të Vlorës dhe krijojnë grupin përfaqësues për Festivalin Folklorik të Gjirokastrës, duke sjellë në dritë kryeveprat folklorike të njohura sot nga të gjithë. Këtë gjë bënë edhe në vitin 1988. Boton vëllimin poetik “Tokë e pagjumë” i cili vlerësohet me çmimin kombëtar “Libri më i mirë poetik i Vitit” Dekorohet me Urdhërin Naim Frashëri”.

1984. Në diskutimin e bërë në Vlorë për librin e vlerësuar, në vend të fjalëve të mira, kritikohet nga kolegët dhe kuadro të partisë: përse ky libër doli gjashtëmbëdhjetë vjet pas të parit?

1990. Jeton nga afër demonstratat e studentëve. Është dhjetë ditë pranë Dasantilës studente dhe nipave, Benit e Enielit. Përjeton nga afër përpjekjet dhe sakrificat e studentëve për kalimin e Shqipërisë në shtet kapitalist demokratik.

1991. I vëllai, Gafuri, zgjidhet deputet dhe i siguron një vizë për në Greqi. Udhëton për pak ditë sëbashku me Andin. Pikëllohet shumë kur shikon se sa të varfër e ka lënë komunizmi vendin e tij.

1992. Sëbashku me poetin çam Xhemil Lato del në treg në rrugë, sepse me pagën e vogël nuk mund të përballojë mbajtjen e vajzës studente dhe të djalit në liceun artistik të pikturës. Këtë punë e kryen deri më 1994, kur fëmijët mbarojnë shkollën.

1994. Në korrik të këtij vit, sëbashku me dy fëmijët kalon ilegalisht kufirin e Greqisë. Ana ka shkuar gjashtë muaj më parë dhe ka zënë punë në Kallamatë. Më pas shkojnë në Piré e më vonë vendosen në P. Faliro, ku banojnë edhe sot.

1996. Noçja operohet papritur duke hequr njërin gjoks. Fillon një periudhë e gjatë ankthi, kur merr vesh se gruaja e mrekullueshme një ditë do të largohet prej tij dhe fëmijëve.

1997. Në këtë vit të trazirave të mëdha i dëmtohet shtëpia në Vlorë, i asgjësohet biblioteka shumë e pasur, si edhe pothuaj të gjitha dorëshkrimet e deriatëhershme, si dhe arkivi dokumentar për botimet që kishte bërë dhe vlerësimet për letërsinë e tij.

1999. Bëhet nismëtar i “Klubit Drita”. Me kërkesë të Nase Janit, i panjohur atëherë, takohen. Gjatë takimit i propozon Nases të krijojnë shoqatën e shkrimtarëve “Klubi Drita”, gjë që realizohet dhe Nasja edhe sot vazhdon të jetë kryetar. Ky takim është i filmuar nga Andi, i cili atë ditë e kishte kamerën rastësisht me vete, pasi do të xhironte në kopshtin botanik të Athinës. Me ndihmën e çmuar të TOENA-s botojnë dy antologji, prozë dhe poezi më 2001.

2004. Fillon të mbajë një faqe letrare te “Gazeta e Athinës”, ku boton letërsi nga Shqipëri, Kosova, diaspora, si dhe nga e gjithë bota.

2004. Njihet me Akademikun erudit Kopi Kyçyku dhe të birin, shkrimtarin e shkëlqyer Dr. Ardian-Christian Kyçyku. Boton rregullisht në revistën e tyre europiane HAEMUS. Boton rregullisht edhe në shtypin e Shqipërisë, si dhe në Kosovë e diasporë.

2005. Pas nëntë vjet përpjekjesh e mjekimesh, më në fund Noçja dorëzohet më 29 Maj. Ikën përgjithnjë ajo që edhe disa muaj para se të mbyllte sytë e lodhur, nuk e la punën, shakatë dhe optimizmin për jetën. As ai, as edhe vajza nuk kishin leje për të udhëtuar. E çojnë në Vlorë sëbashku me Andin, ku i bënë nderet e fundit. E ndihmon për t’u kthyer në Greqi Bashkim Zeneli, ambasador dhe Andi Mahilaj, konsull. U është mirënjohës për tërë jetën.

2008. Bën gati librin me përzgjedhje poetike të 45 viteve krijimtari, romanin “Kukullat e pyllit”, si dhe një përzgjedhje me poezi nga poeti grek Sakturi, përkthyer nga Andi dhe ai. Ndërkohë, që pas vitit 2000 ka botuar disa libra e antologji letrare.

 

KRIJIMTARIA:


Poezi:

 

NISJA- NAIM FRASHERI 1967

DITË PRANVERE- (Poezi për fëmijë) - NAIM FRASHERI 1969

TOKË E PAGJUMË- NAIM FRASHERI 1983

TE JU TROKAS- NAIM FRASHERI 1988

VETVRASJA E QIRINJVE- ALBIN 2000

KUJTESË E SHPIKUR- poezi 2003 (Botim personal në pak kopje)

KUJTESË E SHPIKUR- poezi të zgjedhura- TOENA 2009

 

Është i përfshirë në antologjitë poetike:

 

ANTOLOGJI PËR SKËNDERBEUN- NAIM FRASHERI 1968

VARGJE TË ZGJEDHURA ( në disa gjuhë të huaja)- NAIM FRASHERI 1970

ANTOLOGJI E SHKOLLAVE TË MESME- 1970

PORTAT E HARRESËS- antologji e poetëve nga Shqipëria që ndodhen në Greqi)- TOENA 2001

QIEJT E SHPIRTIT (antologji e poetëve nga Shqipëria që ndodhen në Greqi)- MEDA&DEA 2006

ANTOLOGJI E POETËVE TË VLORËS (shqip dhe italisht)- TRIPTIK 2004

SHTËPIA E DIELLIT DHE E DETIT...(antologji poetike për Vlorën)- TRIPTIK 2007

SINUCIDEREA LUMÂNÃRILOR (VETVRASJA E QIRINJVE), antologji autori, zgjodhi, përktheu dhe botoi në rumanisht Kopi Kyçyku- LIBRARIUM HAEMUS 2008

 

Prozë:

 

KUKULLAT E PYLLIT- roman (botim personal)- SNAJ 2002 Botim I

KUKULLAT E PYLLIT- roman- TRIPTIK 2003 Botim II

KUKULLAT E PYLLIT- roman-TOENA 2009 Botim III

PËR ASKUND- tregime (botim personal)- 2003

 

ÇIKPAKU- roman për fëmijë (botim personal)- 2003 Botim I

ÇIKPAKU- roman për fëmijë- EXTRA  2007- Botimi II

ÇIKPAKU- roman për fëmijë- MESONJETORJA 2009- Botimi III

"ZINXHIRI I ANKTHEVE" libër intervistë, bashkautor me Akademikun KOPI KYÇYKU si intervistues- 2006, 2008

 

Është i përfshirë në antologjitë e prozës:

 

FRUMUCETEA CARE UCIDE (BUKURIA QE VRET)-Bukuresht, 2006, me bashkautorë: Faik Konica, Ernest Koliqi, Mitrush Kuteli, Lasgush Poradeci, Migjeni, Martin Camaj, Anton Pashku, përkthyer dhe botuar në rumanisht nga Kopi Kyçyku.

SHTËPIA MBI RROTA, 2001 (antologji në prozë e shkrimtarëve nga Shqipëria që ndodhen në Greqi) MASKA E DITËS", (antologji në prozë e shkrimtarëve nga Shqipëria që ndodhen në Greqi), 2006

TREGIME TË ZGJEDHURA TË AUTORËVE VLONJATË- 2006

 

Është bashkëformulues i antologjive:

 

SHTËPIA MBI RROTA dhe PORTAT E HARRËS.

 

Si dhe redaktor i antologjive:

 

QIEJT E SHPIRTIT dhe MASKA E DITËS.

 

Ka botuar dhe boton rregullisht në shtypin shqip në Shqipëri, Kosovë dhe diasporë. Boton rregullisht në revistën HAEMUS të Kopi e Ardian-Christian Kyçykut në Rumani. Prej 2004 mban bashkë me të birin, Andin, një faqe te “Gazeta e Athinës”, ku boton letërsi nga Shqipëria, Kosova, diaspora dhe Bota.

I përket rrymës letrare mikrobotizëm.

 

ANA

 

Në këtë kllapi të syrit rri një qiell tjetër

aty të kam vendosur

të më ruash një vend,

do të të sjell lajme të reja

do të të tregoj për shiun që rrjedh brenda meje,

ti tani banon në një mungesë të madhe

edhe unë jam në një mungesë të madhe

megjithatë takohemi. Rrobat e tua,

këpucët, fustanet

kapelet e rrumbullakëta, hidhërimin e këmbës,

të gjitha i flaka,

ti vjen natën, gjithnjë natën,

si dritë hëne ngjyrë limoni,

më futesh në shtratin e gjerë...

Tani mungesa bëhet dhomë

tani mbushet me zëra që dikur kanë qenë

fytyrë, mërzitje, temperaturë, lodhje

në një kohë me kufij të paqartë.

Dua të ta fshij pluhurin

të të blej flokë të rinj, jo prej bari e rrënjësh,

të të çoj nëpër vende të panjohura

ku shpesh jemi takuar e puthur.

 

27.10.2005

 

AJO  QË  VJEN...

 

Ajo që vjen, vjen nga larg,

sjell më parë turbullimin,

vorbull që fryn, të shprish flokët dhe shpirtin,

gjumi bëhet ankth, ankthi fytyrë,

fytyrë me formën e asaj që vjen,

dhe kur vjen, s’është më e fshehtë,

e zakonshme bëhet, të lodh,

të mërzit, thua: kur do ikë,

ku do ikë ajo që vjen...?

 

Dhe largohet, lë pas turbullimin, vorbull

që fryn, të shprish flokët dhe shpirtin,

gjumi bëhet ankth, ankthi fytyrë,

fytyrë me formën e asaj që ikën,

dhe kur ikën, kur do vijë s’dihet,

e sigurtë është, do të jetë e zakonshme,

e zakonshmja të mërzit, thua: kur do ikë,

kur do vijë prap...?

 

maj  2001

 

DERI  NË  SHUARJE

 

Harresa, koha që ikën

avull veshës, pa frymë,

interval zmadhues, gjithçka

bëhet s’ka qenë, fytyra gur,

jam-i ish,

harresa përpin...

 

...vjen rrotull të gjthëve

koha që ikën, avulli veshës,

fryma pa frymë. Ajo që ka qënë

ikën e ikën,

interval zmadhues

deri në shuarje.

 

Dikush përsëri

diçka rrëmon

kujtesën shpik.

 

02. 07. 2001

 

KUKULLAT

 

Të gjitha ishin lodra e dashur

dhe vitet kukulla. I lyenim me të kuq

i vishnim me mëndafsh

u nxinim, u zverdhnim flokët

dhe luanim. Dhe luajmë.

Asnjëherë nuk kuptuam

(si mund të kuptonim?)

që dhe kukullat çalonin.

 

5 Nëntor 2004

 

TE KRISTUA DHE TE VANGJELI

 

Vangjeli shet armë. Kristua ilaçe

dyqanet përbri.

(Irakliu i përshëndet çdo mëngjes “mirëmëngjes”

dhe çdo mbrëmje “mirëmbrëma”. Vesh gjithnjë kostum gri).

Hyn vdekja te Vangjeli, porosit dy revolverë. Te Kristua

antibiotikë. Kanë xhiro të mirë.

Nuk thërrasin si te tregu i mishit.

Hyn vdekja prapë, kërkon plumba te Vangjeli. Te Kristua qetësues.

Ngatërron dyert vdekja, kërkon thika te Kristua,

te Vangjeli fasha dhe pudër. Gjithnjë qesh

te Kristua dhe te Vangjeli.

Natën dalin armët në rrugë, qëllojnë kundër fashave

thyejnë qelqet e farmacisë.

Gjithë natën e natës

antibiotikët mjekojnë vitrinat

në mëngjes nuk ka shenja plagësh.

Veç tutje në lëndinë,

Irakliu ka zhveshur kostumin gri

ka veshur një cohë të trashë bari

ka vënë në kokë një kapele guri

ka shkruar në gur emrin e tij

 

5 Nëntor 2004

 

ZARFI I VERDHË

 

Ky burrë me një zarf të verdhë

mban nën sqetull skeletin e tij

ka frikë mos i rrëzohen eshtrat e i thyhen.

Kalojnë pambukë mbi vena të shpuara

fajin e kanë rruazat e kuqe

dikush i ka ngrënë nga uria a nga frika

kërcasin stolat në pritje dhe ky qen i bardhë

ka ngulur sytë mbi  zarfin e verdhë.

 

2004

 

TRAM

 

Mbërtheva me një kapse të kuqe

kollën time të vjetër...

mjekrën e futa

në qeskë të zezë

zbrita njëzet vjet

njëzet shkallë të rreme

hipa në katin e katërt të kurvave

pastaj u kujtova për një burrë të heshtur

që dikur zëvendësonte mua

pa bojra në kokë

lëshova kollën nga kapsja e kuqe

bota u mbush me shkallë

nuk po vendos

të ngjitem a të zbres.

 

31.12.2004

 

SUPERMARKET GJËRA TË LIRA

 

Bli një konservë

ky peshk ka humbur jetën

para pesë vjetësh

në një aksident kur u pëplas me rrjetën

kjo domate lulëzoi

kur unë s’kisha lënë mjekër

ndodhën shumë, gënjeshtra jeshile mbinë udhëve

në formën e rrepave

dikush me kohën në duar

e gdhendi buzëqeshjen te pllaka në mur

një tjetër pesë kurora vuri

kur koha ishte varur si perde

Në supermarket, në qivure të vegjël

zbukuruar me lulka

shiten detra të vdekur

e lëndina të zverdhura

 

29.1.2005

 

SEPSE...

 

Sepse një njeri i gurtë

rrinte sipër një kolone, pa ujë

pa bukë,

kishte mall për fjalën dhe ecjen,

sepse A2 autobuz me shumë vende në këmbë

është sonte armiku im,

sepse pasi takova Eskilin

te parku zoologjik

i mbeti hatri Sofokliut

nuk ia dëbova macen nga hunda,

sepse nata dhe unë

ishim dy qeska plastike pa ajër brenda...

 

dhjetor 2004

 

ESTETIK ATHENS

 

atje ku Nova Bank kërcënonte

me përmbytje të reja

kujtuam Cunamin

Singruja* kishte veshur minifund

dhe autobuzi kishte veshur minifund

Estetik Athens, gjokse artificialë,

Pansistems, Tojota, Transko,

ndreqa flokët, hoqa rudhat,

zgjata organin mashkullor

rrëmbeva një Audi luksoz

humba rrugën,

qyteti qe bërë ajër.

 

9.1.2005

 

* Udhëgjerë kryesore në Athinë

 

BUZE TE NDEZURA

 

Në muret e lagësht

hardhuca e kuqe vret heshtjen

me gjuhën e hollë. Era ka vdekur

në gjethet. Ajri i trashë

në kohëra të tjera ka ngrirë, dy buzë

të ndezura më kërcënojnë

dhe unë futem brenda një shekulli

ku s’ka kompiuter

kuajt shqelmojnë shtëpitë publike

dalin pelat duke hingëllirë

përtypin epshin si fije bari. Ditë

pa datë, orë pa akrepa

koha nxjerr rërën nga sytë.

 

7.7.2004

 

NUK DUA TJETËR

 

tani nuk dua tjetër

veç t’u ndërroj vendet gjërave

pjatën ta vendos në qiell

me një hënë si vezë të skuqur në mes

të ushqej me të Arifin leshragjatë

që shet tespihe dhe fle nëpër stola

(po më thonë se Arifi ka vdekur

shëtit natën me një shtëmbë plot verë

deh qentë e rrugës dehet edhe vetë)

tani s’dua tjetër, veç

të mbush një makinë policie me peshkaqenë blu

ta fus Kainin në parajsë, Evën në bordelo,

ta ngjall venën e vdekur të dritës,

në Kolosé Aristofanin bretkocë

ta ndesh me Gògolin pa hundë

ta fus dorën  thellë nën tokë

të nxjerr që andej farëra krishti

të mbijnë priftërinj të një race tjetër

 

11 Nëntor 2004  

ora 14:43

 

DHJETOR I NJË VITI PA DATË

 

Zbres shkallët e një libri, bëj dush

lahem nga shkronjat  

nuk e dija, kisha shpikur një qytet. Luaja me trenat

u shtypja hundën kambanareve,

përtypja papushim stolat e rrugëve

më kërcisnin në dhëmbë cifla dritash. Pastaj

qyteti më shpiku mua

më bëri plak me një feste të kuqe

më dha në shpinë një trastë

t’i shes rrugëve stolat dhe kambanaret

të nxjerr nga goja dritë.

 

dhjetor 2004

 

RRUGË TË ÇMENDURA

 

Kur humbi rruga e parë

paditësit u tronditën. Shkuan në gjykatë

askush s’i besoi. Më pas humbi e dyta. Gjykatësit

urdhëruan policët. Paditësit u nxorrën me dhunë nga salla.

vazhdoi humbja e tretë, e katërt

gjykata i nxorri paditësit të çmendur.

Kur humbi rruga përballë gjykatës

paditësit hynë nga terraca. Gjykatësit nuk erdhën dot.

 

Megjithatë vendimi u shpall:

janë çmendur rrugët!

 

3 dhjetor 2004

 

NJERËZ TË HARRUAR

 

kur heshtjen e prishte ai

buldozi i kuq

shtëpinë tonë e mbulonin eshtra dhe kafka

“Janë njerëz të harruar” thoshte im atë

koka pashallarësh, duar shpatarësh

eshtra barinjsh, tregtarësh,

nuk ishin vdekje, qenë komedi

çibukë prej balte, dekorata gjeneralësh

dhëmbë pa nofulla, gjyle, gaveta

“janë uri të harruara” thoshte im atë

“Kur humbin zemrat, kur humbin buzët,

kur humbin fjalët, humbin dhe varret”

Shtëpia jonë kërpudhë i shtynte

çlironte qiellin e vet të vogël

ne rriteshim mes vdekjes

që ngjante me lodër

 

4.2.2005

 

(Botuar në "Gazeta e Athinës", shkurt 2006)

 

LIRIKA TË HERSHME

 

Shënim: Shumica e këtyre lirikave dhe e të tjerave që nuk përfshihen këtu, nuk janë botuar ndonjëherë, përveç disave të pakta, por edhe ato të cunguara. Duke respektuar kohën kur u shkruan, po i paraqes para lexuesi duke pohuar se nuk kishin gjë kundër regjimit, përndryshe, shprehnin ndjenjat e një poeti adoleshent.

Autori

 

S’ËSHTË E PJEKUR, MOS E NGAJ

 

Tej, te shtegu i bleruar

takova vajzën mes-hollë

të dy gjokset e gufuar

ngjanin me dy kokrra mollë.

               

Dhe i thashë dhe iu luta

as më jep një nga ato,

zgjidhe njërën dhe këpute

gjithë e skuqur tha ajo.

 

Këtë dua thashë dhe zura

gjinë e majtë te gjoksi i saj,

oh, të lutem, tha e bukura

s’është e pjekur, mos e ngaj.

 

Edhe prita, prit e prit,

që të piqej pak ajo,

ik një stinë e ik një vit,

shko një verë, një dimër shko.

 

bukuroshen kur e gjeta

nuk më priti si më parë

heshti kur e përshëndeta,

e kuptova, diç kish ngjarë.

 

U vonove ti një çikë

molla ime u poq shpejt

këtej pari, ditë për  ditë

vinin, e lakmonin djemtë.

 

Jo një çikë, vonove shumë,

dhe një stinë nuk është pak,

koha ikën, rrjedh si lumë,

të rrëmben, të lodh, të plak.

 

1962

 

PRILLI GËNJESHTAR

 

prilli ka një ditë me gënjeshtra

prilli me petale sheshet mbush

brigjeve verdhon lulegjineshtra

vajzave u digjen faqet prush.

 

muaj më të bukur s’ka se prilli

dalin djem e vajza në lëndinë

dhe kur në blerim i vesh jeshili

ndajnë si buqeta dashurinë.

 

kur ndonjërës  i kërcen pak barku

e tregojnë me gisht, jo si më parë

mërmërit e gjora pas një pragu

më gënjeve prill, o gënjeshtar.

 

1962

 

VJESHTË

 

vjeshtës parukën biondinë

era nga koka ia hoqi

dhe ngjajnë pyjet, lëndinat

sikur dikush në furra i poqi

 

pastaj vërshon një tym i pamatë

i dendur, sa shumë verbon

dhe ngjajnë qytetet koshere me mjaltë

kur bletët me tym i largojnë

 

kur zogjtë cijatin mbi degë e mbi tjegull

te çupat një këngë mund të dëgjosh

eja djalosh, si bleta në mjegull

nga dimri i ftohtë të më zgjosh.

 

nga mjalti yt pak të më japësh

me dyllin ar të më veshësh

pastaj kur të dalim të ngjajmë i dashur

ti zot e unë perëndeshë.

 

1962

 

KOT KËRKON...

 

Kot kërkon moj e dashur nga unë

shpirt të shuar kur pranë të rri,

ankthi i pritjes tallaz është, furtunë,

në takim jemi ré në stuhi.

 

Do të puth sa të lodhesh dhe ti

sa dhe pemët të mbyten në turp

prushi i shpirtit s’u bëka dot hi

do të puth, do të puth gjer në fund.

 

Le ta thithim rininë si hoje,

dashurinë ndaj zoti na dha,

keq kur vajzën nga larg do me droje,

se as shpirti qetësi më nuk ka.

 

se kur zjarri nga brenda zjarron

këto flakë si t’i shuaj nuk di

jam rrufé që te ti vjen shkarkon

zot më bën se ti je perëndi...

 

1963

 

GJALLIM

 

Nëpër pyll sot rrugën e kam humbur

si djaloshi mendjen para vajzës

maja pishash qiellit vërsulen

kreshpërohen në valle gjigandësh.

 

Një mulli i plakur hesht mbi lumë,

peshqit rrotull fletës diç kërkojnë,

Sikur thonë: “çohu, mos bëj gjumë,

nis këndo mulli!”, sikur i thonë.

 

Pylli vallen çmend në tokë e qiell,

dehem unë për çudi... dhe humb,

plakarushi i drunjtë mokërthyer

çmendet në një heshtje që s’ka fund.

 

Ndër ulluqe rrjedh burim i kaltër,

dashuria brinjët m’i shkallmon,

pishat dridhen në valle gjigandësh,...

hesht një mokër, era dot s’e zgjon...

 

1963

 

 

 

TULIPANI I BRISHTË

 

 

Puliste sytë. Çast që s’përtëritesh

më shfaqesh shpesh ti para sysh, pareshtur,

aty ngadalë, aty i vetëtimshëm,

aty me vrull, aty i zbehtë, i heshtur.

 

Kaluan orë... gënjehet vetja vallë?

Një grimë lumturi, të lumturon?

Një grimë gazi a i bën dot ballë

zemrës që rreh si deti kur dallgon?

 

Se zemra e saj rrihte pranë meje,

te zemra ime ngjitur pranë e pranë,

në flokë kishte ca petale yjesh,

në buzë i kish mbirë tulipan.

 

Si mund t’ia thosha atë natë ç’ndieja,

si mund t’ia prisja gazin m’u në mes?

A i këputet teli mandolinës,

kur duam ta dëgjojmë gjer në mëngjes?

 

Ndaj atë çast statujë e gurtë isha,

kur ajo shkundi flokët porsi ré

me tërsëllim ranë yjet e magjishëm,

një tulipan i brishtë ra përdhé.

 

M’u duk ajo sikur të ishte qiell

por dhe lëndinë m’u duk ajo të ish,

mund të rrëzonte hënë, yje, diell,

dhe mund t’i ngrinte lart ato sërish...

 

1964

 

 

DASMA

 

Nesër ti lë nënën dhe shtëpinë,

do të vi në dasmë dhe pa ftuar,

s’do ta shkul nga zemra dashurinë,

kur me vello të të shoh mbuluar.

 

Puthjet që shkëmbyem nëpër netë

vellua nuk do mundet t’i mbulojë,

por nuk dua që kujtimi i vjetër

sytë e tu të zes t’i turbullojë.

 

Do të brof në valle zemëruar,

do ta shemb me valle dyshemenë,

që të mos mendosh se jam rrënuar,

si kalà pa pirgje, pa bedenë.

 

Flakë e zemërimit shpejt do shuhet,

s’kam ç’ti bëj dot zjarrit që më djeg,

do të vdes në valle, nuk i dihet,

a brenda vështrimit që më ndjek.

 

Ky, kush është?, do të pyesë ai,

ti do thuash në mendime tretur,

Kemi lozur bashkë që fëmijë,

vogëlushi foshnjë paska mbetur.

 

1964

 

 

ALEKSANDRI

 

Aleksandri endej nëpër botë,

dhjetëra frone mbretërish kish përmbysur,

rendte përmbi kalë porsi shqotë

me vështrim të egër e të ngrysur.

 

Kur i lodhur mbërriti n’Aleksandrì

nga malaria tretur porsi gjalmë,

pranë vdekjes, shtrirë në agonì

ende plane thurte ndënë palmë.

 

Vështroi qiellin, brriti nga mërzia:

-Shporru vdekje, dua të rroj më,

shih sa botra paska gjithësia,

kurse unë s’kam pushtuar një!

 

1963

 

KTHIMI

 

 

Kokë e lodhur tundet mbi sedile,

autobuzi rrugën shtyn nga pas,

pemët shkundin degët e jeshilta,

-Udhembarë! Urojnë gjithë gas.

 

Nënë, po të kthehem, nëna ime,

mallin pa kufi me vete sjell,

dashuri të solla shpesh nga kthimet,

që trokon pareshtur nëpër dej.

 

Mos u bëj merak ti fqinja plakë,

mos u rudh se erdha përsëri,

natën, jo, s’do vërshëllej më prap,

si dikur s’të lë më pa qetësi,

 

vetëm ashpër mos e shih tët bijë

dhe po qe se vjen më përshëndet,

se dhe ti që flokëve ke thinjë

nga një kthim ke vuajtur ndoshta vet.

 

1963

 

 

 VALLZIM

 

Mbrëmë në sallë ndënë ritme foksi,

ca vështrime tinëz t’i shkëputa,

herë pas here, pse të hidhej gjoksi?

Ta kuptoja dot këtë nuk munda.

 

Lehtë ti pas ritmit fluturoje,

fluturonin gishtat mbi tastjerë,

vals, pse the nuk dije të vallzoje,

kur vallzoje bukur me të tjerë?

 

Më vështroje pjerrtaz, djallëzore,

flokët ulje, ngrije plot ngacmim,

ëngjëll, djall a ç’rracë njerëzore

më je ti që zgjodhi shpirti im?

 

Kur i kthjellët jam, më turbullon,

kur i turbullt jam, nuk di ç’më bën,

në njëqind vështrime më kërkon,

në njëmijë tundime veç më çmend.

 

Mbrëmjen lashë e ika atë çast,

tru i turbullt ëndërrat s’i përfill,

s’e kuptova, pse më fole pas:

-Në shtëpi, të lutem, më përcill?

 

1963

 

 

SONTE

 

Jashtë era çirret si e marrë,

soba po kërcet e po nxjerr tym,

mi i hirtë kotet mbi kamare,

në qepalla ende s’po ndjej gjumë.

 

Kam një brengë që në gjoks më rri

dhe më shtyp, më djeg e më dërmon,

ç’natë dreqi kjo, me dy stuhi,

jashtë e brenda zemrën ma shkallmon.

 

Mi i hirtë ëndërra ka prej miu,

flas me hijen time tej në mur,

llampë e ndezur shuhet edhe fiket,

shpirti im me pak fitil, vajgur.

 

Eja pra miush, ma ngroh pak heshtjen,

eja të ma çmendësh çmendurinë,

pak meze për ty, raki për veten,

për miushët njerëz, bromp të pimë !

 

Dhe u bëmë tre me hijen time,

eh, ç’aheng të dehesh me një mi,

eh, ç’aheng i bukur me një hije,

kur e sheh, kupton ajo je ti.

 

1968

 

 

VAPORI  I  MBYTUR

 

Mes valëve, në gji të detit, thellë,

qëndron aty, i lodhur tmerrësisht,

me dy direkët ngritur përmbi shtjellë,

i thotë botës sa i madh që ish.

 

Me detin ç’kuvendon kur hidhet vala,

ç’dëshirë mban të kyçur në thellësi,

a mos kërkon të çajë prap përpara,

ta rrokë detin prap me gjoks të tij?

 

Kur vijnë varkat, vallë ç’thotë direku,

përse rënkon atëherë i kaltri det,

a mos kërkon të shkojë prap te bregu,

një dashuri të humbur mos thërret? 

 

Në hidhet vala kur direkun çik,

zjen malli i tij ( ah mall për pak lundrim ),

mes myshkut mbledhur, tretur ai rri,

rënkon ndën tonelata dëshpërim.

 

Nuk do më shumë, veç pak erë, fllad,

ca yje, pakëz hënë, horizont,

një zë njeriu, gas të jetë a vaj,

rënkim a dashuri, gjë tjetër s’do.

 

Ndaj më nuk fle, më gjumi nuk e nget,

se peshë e varrit e rëndon atë...

...dhe në u lind të shkasë përmbi det,

u desh të shkasë deti përmbi të.      

 

1965

 

 

BORIGA DHE FIERI

 

Nën hije të borigës

fieri i vogël rri,

boriga lart në qiell,

fieri te toka gri.

 

Kur krisin lart rrufetë,

breshëri me tërsëllimë,

boriga nuk rrënqethet,

s’ndien frikë as një grimë.

 

Po fieri? Ah i shkreti,

mendon, rënkon, kujton,

rrënqethet e ka frikë,

me forcë dot s’lufton.

 

Bërtet dhe brohoret:

“Kur unë i lartë isha,

kur isha vërtet mbret,

për gjithë këto pisha,

 

kur tallesha me retë,

me kafshët egërsira,

nga pemët më e forta

kam qenë, më e mira...”.

 

Dhe mburret fieri, mburret,

mendon, kujton, rënkon,

nga flladi i lehtë thyhet...

Boriga prap lufton.

 

1962

 

(Botuar në “Gazeta e Athinës”, shkurt 2008)

 

 

ANDI MEÇAJ

 

 

Andi Meçaj u lind më 6 qershor 1975, në Vlorë. Më 1994 ka mbaruar liceun artistik për pikturë po në Vlorë dhe në këtë vit mërgon në Greqi ku hap një ekspozitë pikture vetjake të vlerësuar nga shtypi vendas. Është përfshirë në antologjitë poetike "Portat e Harresës", Tiranë, Toena 2001, si dhe te: "Antologji e Poezisë - Qiejt e Shpirtit", Tiranë, Bota Shqiptare & Meda Dea 2006, me shkrimtarë nga Shqipëria që ndodhen në Greqi, 1990-2006 dhe në antologjitë e tregimit "Shtëpia mbi rrota", Tiranë, Toena 2001, si dhe te: "Antologjia e Prozës - Maska e Ditës", me shkrimtarë nga Shqipëria që ndodhen në Greqi 1990-2006, botuar nga Bota Shqiptare & Meda Dea, Tiranë 2006. Boton rregullisht në shtypin shqiptar dhe atë të Diasporës. Në vitin 2009 është përfshirë në kapitullin e tekstit universitar për poezinë moderne të pasviteve '90-të.

 

Ka botuar:

 

"Puthje ujore" poezi. Albin-Tiranë 2001

"Tokë e Bekuar" poezi. Toja-Athinë 2002

"Nga Letërkëmbimi me një Fantazmë" poezi. Toja-Athinë 2003

"Qyteti fle në Xhepin tim" poezi. Enalen-Athinë 2006

“Një stacion si një valixhe” poezi të zgjedhura. Triptik-Vlorë 2009

 

KU  VETE KËSHTU

 

Ku vete kështu,

mes ngatërresash kaq e sigurtë

dhe ikën, ikën si ditë nga kafazi i natës,

për të hedhur vellon në krahët e virgjërisë sonë,

duke pirë qiellin në kupë çaji,

rrugicën tonë në çantën e tualetit e fut,

pasqyrë të vogël, e vogël por e lumtur për ne,

për grimcat e rërës që rrëshqasin duarve

si kujtimet,

 

gjurmët e limonave mbinë të kaltër,

karafili dhe shega mbi buzët e tua puthen.

 

Ti erë, ku vete kështu?!

 

ROMANCË

 

Jam kthyer përsëri, përsëri nuk dihet se ku shkova,

një tjetër që rrobat dhe hapat e mia kishte veshur,

si zakonisht në ora tetë mbërriti. Të hapur e gjeti derën,

zemrën e gruas si zakonisht të mbyllur.

Të parën shqelmoi veten, pastaj muret,

dritaret nga frika shkundën xhamat dhe shkoi të shtrihej

nën zhurmën e ëndrrave, që vetë urdhëroi,

të flinin.

 

PËRGJIM

 

Shtëpia rënkon nën kornizat varur mureve

dhe ti një ditë do të mbyllesh atje, muret përsëri

do të ankohen, ti, jo, nuk ke kujt t’i bërtasësh,

fjalën e tyre të fundit dyert e thanë,

të trokiturat ndalohen me ligj,

tashmë ka humbur fletankesa jote,

 

dhe trupi rebelohet, duart thyejnë kornizat,

këmbët shqelmojnë dyert, mishi trokitjet rikujton,

muret rënkojnë, përsëri rënkojnë muret, nuk ka më korniza,

vetëm sy nëpër dritare.

 

NINULLË

 

Ai iku, mbylli derën,

jo, dera e mbylli atë.

Rruga me shami në duar, (duke e tundur),

e përcolli gjer tek deti,

jo, shamia me rrugën në duar, (duke e tundur),

e përcolli gjer tek deti.

Deti me pulëbardhat e zeza dhe

kapelen e kuqe, e futi në anije,

jo, pulëbardhat e zeza dhe kapelja e kuqe

me detin, e futën në anije.

 

Anija u përkund,

u përkundën dhe duart e nënës.

 

GJURMË NË BRAKTISJE

 

Në këtë rrugë ka gjurmë hapash,

disa të vogla, të mëdha,

disa gjysma, të reja disa.

Po t’i ndjekësh do të të shpien te shtëpia

e braktisur në fund të rrugicës.

Do të hapësh derën, ose do të hysh me një

të shtyrë brenda, është e kalbur si kujtimet.

Do të të mbysë kolla nga pluhuri i harresës,

mos u shqetëso nuk je i sëmurë, mikrobet

i varrosën bashkë me njerëzit.

Do të shohësh copëza qelqesh dhe dritare

të shkatërruara nga koha, dikur frynte

dhe i përplaste ato. Do të shohësh

tavolinën këmbëthyer, ndoshta

nga pesha e pjatave ndër vite,

kolltukët e shqyer nga mola,

dërrasat e dyshemesë të shkulura

dhe tavanin e ciflosur nga lagështira.

Vazhdo nëpër kuzhinë, pas saj ndodhet

dhoma e gjumit, atje do të shohësh

shtratin e madh, tashmë

përtokë, të gjunjëzuar,

dikur ky oaz dashurie, falte lumturi.

Do të shohësh mure të bardhë,

korniza të çrregullta që ekspozojnë fotografi

të zbehta çastesh, dikur kanë qenë frymë brenda

rrobave dhe shpirtrave të tyre.

Ec dhe do të shohësh gjurmë, tinguj, tik-tak-un

e orës varur në komodinën e vjetër, dollapin

e teshave, me kostumet dhe fustanet e çngjyrosura,

dikur shkëlqenin më shumë se dielli.

Vazhdo të haposh, të lësh gjurmë

në historinë e braktisjes, dikur,

ndoshta dikur edhe ty do të të vizitojë dikush.

 

SHTËPIA

 

Kam hapur krahët,

sigurisht duhet të përqafoj dikë,

ndoshta shtëpinë e viteve që ikin sëprapthi,

ndoshta shiun që do t’u rikthehet réve,

apo atë qenin e zi të zotit Andon,

kur flet në tre gjuhë të huaja kafshësh.

Zgjas krahët, i hap, i hap, i hap,

përqafoj shtëpinë, e shkul dhe rrënjët

ia hedh.

 

Mbi dhé

bien lodra, lodra, lodra

dhe koka ëndrrash të prera

mbi dhé.

 

PIKTURË  SUREALISTE

 

Anës rrugëve do të gjesh sy

varur nëpër pemë, frutat i hëngri toka

duke na goditur me farat e tyre.

 

Do të gjesh njerëz të mbirë fushave,

lulëkuqet i hëngri toka

duke na konturuar me të kuqen e tyre.

 

Anës rrugëve do të gjesh sy të pjekur,

të kuq, që u rëndohen pemëve.

 

FRIKA QË BËN PËR TË QESHUR

 

E vesha krahëve

këtë ngjarje të vrarë,

jo se kam ftohtë,

por tështij

dhe nëse tështij,

nxjerr ndodhira

me arinj dhe njerëz,

dhelpra dhe jashtokësorë,

domethënë kam frikë,

frika të bën për të qeshur,

unë qaj,

dhe iki me kokën në duar,

ta nxjerr shëtitje.

 

Ç’DHËMBË  TË  TMERRSHËM

 

Duke parë një buburezë të balsamosur

në dritare, loti qau, bashkë me të unë.

 

E di, një ditë do të kthehet, ushtria

milionëshe do të shqyejë mishin.

 

Ndërsa ne mbas dritareve do të mërmërisim

“Ç’dhëmbë të tmerrshëm paskan buburezat?”

 

BALADA E MOHAMEDIT

 

Këpucët veshën këmbët e zeza

të Mohamedit,

njërin sy e ka të lagur,

njërën mëngë të ngrënë,

hunda i ka ngrirë, e heq, e fut në xhep,

hunda fillon të këndojë

një melodi kurvash,

Mohamedi dëgjon

megjithëse pa vesh.

Rruga fillon të ecë,

ecin dhe këpucët

veshur këmbë të zeza

këpucëve u del bisht dhe katër këmbë.

Dikush sheh një kalë,

dikush dy këmbë të zeza,

një tjetër gjen hundën e ngrirë

duke fshikulluar me kamzhikun - pemë.

 

PLAKU LODËR

 

Çapon, godet bastunin

në rrugën drejt kishës,

troket orët e tij të mbetura,

asfaltin e zi që hap derën,

nga del e bukura e dheut

shndërruar në flutur,

krahët e ylbertë përplas,

në flokët e tij shekullorë vendos,

të jetojë dhe të vdesë.

Dora kurdis zemrekun,

ecën dy hapa, ndalon,

rikurdiset, vazhdon.

Nga qoshja del fëmija kaçurrel,

me sytë e dielltë, 

duke bërtitur, duke ulëritur

nga gëzimi për plakun lodër,

për këtë gjigand të rrudhur,

me tesha të ngrëna kohëve,

me këtë bastun që ka hedhur

rrënjë në shpirt.

 

Kujdes biri im,

ka nevojë për shumë dashuri

dhe pak kurdisje.

 

KUR BIE SHI

 

Bie shi në oborr dhe në

shpirtin tim, nuk kam ombrellë,

strehë nuk kam, vetëm një qiell

dhe katër mure që ma rrethojnë

qenien, duke u vyshkur,

tkurrur brenda meje.

Macen e zezë e shoh të laget,

tavolinën të gjëmojë si tambur,

mbulesat, fantazma të vallëzojnë,

krevatin të ngrihet, të shkundet si qen,

nga pikturat të dalin njerëzit-hije,

me sytë dhe duart e ndritshme.

Ndërsa erën të shtrihet mbi dysheme,

të lotojë nga dhimbja dhe trishtimi.

 

FËMIJËRIA

 

Përplaset dera, hyn ai,

sytë i ka të verdhë,

duart jeshile,

kokën katrore,

brenda xhepave rri fshehur fëmija,

e nxjerr, i blen akullore,

lodra, të puthura,

rrotullon botën në karuzel,

tregon rrugën ku u rrit,

shtëpinë e vogël me baçen e madhe,

qenin larush tek bredhërinte

dhe gjyshen topolake që rrudhte kohën.

 

NË DORËN E VAJZËS

QË FILLON TË QESHË

 

Sot s’më hahet,

nga ballkoni përtej

del ngopja,

i kalon të 100 kilet,

më përshëndet

me një lëkundje dore

që i ngjan lavjerësit.

Në tavolinë pjatat flenë

me ca gërhima që s’durohen,

pas pak vjen vetmia

me pëllumbat e saj,

ma përlan

sofrën time besditëse,

mërzitem dhe bëj gati

aeroplanin lodër,

fluturojmë ngadalë

çati më çati,

ballkon më ballkon,

derisa ulemi në dorën e vajzës 

që fillon të qeshë. 

 

RRUGA DREJT QYTETIT

 

Rruga drejt qytetit

ka pluhur,

sy anës pemëve.

Makinat që zhurmojnë

janë lodrat e fëmijërisë sime,

Ky burrë u bën roje

bletëve dhe kujtimeve.

Në fusha qentë lehin,

ruajnë dhëntë dhe zërin.

Autobuzi sjell

ndenjëse të zbrazura

dhe mendime.

Ky zotëria pranë meje thotë:

-qyteti nuk është më fëmija

me pantallonat e shkurtra,

tani ka vënë kravatë, pantallona xhins

dhe një okë xhel në flokë.

 

NË NJË ISHULL TË EGJEUT

 

Këtu rrugët janë të ngushta,

në rresht për një

ecin njerëzit,

nën portikët e ulët

të dyqaneve dhe shtëpive.

Hapat djersijnë

kujtesën e këmbëve.

Fjalët puthin

qafë femrash gjizbuluara.

Plaku mustaqelli

i bën shoqëri pelikanit Petro

dhe mullinjve me erë.

Nga qoshja përballë

vogëlushi zbulon botën,

derdh buzëqeshje.

Akuariumi gjigand

është hënë e madhe e ndritshme,

mbushur gjëra të shijshme.

Tingujt përhapen

flutura të vogla të padukshme.

Nata është ajo vajza me mini

që kërcen deri në mëngjes.

 

TRAM BY NIGHT

 

Trami,

balenë stërmadhe,

ka mbyllur gojën.

Njerëzit ngjajnë

peshq të ngjyrosur,

me rrobat e ndritshme

si luspa.

Ky burrë

i lexon ulur mendimet

bri gruas

me celularin ngjitur pas veshit.

Dy arlekinë pasqyrohen

në xhamin përball.

Fëmija brenda meje

zgjohet, zgjat duart,

i ledhaton.

Qeni pekinua

lëpin buzët

dhe imazhin e kockave

tek kryqëzohen mbi një bluzë.

Një fizarmonikë hyn,

sjellë erë

dhe kujtime,

zëngjirur

këngëzon dashuri.

 

QIELLI PIKON QUMËSHT

 

Qielli pikon qumësht,

zogjtë sjellin mëngjesin

dhe aromën e vesës,

nata mbyll grilat, vetëvritet,

ngjyrat dhe rrugët

fillojnë të çelen

gjinj të vegjël, të mëdhenj,

lypësi im personal

veshur kravatë dhe kostum,

s'pranon më mëshirë,

të dielave është pushim,

qeni barbon,

më vështron me sy fëmije,

belbëzon,

njerëz të hekurosur fillojnë

rizgjimin e rrugëve,

nga flokët, rrobat dhe supet

u rrjedh qumësht.

 

MESNATË, NË ORËN DYMBËDHJETË

 

Ora dymbëdhjetë,

mesnatë,

ky tram që m'i përkund mendimet

më rrëfen ëndrrat e natës,

Hyn Nikua

dhe era të pëshpërin,

Kristua me fishekzjarre

mbjell buzëqeshje,

Vangjeli duke kalëruar

mëzin lodër,

Vjen dhe Melihaja

me shaminë e bardhë

që ia nduk faqet.

 

Hëna vizaton në qelq,

kokën e madhe të zbehtë,

brenda meje,

shëtis vende të pashkelura,

shaloj një statujë,

hapoj mespërmes oqeanit paqësor,

zgjas mjekrën,

këndoj në tre gjuhë njëherësh,

pagëzohem mbret.

 

MË NGJISIN SHKALLËT E NJË ËNDRRE

 

Më ngjisin shkallët e një ëndrre,

errësira më zbret një qytet,

mbi flokët e vajzave

dritat zgjohen korale,

anës rrugëve këndojnë

makina të dashuruara,

dy pemë vogëlushe,

kukafshehtazi luajnë me mua,

shtëpia zgjat kryet,

përgjon hapat e kthimit tim

dhe turmën cigane

që ikën me erën,

njeriu i vogël

me ëndrrën e madhe në kurriz

ka humbur rrugët,

shtëpinë që përvëlonte mall,

përkëdheljen e dridhur të nënës,

lulen që çelte një herë të vetme,

dredhklën që përqafonte pikturat nëpër mure,

kokën e prerë të Barbit,

ariun lodër që u binte

papushim daulleve

dhe saksinë që vetëvritej

sa herë hidhej nga ballkoni.

 

ALI ASLLANI

 

 

Duhej të isha rreth dhjetë vjeç kur dëgjova për herë të parë emrin e tij. Ja se si ndodhi: dajua i babait tim, Xhemil Veli Duka nga Vranishti i Vlorës, drejtor i shkollës së atij fshati, zbriste në qytet një herë në muaj për të marrë pagën e tij dhe të mësuesve të tjerë. Atë natë flinte tek ne, jo vetëm se qyteti nuk kishte hotele, por edhe se i hahej muhabeti me tim atë. Një herë, duke më parë që po shkruaja detyrat, u afrua, i pëlqeu kaligrafia ime, më mburri shumë. Së shpejti e kuptova përse e bëri këtë. Nxorri nga xhepi një fletore të trashë me shkrim të kuptueshëm dhe m’u lut t’ia kopjoja brenda një muaji. Gjithë atë muaj kopjova me kujdes vjershat e dajos së babait tim, që më pëlqyen shumë. Ishin këngë trimërie për heronj të ndryshëm, sidomos të Luftës së Vlorës, por edhe vjersha dashurie. Disa vargje i mësova përmendësh. Më duhet të them se, nën ndikimin e tyre, bëra edhe unë një vjershë për maçokun tim të kuq, që ishte hajdut i madh dhe na e vrau gjitoni Kadri së bashku me gruan e tij Bejeko. Kur erdhi dajo Xhemili herën tjetër, e vështrova me më tepër respekt, i recitova disa nga vargjet që mbaja mend, i recitova gjithë krenari edhe kryeveprën time të parë. Ai qeshi me gjithë shpirt dhe tha: “Unë shkruaj për heronjtë e vërtetë, ti bën hero maçokun” dhe filloi të më ligjërojë për patriotizmin. Unë i thashë se ai është poet i madh, më i madhi i të gjithëve dhe do të përpiqesha t’i ngjaja. Dajo Xhemili u vrenjt dhe më tha: “Poet i madh është Ali Asllani. Unë jam një rapsod dhe vetëm kaq”.

Kërkova të lexoja poezi nga Ali Asllani, por nuk gjeta. Duhet të pohoj se fillova të frekuentoj bibliotekën në moshë fare të vogël për hir të tij. Ishte viti 1954. Gjithë letërsinë e re shqiptare, e vetmja që lejohej atëherë, e lexova brenda një jave, por Ali Asllanin do ta lexoja të cunguar vite më vonë. Përse? Një poet dashurie aq i veçantë, himnizuesi i Vlorës, i vendit, damkosësi i satrapëve dhe tradhtarëve, përse ndalohej? Përse cungohej?

Kur miku im, piktori Koço Zhezha, në vitin 1987, do të mbronte diplomën në letërsi, i rekomandova Ali Asllanin dhe ai, duke marrë leje për të gërmuar në arkiv, vuri re se sa poet i fuqishëm ishte, më falënderoi që ia rekomandova dhe kërkoi të bëhesha udhëheqës i diplomës së tij. Kreva një detyrë dhe një merak të vjetër ndaj Poetit.

Por një punë të plotë e të thelluar ka bërë Dr. Bardhosh Gaçe, me grumbullimin dhe botimin e plotë të veprës së tij në dyvëllimshin “Vidi-vidi pëllumbeshë”.

Me kënaqësi zgjodha disa nga kulmet e krijimtarisë së tij që i rrinë kurorë poezisë shqipe të asaj periudhe, ku shkëlqyen emra aq të veçantë si Çajupi, Asdreni, Mjeda, Lasgushi, Fishta, Fan Noli, Migjeni.

 

Hiqmet Meçaj, janar 2005

 

Ali Asllani u lind në Vajzë të Vlorës më 1882, ku që në moshë të re mbeti jetim. Në Vlorë kreu shkollën fillore, në Janinë shkollën e mesme, gjimnazin "Zosimea" në 1898-1902. Në fillim studioi mjekësi, por pastaj vazhdoi Institutin e Lartë të Shkencave politiko-shoqëroro-administrative në Stamboll. Pas shkollës kreu stazhin në prefekturën e Janinës. Në 1908 zevëndësoi për tre muaj nënprefektin e Delvinës dhe u kthye përsëri në Janinë. Ai ishte një nga antërët e shquar të Klubit "Bashkimi". Për mbështetjen që i dha Ismail Qemalit filloi të¨persekutohej nga organet qeveritare turke, madje u dha urdhër të internohej në Halep të Sirisë. Mundi t'i shpëtojë internimit, kaloi në Korfuz dhe prej andej në Vlorë. Mori pjesë në Kuvendin e Dibrës, si përfaqësues i Klubit "Bashkimi" të Janinës. Më 1910 u kthye në Stamboll, pas rënies së kabinetit që e internoi. U emërua sërish nënprefekt, por me kusht që të punonte në viset shqiptare. Deri në 1912 punoi si nënprefekt në Asqekii, Ellgen dhe Bokser të vilajetit të Konjës në Anadoll. Pas shpalljes së Pavarsisë, Ismail Qemali, i besoi atij detyrën e Sekretarit të Përgjithshëm të Presidencës e të Këshillit të Ministrave, ku qëndroi deri në 22 janar 1914. Mëp pas punoi për disa kohë si nënprefekt i Fierit e kajmekan i Ballshit. Pas largimit të Princi Vidit shkoi disa kohën në Itali e u kthue sërish ku administrata lokale e cakoti sekretar të përgjithshëm (10.11.1915 - 1.1.1917). Pushtimi italian e gjeti nënprefekt, por meqënëse kundërshtoi pushtimin u pushua nga puna. Nga 20 dhjetori i vitit 1918 - 5 nëntor 1920 ishte kryetar i Bashkisë së Vlorës. Në vitet 1921 - 1922 ishte kryekëshilltar i qeverisë dhe më pas sekretar i përgjithshëm i kryeministrisë. Më pas u caktua konsull në Trieste, ku qëndroi deri në fund të prillit 1925. Po atë vit u emërua "Zëvëndës i ngarkuar me punë" në Sofje e më pas, po aty, "sekretar i parë" dhe "i ngarkuar me punë". Në vitet 1930 -1932 ishte ministër i akredituar në shtetin grek. Më 1934 përsëri është kryetar i Bashkisë së Vlorës deri në prag të pushtimit fashist 1939, ku u emërua antar i Këshillit të Lartë në Tiranë. Pak kohë më pas u largua nga jeta politike dhe vajti në fshatin Vajzë të Vlorës. Pas çlirimit është ndër të parët themelues të Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve. Deri në vitin 1952 mbahej nga të ardhurat e pakta nga përkthimet për llogari të Institutit të Shkencave, por kjo mundësi iu pre më vonë. Ka botuar vjersha që në moshë të re. U bë i njohur me poemën "Hanko - Halla" në 1942. Pak vite para vdekjes mundën të botohen disa libra të tij dhe iu lidh një pension i vogël. Ndër librat e botuar në vitet 1960 - 66 përmendim: "Vidi - vidi pëllumbeshë" (1960), "Shqipëria kryezonjë" (1961), "Vajzat dhe dallëndyshet" (1964), "Kur merr zjarr rrufeja" (1966) dhe pas vdekjes iu botua në 1973 "Poezia shqipe". Eshtë autori i këngës së njohur "Vlora, Vlora" , “Hakërrim”, etj...

Pas viteve 90 iu botuan disa libra si "Poezi të zgjedhura" në 1996, dhe "Vidi, vidi pëllumbeshë" në 1999.

Vdiq në Tiranë në 20 dhjetor 1966.

 

PYETA VALET VOGELUSHE

 

Pyeta valët vogëlushe;

mu si krahët e një gushe

përmbi supe nga një shkumë,

kush më pak e kush më shumë,

venë e vinë e shkojnë e shkasën

dhe përhera për ty flasën.

 

Valëza, o valëza,

farë e fis me vashëza,

ku e keni shoqen tuaj?

Ruaje zot nga erë e huaj!

 

Pyeta zoga, pyeta zogj,

pyeta zemrën që m’u dogj,

pyeta lulet nëpër baça,

nëpër baça, që un’ plaça,

muaj e vitra po të pres,

vidi-vidi pëllumbeshë!

 

Vidi-vidi zogëza,

farë e fis me zojëza,

ku e keni shoqen tuaj?

Një minutë e gjat’ një muaj!

 

Vidi-vidi pëllumbeshë!

për ty qaj e për ty qeshë,

për ty qesha; gjithë jeta

me gjith’ lule, me gjith’ fleta,

u bë fli për ata sy;

çdo gëzim ta fala ty!

 

E çdo brengë e mbajta vetë.

Tash afroi e thënë e shkretë,

dhe un’ s’di ku jam, ku vete,

rroj për ty e vdes për vete!

 

VLORA

 

Andej Qaf’ e Topit hedhur si sorkadhe

këtej Guzbabaja, një urat’ e madhe,

mu në mes të tyre shtrihet një qytet

shtëpi e shqiponjës për eternitet;

Vlora tungjatjeta, vendi i mrekullive,

maten me Sazanin degat e ullinjve!

 

Shëtita Evropën, shëtita Azinë,

gje’ te moll’ e kuqe vajta gjer në Kinë,

sa tutje më tutje, sa lark e më shumë,

dhe atje ku piqej buka mu në kumë;

 

Deri prapa diellit, në tingli majmun,

dhe atje ku zoti quhej Firaun!

Tobe ja rabi! fryhemi gjynah,

kapërceva qiellin si një zok me krah!

 

Kapërceva dete mbushur me inxhira,

kapërceva male gurë xhevahira,

gjithë më gostitën, gjithë i gostita,

sa më velesitën, sa u velesita!

 

Ç’do që desha pata, qumësht dallandyshe,

sa të hanin gjithë, gjyshe dhe stërgjyshe;

dhe me re të bardha dhashë edhe mora,

hazinera gjeta, kur më hante dora!

dhe me re të bardha mora edhe dhashë,

po si Vlorën time një qytet nuk pashë!

 

Vlorën edhe Vlorën thelp e kam në zemër,

ditën e kam dritë, natën e kam ëndërr...

çdo or’ e minutë ty të kam në gojë,

mbase të zë lemza, kur un’ të kujtojë!

Vlora im’ e bukur, Vlora im’ e lirë,

vetëm ty të dua dhe një gun’ të dhirë!

 

Aty n’ata rrethe, aty n’ato rrëza

çdo zonj’ e zonjushe matet me thëllëza!

Aty shpirti dridhet, aty zemra hidhet,

aty rreth e rrotull lozën gugulidhet;

dhe për her’ të parë po në atë vënd

një zogëz, një... hajde, më rrëmbeu mënd!

 

Vlora im’ e bukur, Vlora im’ e lirë,

vetëm ty të dua dhe një gun’ të dhirë!

E kudo që isha e kudo që jamte

këng’ në buz’ të kishja, lot në sy të kamte!

 

MBI QEPALLE ME TROKIT

 

Mu këtu,

ku ormisi1 zëmrën zoti.

Aty kam një guguftu,

që e koj me pika loti.

 

Natën vjen e bënet dritë,

bënet drit e bënet yll,

mbi qepallë më trokitë,

s’më lë syrin që ta mbyll.

 

Ditën bënet vetëtimë

e me krisma e me bujë,

shkrep në mes të shpirtit tim

dhe më prish, më bën rrëmujë.

 

Iki larg e ngrihem lart

kaloj drit’ e kaloj hije,

pastaj zë e flas përçart

dhe në këmb’ të saja bije.

 

E kudo që ajo vete

më tërheq si hije pas,

zot, o zot që s’jam në vete,

e humbas, humbas, humbas...

 

Dhe buças si val’ mbi zallë,

kur buçet e kur dremit,

ajo vjen përher’ vërdallë

mbi qepallë më trokit.

 

1.ormisi-  zbukuroi, stolisi

 

KATER STINA KATER ÇAPA

 

I

Vjeshtë...

Nëpër hije s’ka më shije,

lot’ i par’ dhe më i thjeshtë

është fletë e gjor’ që bije!

 

Nëpër dega, nëpër gjethe,

dor’ e erës po trokit:

me rrënqethje si në ethe,

fillon pema pëshpërit!

 

Sosi kënga në fole,

hyri reja në kufirë,

dallandyshja, ler’ e le,

ja nis këngës lamtumirë!

 

Dallandyshja ime, haj!

do më lër e do më shuaj;

ku do shkeli këmbë e saj,

loti im do jetë i huaj!

 

II

Shkoi dhe vjeshta me sa pati...

vargje vargje varet reja,

zbriti drër’ i madh nga shtrati,

po andej nga zbret rrufeja!

 

Bota mbytet nga një mjegull,

dita thyhet, nata rritet,

në oborr e shkreta pjergull,

sa po vete po ronitet!

 

Qielli ulet, ulet, ulet

rreth e rrotull tym e ujë,

reja, vjen mbi supe ngulet,

er’ e egër bën rrëmujë;

 

era vjen me duf si plumbi

dhe nuk le folé në vënd,

dallandyshja ime humbi

edhe unë i humba mënd!

 

III

Kalon koha dal’ nga dal’

nata thyhet, dita rritet;

diell’ i dimrit rrall për mall,

si sorkadh me çap vërtitet!

 

Mbi një degë e mbi një tjegull

nanurit një zog i gjor’,

në oborr e shkreta pjargull

merr një hov paraveror!

 

Ja dhe shkurti shkurtabiq

s’lë dy gurë në një qoshe,

po vesh trupin lakuriq

të bajames bukuroshe!

 

Mars, o mars me huqe shumë,

një rremall e një nopran,

aty vaj e aty shkumë

aty qesh e aty qan!

 

Është e gjër’ sa ësht’ një botë

dhe në vjen me ca rrëmbime,

është i thell’ sa ësht’ një lotë,

po i holl’ si zemra ime!

 

IV

Kur bën koha diell e shi

merimanga paska dasëm,

s’di, për zotin, po tashi

un’ dhe zemra ime shkasëm!

 

Mëndja vete ku nuk vihet...

e më tej, e më përtej...

një pullumb që di e ngrihet

ai di se ku do vej’!

 

Ku nuk vete mëndj’ e shkretë

bënet shkum dhe mbi tallas,

un’ po varem tatëpjetë...

ajo shkon e shikon pas!

 

V

Paravera me bilbila

koha qesh dhe buza qesh,

diçka thon’ për trëndafila

goj’ për gojë e vesh për vesh!

 

Kridhet bota në stoli,

në stoli e në sedefe,

dridhet zëri në vjoli;

dor’ e vajzës rreh dy defe!

 

Ngrihet kupa me dolli,

një dolli me tre shëndete,

rrotull zoga meskalli,

dy për zogën, një për vete!

 

Pjesa ime tepër pakë;

pi dy pika, heth një sy,

mezi marr një pikëz flakë

sa për zemër...gjer aty!

 

VI

Thon’ se shiu muajt maj

nëpër dete bën sedefe

dor’ e vajzës punon paj’,

dor’ e majit bën gjergjefe!

 

Pik’, ergjëndi vjen me fate

e çdo pik’ me këmb’ të mbarë,

nëpër llëra, nëpër shtate

tingëllin si pika ar!

 

Erdhi vera përsëri

kalipeç mbi shtiza dielli,

bejk’ e stanit buz’ flori

del e pret me kënga fyelli!

 

Përsëri dhe përsëri

përqafonen flladi, fleta,

ah, kjo kënga dashuri

ësht’ e ëmbël shum’ e shkreta!

 

Ngrihet kupa me dolli,

me dolli e me shëndete,

un’ po rri e vërshëlli...

as për zogën, as për vete!

 

Pjesa ime një puqer

rrall’ një vetull, rrall’ një sy,

dhe si drita në uj’ thyer

ca kujtime...gjer aty!

 

VII

Shkoi dhe vera me aq bujë,

shkoi me gjith’ ato stolira,

plaç, moj ver’, që për pak ujë

thave lulet më të mira!

 

E një vit i gjithi shkoi,

katër stina, katër çapa,

un’ kërkoj, kërkoj, kërkoj...

djalërin’ që mbeti prapa!

 

Aty brënda kam ormisur

me kujtime, me gatime,

thellë e thellë i kam stolisur

në bërtham’ të zemrës sime!

 

S’kalon koha, kaloj unë,

jet’, o jeta e flamosur,

jam në gusht, dhe gusht e gunë...

plaça un’ që paskam sosur!

 

VETEM JETA S’MUND TE MATET

 

Dhe ajo që m’u duk mua e përhershme shkoj e vate

Vate jeta ime vate, më la vetëm një kujtim

S’di, i ziu, ç’ështe kujtimi: Vetëm shkrep si vetëtimë

e më ndrit e më tregon gjurmëzat e zotëris’ sate

 

Thone lindi me kemishe, per ate qe paska fate’

meqe une te dua ty, paskam lindur me kemish’

s’di, i mjeri ç’eshte kemisha, vetem ish ashtu si ish

midis mishit dhe kemishes futej dor’ e zoteris’ sate

 

Thone paska paraise, gjith’ lulishte e pallate

tufa, tufa me hyrira, vargje vargje me kumrira

s’di, i ziu, c’eshte hyria, por hyrirat me te mira

s’mund te ken’, t’u befsha une, ate zjarr te zemres sate

 

Paska vende gji-ergjende e pallate me shtat’ pate

ku ka defe, ku ka qejfe,

ku ka çupa me kaçupa

s’di, dhe s’di, se c’esht’ kaçupi, me pelqen më teper kupa

kur ma mbush e kur ma jep, ajo dore pa mekate

 

Dy te tretat e nje kohe, te nje shekulli qe vate

vate jeta ime vate, me ‘te bashke van’ dhe fatet

s’di, i ziu, se ku vane, vetem jeta s’mund te matet

vec me ditet qe kalova, ne prani te zotris’ sate

 

DO T'I SHTRYDH TË DY SYTË

 

Un' jam un', saksi e vjetër!

Lule gjirit që stolisa shkoi stolisi një gji tjetër

Un' e nisa e stolisa me ç'i jep e s'i jep sisa

dhe me këngë ylyveri buz' e gushë ja qëndisa

 

Nëpër vapëz i dhash' hije, nëpër hije er' e shije

i dhash' shije poezie, gjith' fuqit' e një magjie

gjith ato, që fllad i ëmbël nëpër lule mbar e bije

ar' e diellit me tallaze, ar' e hënës fije-fije

dashuria me dollira dhe me thelp lajthije pije...

 

Po u bë ajo që s'bënej, si, pra, zemra do duroj',

syri lotin ta qëndisë, loti syrin ta harroj?

Si, pra, zëmra do durojë un'saksia tash të vuaj

edhe këngë e gjirit tim të këndoj' në gji të huaj?

 

Un' e nisa i stolisa me ç'i jep e s'i jep sisa,

dhe me këngë ylyveri buz' e gushë ja qëndisa

buz' e gushë ja qëndisa, e ormisa mu në zëmër

plasi hëna ziliqare që shikonte me sy vëngër!

 

Më së fundi i dhash' lotin, kryepajën time pajë

i dhash' lotët që pikonin ku i shkelte këmbë e saj'

i dhash' vjershën time valë, dy herë valë tri her' zjarr

që buçet në maj të penës edhe bënet këng e marr'

këng' e marr' e mallit tim, që tani e paskëtaj

do t'i shtrydh të dy sytë nëpër gjurma të asaj!

 

NJE VESHTRIM I ARRATISUR

 

Nje veshtrim i arratisur

Nga qepallat e qendisur

Ku esht’ shpirti im skalisur,

Nga dy syt' e zes te tu

Vjen me thote ashtu-keshtu!

 

Me thot' jo edhe me ndes!

Me thot' po edhe me vdes!

Nata zgjatet edhe zgjatet...

Ah kjo nat' me or' nuk matet!

 

E un' mbetem duke lutur,

Lutem yjeve te keputur,

 

Dhe un' lus e kerkoj ty,

Ate vetull, ate sy!

Se ne syrin tend te zi,

N'ate sy te zi mazi,

Shenj' e buzes sime duket

Si nje prush ne re kur muget!

 

HAKERRIM

 

Që nga Korça gjer te Shkodra mbretëron një errësirë,

nëpër fusha, nëpër kodra, vërshëllen një egërsirë!

Pra, o burra, hani, pini, hani, pini or’ e ças,

Për çakallin, nat’ e errët, është ras’ e deli ras’!

 

Hani, pini dhe rrëmbeni, mbushni xhepe, mbushni arka,

të pabrek’ ju gjeti dreka, milionier’ ju gjeti darka!

Hani, pini e rrëmbeni, mbushni arka, mbushni xhepe,

gjersa populli bujar t’ju përgjigjet: peqe, lepe!

 

Ai rron për zotrinë tuaj, pun’ e tija, djers’ e ballit,

ësht’ kafshit për gojën tuaj. Rroftë goja e çakallit!

Shyqyr zotit, s’ka më mirë, lumturi dhe bukuri,

dhe kur vjen e ju qan hallin, varni buz’ edhe turi!

 

Hani, pini dhe rrëmbeni, është koha e çakenjvet;

hani, pini e rrembeni, ësht’ bot e maskarenjve;

Hani, pini, vidhni, mblidhni gjith’ aksione, monopole,

ekselenca dhe shkelqesa, tuti quanti come vuole!

 

Nënshkrim i zotris suaj nëpër banka vlen milion,

ju shkëlqen në kraharuar decorata “Grand Cordon”!

Dhe kërkoni me ballhapur (!) komb i varfër t’ju thërres’

gjith me emrin tingëllonjës: Ekselenca e Shkelqes’

dhe të quheni përhera luftëtar’ e patriot’,

në ka zot dhe do duroj’, posht ky zot, ky palo zot!

 

Grand Cordon i zotris’sate, që në gji të kan’ vendosur,

ësht’ pështyma e gjakosur e atdheut të vremosur;

dhe kolltuku ku ke hipur, duke hequr nderin zvarr’,

ësht’ trikëmbshi që përdita varet kombi në litar!

Dhe zotrote kullurdise, diç, u bëre e pandeh,

kundër burrit të vërtetë zë e vjell e zë e leh!

 

E na tunde, na lëkunde, nëpër salla shkon e shkunde,

mbasi dora e armikut ty me shok’ të heq për hunde.

Rroftë miku yt i huaj, që për dita los e qesh,

të gradoi katër shkallë, pse i the dy fjal’ në vesh!

 

Koha dridhet e përdridhet, do vij’ dita që do zgjidhet

dhe nga trasta pem’ e kalbur doemos jasht’ do hidhet!

Koha dridhet e përdridhet, prej gradimit katër shkallë

nuk do mbetet gjë në dorë veç se vul’ e zezë në ballë!

 

Mirpo ju që s’keni patur as nevoj’ as gjë të keqe,

më përpara nga të gjithë, ju i thatë armikut: “Peqe!”

Që të zinit një kolltuk, aq u ulët u përkulët,

sa në pragun e armikut vajtët si kopil u ngulët!

As ju hahet, as ju pihet, vetem titilli ju kihet…

Teksa fshat’ i varfer digjet… kryekurva nis e krihet!

 

Sidomos ju dredharakë, ju me zemra aq të nxira,

ju dinakë, ju shushunja, ju gjahtar’ në errësira!

Ç’na pa syri, ç’na pa syri!... Hunda juaj ku nuk hyri:

te i miri, te i ligu, te spiuni më i ndyri!

 

Dallavera nëpër zyra, dallavera në pazar,

dallavera me të huaj, dallavera me shqiptar’

Vetëm, vetëm dallavera, dhe në dëm të këtij vëndi

që ju rriti, që ju ngriti, që ju ngopi, që ju dëndi!

 

Nëse kombi vete mbarë, nesër ju veproni ndryshe,

dylli bënet si të duash, kukuvajk’ dhe dallandyshe…

kukuvajka gjith, me lajka, neser silleni bujar,

nënë dorë e nënë maska, shkoni jepni një kapar!

 

Dhe kujtoni tash e tutje me të tilla dallavera

kukuvajka do përtypi zog e zoga si përhera…

Ja, ja grushti do të bjeri përmbi krye të zuzarve,

koha është e maskarenjve, po Atdheu i shqipëtarve!

 

Edhe ju të robëruar, rob në dor’ të metelikut,

fshini sofrat e kujtdoj’, puthni këmbën e armikut!

Që ta kesh armikun mik e pandehni mënçuri,

mjafton bërja pasanik, pasanik dhe “bej” i ri,

dhe u bëtë pasanik, me pallate, me vetura,

kurse burrat më fisnikë, japin shpirtin në tortura!

 

Vëndi qënka sofr’ e qorrit, vlen për goj’ e për lëfytë,

bëni sikur veni vetull’, shoku shokut krreni sytë…

Dhe për një kërkoni pesë, po më mir’ njëzet e pesë.

Le të rrojë batakçiu dhe i miri le të vdesë!

 

Po një dit’ që nis e vrëret do mbaroj’ me bubullimë,

ky i sotmi zër’ i errët, benet vetëtimë

dhe i bije rrufeja pasuris’ dhe, kësi lloj,

nuk ju mbetet gjë në dorë, vetëm një kafshit’ për goj’!

 

A e dini që fitimi brënda katër vjet mizor’

nuk ësht’ yti, nuk ësht’ imi, është i kombit arbror,

ësht’ i syrit në lot mekuar, ësht’ i vëndit djegur, pjekur,

Ju do thoni si të doni… po e drejta dermon hekur!

 

1942.

 

7 PRILL 1939

 

Shtatë prill...

Kopilove o kopil

E u lute u këpute

Njëqind pash në dhe u fute!

 

Natyrisht një tradhëtor

Spor e fisit arbëror

E pret hasmin me daulle

Kur gjen ditën ta bën pulle!

 

Na e gjeti dhe na ra

Vret Shqiponjën që s'u vra

Nuk u vra dhe nuk do vritet

Posht perpjet me vrull vërtitet!

 

Ja dhe hymni që na thurri

Hymn'i zi i një qivuri:

"Eja, eja alala

Të na rrojë Duçeja

Duçeja guguçeja

Le të rroj’ edhe flamuri

Sa për sy e për bela!”

 

I pabesi ta dij’, pra

Ndër kasolle me një tra

Që nga Shkodra gjer në Dropull

Rron ai që i thon’ popull!

 

Ajo dor’ që rreh dybekun

Di ta mbush edhe dyfekun

Në se ditën çan ugar

Edhe natën thurr litar

Thurr litar e kalit grushtin

Dhe e var nga këmbët pushtin!

 

KOKA BEN E KOKA VUAN

 

Ç’ke moj zemër që rënkon!

Njëher' varet trikollari1, herën tjetër kryq i thyer...

Paska rar' hallva prej qielli e ja nis një dallaver,

Mbushen xhepat me flori

E qinosen ujk e dele për të bër' një stan të ri!

 

Shitet vendi për para, me para e për para

Bënet burri telendi, dy para një maskara,

Para hasmit lepe peqe

Para zërit të atdheut hund e tyre shtatë sqepe!

 

Duke blerë e shitur erë, dikush bënet milioner,

Kurse shoku pinte uthull lum zotria pinte verë,

Milioneri yn' i ri

Para shokut të dikurshëm vari buz' edhe turi!

 

E përhera me dy faqe, që të haj'e që të bluaj,

Në një kohë mbi dy frona, në një çast mbi dy kuaj,

Me dy faqe, me dy nofulla, në një xhep e dy flamurë

E hedh këmbën me daulle edhe turk edhe kaur!

 

Na të urt' e të mëndafshtë s'qemë të zot të bënim zë

Ku fillon me thash e theme hij' e vetes të përzë;

Neve ndryshe, puna ndryshe, defi ndryshe, kënga ndryshe

E ç'kërkon në gji të gjëmbit të këndoj' një dallandyshe?

 

Mirpo vendi paskish zemër, paskish sy e paskish vesh,

Shikon lark e dëgjon thellë, di të vesh, edhe të zhvesh

Tani eja e t'ja themi asaj kënge që ja thonë:

Koka bën e koka vuan, ç'ke moj zemër që rënkon?!

 

1-trikollari-(ital.) poeti e thotë me qesëndi popullore për flamurin e pushtuesit që ka tre ngjyra.

 

ALI PASHA TEPELENA

 

Nga satrapët më satrap

nga dervishët më dervish,

ky zabit, ky dreqo-lab,

pa kalem e pa qitap,

paskish lindur me këmish!

 

Po satrapin, unë ju lus,

mos ta marrim për qortim,

 

ai ish një kryetrim,

një rrufe, një vetëtim,

që i tha sulltanit: sus!

 

Një rrufe...

Po rrufeja, vini re,

i ka rrënjët në një re!

si dhe truri, tungjatjeta,

me gjith’ dritëzat e veta,

i ka rrënjët në kaptinë!

po sa larg dhe sa lart

shkon e ndrin dhe vetëtin!

 

Dhe Ali Pasha kajmeni

nip stërnipi i një dere,

soj dervishi, soj sejmeni,

i ushqyer me mëna ferre!

me guzimin mrekulli

u bë kryefermanlli

dhe nga truali i tij i ngusht’

i lëshoi një goxha grusht

perandorve osmanlli!

 

Dhe arriti sa pothuaj,

në tryezë të çezarve

ku vlon hymni ngadhnjimtarve,

hymn’ i tija s’mbet i huaj!

 

Le t’i ngrem’, pra një dolli!

fam’ e tija është e madhe,

vler’ e tija më e madhe!

Në e ultë historia,

di ta ngrerë Shqipëria,

sepse trimin, nuk e nuk,

trimi trimin nuk e zhduk!

 

(Botuar në "Gazeta e Athinës", shkurt 2005)

 

FATOS ARAPI

 

 

Fatos Arapi lindi në qytetin e Vlorës në 1929. Po atje ai kreu shkollën e mesme, ndërsa studimet e larta i ndoqi në Bullgari (Sofje) në fakultetin e Matematikës dhe të Ekonomisë. Ka punuar shumë vjet gazetar dhe pedagog në Fakultetin Histori Filologji të Tiranës. Disa herë ka fituar çmime kombëtare e ndërkombëtare për poezi. Vepra e Fatos Arapit është e pasur në llojet e zhanret e ndryshme që ai lëvroi. Përveç poezisë ku ai qëndron në rreshtat e parë, F. Arapi ka shkruar disa novela: Patat e egra, 1969; Cipa e borës, 1985; Gjeniu pa kokë, 1999 etj; disa romane: Dhjetori i shqetësuar,1970; Shokët,1977; Deti në mes,1986; disa drama: Partizani pa emër,1962; Qezari dhe ushtari i mirë Shvejk, në front diku,1995; ka bërë disa përkthime: Këngë për njeriun, Nikolla Vapcarov, 1981; Poezi, Pablo Neruda, 1989; Safo, 1990; Antologji e poezisë turke etj; si dhe ka shkruar një numër të madh artikujsh e studimesh të ndryshme. Poezitë e para F. Arapi i botoi në gjysmën e dytë të viteve pesëdhjetë, dhe, përkatësisht në vitet 1962 botoi vëllimin "Shtigje poetike"...

 

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj

 

ATDHEU

 

Atdheu është dhimbje, është dhimbje.

Një prill i pikëlluar në shpirt.

Atdheu është kryqi, është kryqi.

E mban - dhe të mban ty - në shpirt.

 

Atdheu është toka e premtuar.

Ti shkel si një zot dhe s'e ke ndën këmbë

Atdheu s'ka fjalë, ka sy të trishtuar

Vdes dashuria në dashuri që të çmend.

 

Atdheu është buka e urritur,

të ikën nga duart e dot nuk e ngop

ëndërr dhe ankth dhe shpresë e sfilitur

me sytë n'errësirë vetveten kërkon.

 

Atdheu është varr i hapur, është varr.

Një jetë drejt tij shkon me besë që bind.

Në një pikë loti mbyt lotin fatvrarë

Në një pikë loti lirinë e lind.

 

Atdheu yt i vogli, i vogli,

Ai hyjnori i pavdekshmi - loti.

 

ÇAST BUZË JONIT

 

Dhe vargjet erdhën me ritme të kaltra

Nër degë të tyre figurat e gjelbra

Çelin - si gjethet nëpër portokalle.

Nën degëza vargjesh fëshfërijnë figurat,

Si mbrëmjes Jonit fletësat e ullinjve.

E mbusha gojën me erëra të Jonit,

Ndjej nëpër dhëmbë kokrizat e jodit,

Shoh se si thyhen mirazhet mes valësh,

Se si thërmohen përflakjet mes gurësh...

Dhe jam i tëri

grimca dritaresh e ngjyrash.

 

VDEKJA E GJYSHES

 

Ja, edhe gjyshja në arkëz,

kukullë e vogël në kartëz,

Është... dhe prapë s'është e tëra,

sikur nuk është si përhera.

Gjithë karfica, gjilpëra

kapur satenet në kokë,

lidhur këpuckat përposh,

shami e lule në gjoks.

Mbyllur kapakët e syve

ç'ndjenjë u shua brënda tyre?

E sheh... dhe të duket heshtja

për gjysmë e për gjysmë vdekja.

Gjyshja e vogël, e bukur,

e pastër...

Në arkëz kukull.

Gjithë karfica, gjilpëra,

qepur vite të tëra,

lidhur kujtime e malle,

dhembje, që duken si përrallë.

E sheh... dhe të duket heshtja.

 

ALARME TË PËRGJAKURA

     (kënga e parë)

 

Mbi rrogozin prej kashte,

Ku netëve fle,

Shtrova

Dashurinë time...

Po prap, brinjët t'i vret toka, plisi,

E prap i fortë është te koka

Trungu prej lisi.

 

Hej, vend!

Plot diell e pa dritë!

Pagan dhe fron për perënditë!

Jetojmë nër male të lartë,

Ku qlellln me dorë mund të zëmë

Dhe prapë:

Në ç'humnera kemi rënë!

 

Hej, vend!

Që ngjyrat e Jonit,

Erërat e portokallit me lule

Mbyll

Në një vorbë fasule.

Dhe ndihesh

I pasur në varfërinë tënde

I lirë në robërinë tënde...

 

Hej, vend,

Që prej dhimbjes po më bën të çmendem.

 

DITË TIRANASE

 

Ti mbyll derën pas e nisesh

Në mesin e rrugës takon ditën

Që të pyet e hutuar: - Nga të shkoj?

Shpresën e ushqejnë me shpresë, -

Pastaj shpresës i vrasin shpresën.

Vetëm pasqyrat ndryshojnë,

Teknologjia përsosëse e tyre, -

Fytyrat janë po ato.

Jo, ti, - hija jote shkrin në gotën me ujë

Diellin dhe kokrrën e aspirinës, -

Ke dhimbje të forta koke.

E di: zembereku i zemrës sime

Eshtë pluhurosur , - kur do të vijë Ajo,

Me frymën e saj t'i fryjë,

Të ndjej ecjen tingëlluese të kohës.

Në qiellin e Tiranës, një unazë e zjarrtë

Fluturon nga syri në sy -

Kërkon gishtin e nuses.

Kërciti gonxhe e zambakut tek çelej,

Dhe marsi eci para meje.

Të paktën, o zot, akoma jemi njerëz

Respektojmë dallëndyshet dhe vdekjen.

 

AKREONTI RRJEDH PO KARONT NUK KA

 

Si të kthehem prapa kur udhën s'e di?

Prej pikëllimi lumi buçitës i natës

E unë rrah brigjet e errëta këtu.

 

Akeronti rrjedh po karont nuk ka.

 

Tregomë një va ku te kaloj.

Ti i njeh guvat dhe vorbullat e frikshme.

Tregomë një va, vëllai im,

Ku të kaloj Akerontin

Dhe të arrij.

Akeront rrjedh po karont nuk ka.

 

SI S'TË DESHA PAK MË SHUMË

 

Unë e desha përtej vdekjes,

Ashtu dashurova unë

Edhe prap s'ia fal dot vetes:

S'i s'e desha pak më shumë...

 

Pak më shumë ku shpirti thyhet,

T'i them ndarjes: - Prit, ca pak...

Të gënjejmë mallin që s'shuhet,

Kujtimin të gënjejmë pak.

 

Përtej vdekjes, përtej botëve,

Atje ku nis "ca pak" tjetër,-

Asaj që më rri mes Zotave:

 

"Si s'të desha pak më tepër...".

 

NUK MBYLLEN DOT

 

S'kam fuqi më as të trishtohem

Jemi anije pa spirancë

Mes erërave të egra të kundërta.

Peshqit Ilafazanë shurdhojnë qiellin

Më jepni ju një copë ironie,

Se nuk e gjej dot në veten time,-

Një copëz ironie

Sa gjysmëz e krahut të zogut,-

Të mbrohem nga shirat e verdhë

Të predikimeve të apostujve të lajthitur.

Të gjithë na kanë faj dhe askush:

Deshëm të krijohemi në asgjësimin tonë

Tani gjithë dritaret e shpirtit

Janë hapur, bymyer e kalbur

Nga shirat e lotëve,-

Dhe s'mbyllen më dot.

 

Mund të hyjë kush të dojë.

 

E PAËNDËRRTA IME

 

Më duhet një gjysëm ëndrre,

E paëndërrta ime.

 

Vë kokën në gjoksin tënd

E tani përplasem

Te kokë e një tjetri.

 

Më duhet një gjysëm ëndrre.

 

Shigjetat e orës së dorës

Tutje i shtyjnë kalimtarët,

në ditë të rrëpirta tiranase.

Shpirtra jo shpirtra që shkojnë...

Bri meje dikush flet me vete.

pa e kuptuar besoj në rrëfimin e tij.

 

Dikush, prej zhgënjirni të egër,

mbërthen kryqe të reja.

I hedh një gjysëm leku

Dhe blej kryqin tim.

 

Tani që ta ngre

Më duhet një gjysëm ëndrre,

E paëndërrta ime.

 

(Botuar në “Gazeta e Athinës”, korrik 2005)

 

NEXHAT HAKIU

 (1917-1978)

 

 

Nexhat Hakiu u lind në Vlorë më 1917 në një familje me tradita patriotike. Ai ishte një poet lirik i viteve ’30-40 dhe botoi me pseudonimet Ali Dervalla e Nexhat Mahmut Hakiu. Publikoi në shumë organe të shtypit të kohës. Pas hedhjes së bombës në Ambasadën Ruse filloi persekutimi ndaj tij duke e akuzuar se nxiste rininë në disidencë. Në fund të viteve ’50-të, arriti të botojë librin: “Këndoj”, më pas “Zëri i fyellit”, 1959; “Fjala ime”, 1961; “Një lule mbolla”, 1973; “Në garë me stinët”, 1977.

Vdiq në Tiranë në moshën 61 vjeç, më 1978.

Një poet që mbeti deri në fund poet. Lirik në shpirt, lirik në këngët që këndoi. Nexhat Hakiu debutoi në poezinë tonë nga mesi i viteve '30. E nisi me atë grup vjershëtarësh të rinj, që hodhën hapat e parë nën ndikimin marramendës të poezisë së L.Poradecit. Të gjithë pothuaj u bënë lasgushianë, epigonë të tij dhe askush nuk arriti të krijojë individualitetin e vet. "Përjashtim do të bënte vetëm Nexhat Hakiu, i vetmi nga shokët që do të fitonte emër në poezinë shqipe të kohës me zërin e tij origjinal", shkruan Nasho Jorgaqi, që ka mbledhur dhe redaktuar krijimtarinë e tij. Nexhat Hakiu kish lindur në Vlorë më 1917, ku kish kryer dhe shkollën tregtare, prej nga dolën dhe shkrimtarët e ardhshëm Sh.Musaraj, P.Marko e A.Varfi. Pasi studioi në Institutin e Lartë Teknik të Selanikut, punoi si gazetar e më vonë u bë mësues i letërsisë në shkollat e Tiranës.

Ndoshta rastësi, por ne u rritëm në të njëjtën shtëpi, rrëzë kodrës së Budakut, ku sot ndodhen varrezat e dëshmorëve. Babai e bleu atë pas lufte. Vonë mora vesh se Nexhati ishte rritur aty. Shtëpia qe e rrethuar me mure të lartë. Dikur duhet të kenë qenë saraje me pallate të larta. Dukej të ishte djegur me dhjetëra herë, sepse nuk mbaronin shtresat e hirit dhe të tjegullave të thyera. Qe e mbushur me pemë të rralla e plot mistere: cisternë uji për kohë rrethimesh, një pus i thellë me ujë të ftohtë e të kulluar, qypa të mëdhenj, çibukë balte të pjekur, që ndoshta përdoreshin për nargjile, strehime të nëndheshme për raste bombardimesh. Unë shpesh fshihesha aty, mes lakuriqëve të natës, dhe fantazoja, gjë që padyshim e ka bërë në fëmijërinë e tij edhe Nexhati.

U rritëm në të njëjtën shtëpi, por pa e njohur njeri-tjetrin... Ndaj me respekt të thellë po i botoj këto poezi që i gjeta me vështirësi, sepse nuk kam asnjë nga librat e tij...

 

PESHPERITJE VJESHTE

 

Ja po piqet, mike, rrushi

Deg' e pjeshkës më një thyhet,

T'i ka zënë faqet pushi

Edhe gjiri po të fryhet ...

 

Eja, mike, bashk të bredhim

Erdhi koha që t'i mbledhim:

Un’i zgjedh ti i këput

Ca në dorë e ca në futë.

 

Në se degët nuk arrin,

Do të kap, moj, mu në mes:

Të të ngre, moj, mi peqin

Me një zemër; me një shpresë.

 

Kokrrat fshehur nëpër fletë

Hajt i mbledhim më nuk rriten,

Eja, mike, se un' vetë

Ti këpus kam frik' se vriten!

 

"Këngët e Zambares" - 1939

 

MADRIGAL

 

Prapa drrasash ther e kalbur, gojën pash të përgjëruar

Kur po çelte e zilepsur afshe gazi mirësie,

U thethiva i mahnitur se në buzn' e ngashëruar

-M’u duk zemra - kur më fale një përshtypje miqësie.

 

Në të çarat, nëpër vrymat t'asaj portës mykur tënde,

Pash dy syt' e tu që nxinin të groposur, të brengosur.

Dhe me zi pash këmb't e zbathur që po shkelnin n'ato vende,

Ku, mes drrasash thyer e kalbur, po më fshihe e rreckosur...

 

Mos vallë turp ka dashuria që soditë fshehtësinë,

Apo druhe se je veshur me një zhele të arnosur?

Hape portën, vajz'e vrerit, nuk përbuzë varfërinë,

M'a do xhani pranë teje që çdo breng' të ketë sosur.

 

"Përpjekja shqiptare" - mars 1937

 

VITIT TË RI

 

Prag më prag duke trokitur ndezë mallin dhe kujtimin

Sa i rëndë dhe me ngadalë!

Falë shpresa më të reja duke zbutur zemërimin!

Zemërdjegurit me fjalë,

1 freskove zagushinë (kur për ty uroi çupa

Kur të priti me të tok...)

Qeshi buza, zemra deshi pranë mikes të ngre kupa,

Miqësia: shoqe-shok.

E mallëngjyer prapa krahësh me ca lemza u lëndua;

Dhe porsi bashkim i mitur

U fjalos me sytë e vakët, me një qeshje u kuptua,

Por më pas si e koritur

Vesh më vesh zu pëshpëriti një përrallë të harruar,

Një përrallë të paditur:

Jetë e bukur je e kremte, jetë je për t'u kremtuar!

 

"Përpjekja shqiptare" - janar 1938

 

STINËT E TUA

 

I

Ngrohen gjethet, shkrihet vesa,

Çelen gonxhet ndaj agimi

Si çel malli nga kujtimi

Larg mikeshës ku lind shpresa.

 

Mallin mike ta këndova

Të pash vetëm moj në sy

Prushin tënd e flakërova

Mall' i kohës, mall për ty.

 

Më shiko, moj sy mushqerre

Mes qepallash pika loti,

Vashë - vashëzo pranvere

Çelu, moj, si çelet moti!

 

II

Zë e bën një vap - e madhe

Zë fryn afshi në livadhe

Verdhërojnë male, fusha,

Ndizen gjokse, ftohen gusha.

 

Dil, mikeshë, mos rri brenda

Nuk sheh shoqet si jan' turrur?

Gjoksin hapur, leshrat çthurur

Nëpër hijet u ka ënda.

 

Buzëqeshmë se më there

Drejt qepallash pika loti,

vashëzo, ti vashë vere

Çelu, moj, si çelet moti.

 

III

Verdhëron mbi bar kalliri

Ndrin në gusha dhe floriri,

Ndizet malli mikja ime

Kur lind shpresa me kujtime.

 

Të pëlqeva në të ndritur

Të këndoj moj në të rritur,

Po kam frikë, vaszo,

Në më njeh e në më do.

 

Eja afër moj bajrake,

Pranë qepallash pika loti,

Vashë - vashëzo vjeshtake

Çelu, moj, si çelet moti.

 

IV

e bën një ftomë e madhe

Fshihet gërxhes një sorkadhe,

Ndizet malli i gjahtarit

Për planozat e beharit.

 

Dridhet bura pa do ngrohur,

Ndizet zemra, pa do ftohur

Mblidhet fshati - do fërkuar

Edhe qafa përqafuar.

 

Përqafomë shënllazore

Se kam ngrirë prej së ftohti

vashëzo, moj dimërore,

Çelu moj, si çelet moti!

 

"Kënt e zambares", korrik 1939

 

 

(1) Planoze - zog mbahet në kafaz për të ndjellë shpezët e tjera

 

Ç'ËSHTË DASHURIA

 

Ti nga gazi, nga mërzia

Pyet ç'është dashuria

Por ajo nuk ka fytyrë,

Nuk ka tingull, nuk ka ngjyrë!

 

Ajo s'ndihet as me fjalë,

Vjen e fshehur dhe ngadalë,

Vjen një herë' e prap s'e njeh

Brenda zemrës ti s’e sheh!

 

Po t' ish lule, fshehur barit,

Do këputesh, do të thahesh,

Po t'ish perlë, fij’ e arit

Do rrëmbehesh, do të ndahesh;

 

Po t'ish zog, do të vajtonte

Brenda zemrës në kuvli,

Ta liroje, do këndonte

Larg nga ty, nga çdo njeri!

 

S'është lule për në fushë,

S' është perlë për në gushë,

S'është as zog për në kuvli:

Ajo zemrën ka shtëpi....

 

Ja se ç'është dashuria!

Ësht' a s'është nuk e di,

Por un' di se lumturia:

Nuk është vetëm dashuri!

 

ZEMRA NË AKANT

 

Merrni zemër kush do zemër!

Ej, ju vasha, doni zemër

E kish marrë lozonjarja

Nga kraharor' i një poeti!

E si mund ta mbante zemrën

Me tallazet e një deti

Lundr' e thyer, pëlhur’-çjerrëe,

Pa timon e kiç të shtrembër?

 

Po bërtet përsëri kasneci

Se në dorë zemra i ngeci:

Ej ju vasha, doni zemër?

Kjo nuk shitet, as nuk blihet,

Kini zemër, o ju vasha,

Se me zemër kjo shkëmbehet!

 

Është zemra në furtunë,

Është zemra e një poeti

Që përplaset në shkëmbinjtë

Posi vala e një deti!…

 

Ja kasneci çirret prapë,

Se një vashë pas tij u kap:

Merre zemrën, merre zemrën

A dëgjove ti moj vashë?

Jepet zemra e një poeti

Që gufohet posi deti!

A dëgjove ti moj vashë,

Se të dhimbsur ty të pashë,

Merre zemrën merre jetën,

Është mall'i një poeti!…

 

Prap' kasneci po bërtet,

Se asnjë nuk qaset vetë:

Është zemra e një poeti

Që gufoi posi deti,

Posi vala që lë valën

Dhe lëkundet me tallas,

Kur mbi ranë vjen e ikën,

Le guaska, shkumë pas,

Merre zemrën, merre jetën,

Esht' dëshir' e një poeti!

 

Po kasneci ra në hall,

Kush për zemrën pyet vallë?

Qeshnin lozonjarët, qeshnin

Vinin dorën përmbi buzë,

Porse zemra s'mund të lidhet

As me fjal' as me tërkuzë,

Ajo hidhet e përdridhet,

Kërkon zemër, ngashëren

Dhe thesarët porsi deti

I mban brënda s'i rrëfen!

 

Ja kasneci mbet' i ngjirrur

Po nje nën' i pati thirrur:

- Ej, kasnec, zemër' e poetit

S'jepet kurrë me pahir,

Falma mua se më ngjan

Porsi zemra e tim bir!

 

TOKA FLET.....

 

Gryk'e malit po gjëmon,

zemr'e fushës po rënkon:

 

-Të kam dhënë pyje plot,

grur e misër, pem' e lule,

ç'paska ngjarë që ti sot

mua zemërën ma çkule?

 

Foli mali, foli fusha,

u drodh lisi dhe gëmusha!

 

-O poet, mos fol përçartë,

penda jote flet mbi kartë,

s'mund të flasë, jo ky dhe,

ëndërro, po mos gënje!

 

-Për agimin e lirisë,

për mëngjezin kur kam lindur,

për një lot të dashurisë,

flet vërtet' e jam e bindur!-

 

U betua ky poeti,

fjal'e tij plot zemra gjeti...

 

Un'e dija se tërmeti

e bën tokën që të flasë,

nga rrëmuja nga rrëmeti:

gjiri nis që t'i buçasë,

po ç'po shohin syt' e mi

tundka tokën një njeri?

 

Ç'pon me sonda, me tyrjela,

pistoleta, hedh çengela,

çan shkembinjtë me dinamit,

i thotë tokës: "Dil, të dal"

mali: fushë, fusha: mal!

 

Mali bëhet fushë,

fusha bëhet mal,

si gjerdan në gushë

barin shoh të dalë..

Gjethe, gjelbërim,

lule bojalli

mbushin vendin tim...

 

Tok' e çarë nxorri ar,

ar të zi si katran:

shatërvan që spërkati

lulet pranë..

 

Pranë shatërvanit

mbijnë lulet përsëri

cirka-cirka kuq e zi!

 

Ngjyr' të zezë nëpër lule

s'kam dëgjuar, nuk kam parë,

qëkur zemrën ti ja çkule,

ndroi toka rrënje'e farë!

 

Sa e bukur: kuq e zi,

lulja mbin pran' arit zi,

sepse ari, ar'i zi

ësht' si nata plot yllsi,

porsi nata që dha ditën,

ar'i zi na fali : Dritën!

 

NJË RE E BARDHË

 

Një re e bardhë qenar- praruar

e zuri diellin,

po rrezet prapë puhia shpejt

do t'i zbulojë...

Do zhduket reja nga sytë tanë

vërdallë qiellit

te Rrug' e qumshtit, ku prap' sputniku

diç do kërkojë....

 

Sputnik po t'isha përveç në qiell

për të kërkuar,

do të kisha zgjedhur kraharorin tënd

krijes- njeri!

Atje do kishte me mijra gjëra

për të zbuluar,

atje një botë mban të panjohur :

Zemra-çudi!

 
Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj

(Botuar në “Gazeta e Athinës”, janar 2009)

 

PETRO MARKO

 

 

U lind në Dhërmi, Vlorë. Pak kohë studioi në Athinë. Që kur ishte nxënës i shkollës tregtare në Vlorë (të cilën e kreu në vitin 1932) filloi të shkruajë poezi dhe proza të shkurtra. Petro Marko ka një biografi nga më të pasurat dhe më të bujshmet në letërsinë shqiptare. Deri në vitin 1936 ai punoi në Tiranë si gazetar dhe po atë vit, në moshën 23 vjeçare u nis vullnetar në Luftën e Spanjës, si luftëtar në brigadat internacionale. Pas Luftës së Spanjës, gjatë kthimit për në Shqipëri, ai do të ndeshet dhe do të marrë pjesë në shumë beteja antifashiste nëpër Evropë. Pas kthimit në Shqipëri në vitin 1940 do të burgoset nga italianët, që aso kohe e kishin pushtuar Shqipërinë dhe do të përfundojë në kampin e ishullit Ustika afër Palermos. Në përfundim të Luftës Antifashiste në vitin '44, Petro Marko do të marrë pjesë në radhët e partizanëve italianë, duke i rënë kryq e tërthor Italisë, si luftëtar dhe si komandant me përvojë luftarake. Kur kthehet në Shqipërinë e çliruar, ftohet që të qëndrojë në krye të gazetës "Bashkimi" në Tiranë, por shpejt do të përjetojë disa nga vitet më të rënda nëpër burgjet e shtetit shqiptar komunist, për të cilin Petro Markoja kishte luftuar nëpër Evropë dhe Shqipëri më se 10 vjet rresht. Kjo për të vetmin shkak se nuk mund të pajtohej që në ditët e para të pushtetit me fillimin e diktaturës, e sidomos kur provoi t'i rezistojë diktatit që i vinte Shqipërisë aso kohe nga jashtë kryesisht nga Beogradi.

Të gjitha këto përvoja jetësore i përfshin në romanet: "Hasta la vista" dhe "Qyteti i fundit". Në vitet '70 ai do të shkruajë romanin "Një emër në katër rrugë", ndërsa periudhën e vështirë të jetës së tij në ishullin e Ustikës do ta përjetësojë në romanin e tij të rëndësishëm "Nata e Ustikës".

Faqet më të fuqishme të prozës së Petro Markos reflektojnë triumfin e dashurisë dhe të humanizmit njerëzor. Pas tërë atij ferri nëpër të cilin kalon njeriu në rrëfimin e Petro Markos, ai arrin të mbetet i pamposhtur nga mizoritë e botës. Këtë bërthamë të brendshme e rrezatojnë personazhet nga romanet e tij, këtë shkëlqim biblik reflekton Petro Marko njeri dhe Petro Marko shkrimtar në tërë veprat e tij.

Nuk ka shembull në letërsinë shqiptare, ku të jetë gërshetuar dhe njehsuar aq shumë mes vetes njeriu dhe krijuesi - Petro Marko njeri dhe Petro Marko shkrimtar. Tek vepra e tij rrezaton bindja dhe besimi i lindur për dashurinë dhe humanizmin njerëzor, ndonëse sa rrojti ishte ndër personalitetet më të persekutuara dhe më të munduara.

Qyteti i Vlorës e nderoi duke i dhënë emrin “Petro Marko”, teatrit të tij. Presidenti i Shqipërisë, Alfred Moisiu, në vitin 2003 dekoroi Petro Markon me Urdhrin "Nderi i Kombit".

Këto ditë ish dega e lidhjes së shkrimtarëve të Vlorës mori emrin “Petro Marko”.

 

 

Libra të autorit:

 

Hasta la vista, Qyteti i fundit,  Një emër në katër rrugë, Ara në mal, Nata e Ustikës,  Shpella e piratëve, Retë dhe gurët, Horizont, Fantazma dhe plani 3+4, Çuka e shtegtarit, Një natë dhe dy agime, Stina e armëve, Intervistë me vetvehten.

 

KENGA E VALES

(Vlorës)

 

Lëmo', o vale e përkëdhel

atë breg që  s’është i gjallë,

e, kur të flesh aty në Skelë,

të shtrihesh në atë zall,

këndo një këngë e nanuris

shumë qetë e me ngadalë,

se në atë tokë fle një fis

që u ngrit në shekuj valë

për nderin e Lirisë...

 

Lëmo' o valë me ngadalë!

këndo një këngë lehtë,

të mos dëgjohet gjer në mal,

se aty në ullishtë fshehtë

dergjen..... - oh lëre mos e nga,

kujtimi u ka mbet! -

 

Pra ti o valë, këndo, mos qa,

se zemrën e ke det

dhe gjuhën ligjërim e shkumë,

sa brigje ke në dorë!...

Dhe kot kërkon të vërë në gjumë

dhe shpirtin tënd, o Vlorë!

 

Po ah, o vend që lind ç'ka vdes,

pse hesht mbi varr, i gjallë?

Përherë syri yt do jesh'

me llahtari në zall?..

 

Lëmo' o valë me ngadalë,

këndo kushtrim të qetë...

Se mos dëgjohet lart në male

në Arbërinë vetë

se atje dergjet një jetë...

 

Lëmo' o valë e përkëdhel

me zemër, jo me zjarr,

se bën vaki që vdekja del

e s'hesht brenda në varr.

 

Kushtrimin tënd o të dëgjoj

oh, ndërsa vendi qan -

atëherë, o valë, gjumi mbaroi

dhe labët kush i mban...?!

 

KEMBEVE

 

Ç'keni, o këmb', që këmba-këmbës

po gjurmoni lot e lodhje?

a s'u ngopët duke ecur

nëpër shtigjet e së nesmes?

ku e shpini n'ato ndodhje

t'ashpra kurmin që ka ngecur

përmbi ju o kërcitharë?

-Po drejtohemi në varr!...

 

DESHPERIM!

 

Tërë brenga bredhërin

shpirtkëputur nëpër rrugë,

zër' i tij më s'psherëtin

se në syt' ku dergjet muga

lot i heshtur, lot i ngrohtë

rrokulliset me përtim

mes fytyrës djersëftohtë

duke shkruar: dëshpërim!

 

HIMARA

 

Lagur syt' i zu qepalla,

s'kanë të hapen në jetë,

se në ato vise të rralla

fluturon shpirti shigjetë!

 

Atje, ah! gjelbëron fryma;

n'ato male ar të lara

ku mbi re shkrep vetëtima,

shkruan me zjarr:

-Flak' është Himara!

 

APOLOGJIA IME

(JETES)

 

...Marrëzi, turp turp dhe

mëkate

për jetën e tërbuar

se kur më ndal, o gjeneratë,

që vuan rrugës ndonjë natë,

më merr për të dënuar

dhe, me një zë që vret,

ngahera më pyet:

-Ku linde, o i ri?

-O jetë, linda në shkreti!

-Ku rron dhe ku vete,

në ç'dhera e në ç'dete?!

-Çudi! Ç’kërkon prej meje ti

dhe si, o jetë, pyet,

kurse në varfëri

më hodhe kur më gjete

të lindur nga skelete

pa dritë, pa liri?

-Njeri!

Nga vete, as më thua?

-S'e di! Jo, nuk e di!

Po lermë, o jetë, ç'ke me mua?

-Dua ta di, po dua!

-Atëherë, jetë e krisur,

për mua mos pyet

se qysh në n'agim kam nisur

të shkel si skllav i shkretë

mbi gjurma shprese drite...

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

-O mëkatar,

as faliu ligjes sime,

bindu i çmendur ëndërrtar,

s'jeton më shqetësime!...

-Mu thell' në brendësirë

ku ndjenja rron e lirë,

ku dhembja dhemb e prekur

nga ligja jote e fuqiplotë,

në gjirin tim si hekur,

si hekur e çelik,

qëllo, qëllo, o me kamxhik;

pa frik' e pa mëshirë

e pa pendim,

se mu në thellësirë

të shpirtit, në një kënd,

lindi një shqetësim

që çeli varrin tënd...

 

VETVETES

 

Gëlltite dhimbjen me pahir

në thellësinë tënde!

Vërtite brenda pa mëshirë

dhe qesh si një çapkëne!

 

Shterroi jeta, s'ka më lot

as ëndrra, as përralla,

eja në vete, dehu sot

me zemrat e gjalla!

 

HA...

 

Ha vajtim, o i helmuar,

ha gëzim, o i gëzuar,

ha përralla, o vjershëtar,

ha litar, o Atdhetar,

ha gënjeshtra, o ëndërrtar....

hani bar për të jetuar.

Hani arkat... hiç mos mbeten

mbretër - sa të hani veten.

 

KENGA LABERISHTE

 

Kur ja marr o me të qarë

asaj kënge trimërishte,

them: - Eh, mbeta si i vrarë,

se dyjarja labërishte

më kujton .... O Perëndi,

nuk e them, po do ja nis

sy rrëmbushur në arrati

si bilbil i Labërisë!

 

DERI KUR...

 

Deri kur i arratisur,

i pastrehë në mërgim,

deri kur o shpresëngrysur,

do të endesh pa drejtim?

 

Kthehu, lumëmadh në Atdhe,

mba në gji atë flamur

që valon i fsheht atje!...

Bëhu burrë! Po deri kur?!

 

PERMENDORJA E VLORES

(luftëtarit të panjohur)

 

Trim , arbresh, ja ti si hekur

çelik më rri pa tundur!

Fsheh në sy turmën e vdekur

që nga vdekja s’është mundur!

 

Rri rinia e të sheh,

por mjerisht ajo s'të njeh!

Edhe pyet, o zemërftohur:

- Ç'është ky trim i panjohur?

 

TE VARRI I DREJTESISE

 

Të pat rritur me pekule

drita e jetës... Po tani,

pse e vdekur ju përkule

dhunës - arit, pa stuhi?

 

Ja... të qan o turm' e gjallë

që të humbi. Dhe me hak

të kërkon. Si thua, vallë,

për t'u ngjallur, do shumë gjak?

 

N'ARRATI

 

Kokën mu në trastë e futi,

mori dhenë... Pse o Zot,

tërë kohën jetëshkurtri

qetësinë nuk e gjen dot?

 

Ligja me kamxhik s'e zbuti

skllavin që endet sot e mot,

llogore nuk gjen gjëkundi

dhe mundimi s'e mund dot.

 

TUNGJATJETA SHQIPERI

 

...................

 

Tungjatjeta Shqipëri, Nënë e fisit mirëpritës

për ata që të nderojnë.

Tungjatjeta Shqipëri, Nënë e fisit kryengritës

për ata që të lakmojnë!

 

Ti je Besa, bujaria, Nënë e fisit legjendar

për ata që të nderojnë.

Ti hakmarrja, burrëria, Nënë e fisit zemërzjarr

për ata që të shkelmojnë!

 

Ti o Nënë, tërë jetën sa kujtohet historia,

theve prangat që të hodhi shkelësi dhe barbaria!

Fryma jote, jeta jote, zemra jote është Liria!

Dhe kur bota ballkanike ra në zi, në robëri,

viset e tua kreshnike nuk i shkeli dot njeri.

Bijtë e tu sorkadhe mali, rritur erërash për trima,

suleshin mbi invazorët, si në malet vetëtima.

 

Ti me shekuj dhe kushtrimin për çlirimin e Ballkanit.

Ti me gjakun e arbëreshit skuqe jetën e tiranit,

shkele ligjet e sulltanit, ngrite zërin për Liri,

dhe me gaz djemtë të këndonin "Tungjatjeta Shqipëri!"

 

.........................

 

Përgatiti Hiqmet Meçaj

 

ISUF LUZAJ

(1913-2000)

 

 

Isuf Luzaj u lind në Kaninë të Vlorës. Pasi mbaroi gjimnazin në Shkodër, ndoqi studimet e larta në Universitetin e Sorbonës në Paris. Ishte delegat i Ballit Kombëtar, në Konferencën e Mukjes më 1943. Më Nëntor të 1944 u detyrua të marrë udhën e mërgimit; në fillim në Itali, pastaj në Argjentinë dhe nga 1965 në SHBA. Është një nga figurat më të spikatura të kulturës sonë kombëtare, me një krijimtari të pasur në fushën e letërsisë, historisë dhe filozofisë. Veprat e tij, shumica të pabotuara, përbëhet nga 93 vëllime. Krijimtaria e tij letrare fillon që në vitet '30 me përmbledhjen poetike "Rrëfimet", botuar më 1938. Më 1954 botoi në spanjisht romanin "Lumenjtë derdhen të kuq". Lexuesi shqiptar është takuar me të tepër vonë, në vitet '90, kur në Tiranë filloi të botohej ndonjë vepër e shkëputur e tij. Më 1995 u botua "Gloria e çmendjes" (poema), më 1996 "Ekzistenca dhe boshësia" (libër filozofik) dhe më 1999, libri "Sëmundjet e shekullit" (Esse filozofike).

Prof. Dr. Isuf Luzaj ka punuar për një kohë të gjatë në disa universitete amerikane si titullar katedre, shef i departamentit dhe si profesor i filozofisë, i letërsisë frënge, i gjuhës dhe i letërsisë spanjolle. Ai ka patur miqësi dhe korrespondencë me disa presidentë të SHBA. Titullin e lartë "Profesor Emeritus" ia ka vendosur në gjoks vetë Presidenti Regan.

 

ANGUSHI

 

Ekzistencë dhe Qënie, asimetri cinike,

Ekzistoj kur veproj; lë gjurmë udhëtimi.

Qënia jam, Esencë që lëviz si një hije

Pa e ndjerë Kohën as mike as armike,

Pa njohur udhën as ku të shpije drejtimi.

Këto janë trajtat e shpirtit abstrakt

Ndonëse kujdesi përgjegjës është i imi.

Nuk ekzistoj kur jam, veçse ankthi shëtitës,

Marrë frymë ndaj provoj, besoj që jam i gjallë,

Ndjek kopenë pas çobanit për qullin e ditës,

Shtohem në breza pa njohur ç'është malli.

Kjo është piktura e shpirtit frikacak,

Ja robot angarie: ja dash sa për gjak.

Qënia s'është mjaft, kur ekzistoj, jam i lirë.

Ekzistenca dhe Esenca janë qënia më e mirë.

Kjo është simetria e nderit, virtyt flori.

 

***

Kur jam, e gjej unin në çdo orë e çdo stine,

Ai që qesh dje, të heq zvarrë pleqërinë

Pa ditur as unë, nga vete e pse vi?

Ky është dënimi i jetës, ky është kërkimi.

Kjo ethja c tyre, kjo angushi!

Kur ekzistoj ngjitem në shkallë

Çdo çast një unë tjetër, larg nga uni i djeshëm.

Ekzistenca dhe esenca një formulë e rrallë,

E shoh kohën që do vijë si një pasqyrë e qartë,

I shoh ndodhitë si do vinë varg e varg.

Uni fluturon në sferë të përjetshme.

 

Ekzistoj në këtë orë të ftohtë e të trembur.

Drita e shpirtit ngadalë si shenjtore

Vjen pa e thirrur dhe më merr për dore,

Shërojmë çdo plagë shoqërisë së dhembur,

Esenca ekzistencës i është diell diamanti,

E nxjerr nga tuneli ku e burgosi kërkesa.

Në unin tim rron besa dhe shpresa,

Sjellin me karvanë dituritë e vjetra,

Guximin e heroit, fuqinë e gjigandit.

Dhe kur i mbarohet vaji kandilit

Digjet misionari qe është fitili,

Po drita vazhdon ne shekuj ndriçimin.

Ndaj ekzistoj me Esencë te misterit.

Ati i dheut, i detit, i qiellit

Kur më nisi, më dorëzoi fenerin

Për të udhëtuar udhën e kryqit.

Për t'i mësuar Kohës mësimin.

 

LUTJA E POETIT

 

O Zot! Unë s'e di, ose, s'jam i sigurtë

Je, apo nuk je?

A je mendonjës, gjykonjës, vendonjës?

A dëgjon me veshë? A sheh me sy

Ç'ndodh përmbi dhe?

 

Apo do jesh një fuqi magnetike,

Fuqi elektrike me ligje fizike,

Fuqi misteri me ligje matematike?

Atëherë, kur të flas ty, unë folkam

Me vete!

Po në qofsh ti, o Zot i vërtetë,

Zot mendonjës, siç thonë të gjitha fetë

Që i njoh mirë dhe mundohem t'i besoj,

Dëgjo, o i madh këtë lutje të shkretë:

Ki mëshirë për mua, po vdes prej mërzie!

Kam qenë i bindur, i dashur, i urtë,

Kam ndezur në ballë fener diturie

Ngado më shpuri çdo furi stuhie,

Kam edukuar breza rinie,

I sinqerte në page, mëshironjës në luftë.

 

Kam vuajtur kur vuanin të tjerët,

Kam rendur në ndihmë, kur qanin të mjerët,

Bishës i mësova drejtësi njeriu,

Jam shkrirë për të ndritur, siç shkrihet qiriu.

 

Po, o Zot i madh, Zot i adhuruar

Kur shoh gjurmët nga kam udhëtuar:

Çuditem me shpirtin, si i pati duruar

Gjithë padrejtësitë që erdhën kundra meje.

Asnjë mirënjohje, as mendje, as feje.

Kur u dhashë bukë, më qëlluan me gurë,

I nxora nga deti, më hodhën në lumë,

I përqafova, më ndukën me dhëmbë,

U shërova plagët, më shtytën me këmbë,

U dhashë dashuri, më dhanë hidhërim,

 

Që sot e tutje, nuk do të kem më durim.

 

***

Të më paskëshe lindur një njeri të thjeshtë

Pa zemër, që s'ndien pulsin e trishtimit,

Një vreshtë rakie për të vjelur në vjeshtë,

Një kalli grurë për bukë të ushqimit,

Një mur i rrëzuar nga dielli dhe lloha,

Një shkëmb rrëzë mali që harroi koha,

Një fletë mullage, që s'e nduk asnjë gojë,

Një trung i rrëzuar i një pishe të vjetër,

Të më çanin xifla për dritë në kasolle,

Një vjollcë nën fier, s'vjen njeri të më kërkojë,

Një fletë dushku, lisi a molle

Që e rrëzon era pa dëshpërim

Rrënjëve të saj u bëhet ushqim.

 

Të paskësha lindur si çdo lodër foshnje,

Të gëzoja, të qaja kur bien dhe vriten,

S'qëndrojnë dot në këmbë, dalëngadalë

Sa të rriten,

Do bridhja me ta nga dera në qoshe,

Pa njohur as emrin, çdo të thotë dëshpërim.

Ti preferove, s'di përse? Zoti i Qiellit,

Që unë të vuaja në një lodër të humbur,

Që unë të vuaja torturat e Ferrit,

Një shpend arratije si shiut dhe diellit,

Pas fletës së plepit të mbërdhij duke u strukur.

Këngëtar të këndoj në pranverë e në verë,

Të qaj në dimër për halle të njerëzisë,

T'a hidhja zarin, të bjerë si të bjerë,

Kujdestar i lirisë për krah vegjëlisë

Të këndojë poeti, kur ka ëndje të qajë,

Ta djeg esencën e tij pa të metë

Për jetën absurde me kurthet e saj.

E ç't’i numëroj, kur ti i di vetë?

E ç'pret më ti, të të lus paskëtaj?

 

QUO VADIS DOMINE

 

Ne, jemi ç'ka na është dhënë pa e kërkuar

Dhe ç'ka na është marrë pa leje.

Çdo gjë që vjen është një dhuratë

Pa e merituar, si drita dheut.

 

Ne vimë miq udhëtarë: pa e kërkuar

Dhe të pa pyetur, nëse duam të vimë,

Porse vetëm për pale minuta;

Pra, ikim pa dashur të ikim.

Lëmë vendin që të vijnë të tjerë të panjohur,

Të flenë në dyshekun tonë

Duke ndenjur zgjuar,

Ca të tjerë në gjumë dhe kur nuk flenë.

 

Graviteti është dhurata jonë,

Ç'ka fitojmë, vjen kur humbasim,

Sepse ne kurrë s'e dimë alternativën

Në mes të së ligës e të së mirës,

Shqisat i gjejnë dhe na i qasin.

Veset kur i diktojmë është shumë vonë,

Nuk mund t'ua masim

Distancën që na ndanë.

Ashtu si drita vjen pas errësirës,

Errësira vjen pas dritës,

Pa u takuar kurrë.

Ashtu vijnë ndodhitë tona gjatë udhëtimit,

Na heqin zvarrë, si robër me litarë,

Pa e pandehur ne, ku do mbaronin

Dhe kur do na i tregonin

Shkakun, efektin dhe përse i krijuam.

 

Pesha qe na lënë ato trashëgim

Do na rëndojë mbi shpatulla si mali,

Ajo është dashuria që domosdo do transformohet

Në mëri, urrejtje, konflikte,

Rutinë monotone.

Të liga e të mira bëhen zakone,

Humbasin çdo kripë e çdo shije,

Ne rrëzohemi, rrokullisemi në bokërimë.

Është një qarkullim, si uji në avull,

Si avulli në ujë përjetësisht,

Jashtë kohës dhe hapësirës, i tërë Universi.

Ne: mikrokozmi; ndodhitë: makrokozmi.

Ku vete, zotni?

 

EPIDEMIA

 

1.

Shekulli i çmendur si oqean qiellor        

Infektoi njerëzimin,

Një plagë në shpirt të çdo frymori,

Është tirania që pruri ai.

Shtypja e trurit trodhi mendimin dhe ndjenjën.

Ngriu njeriu në këmbë, sado që i dhembi

Si një shqerrë që i zë këmbët shkëmbi,

 

2.

Kur gjendem bosh: në shpirt e në mendje

Më shtyp diçka si një peshë hakërrimi,

Një korb që shpon me thonj në mushkri

Viktimë, pa shpresë shpëtimi.

Rritet çdo çast ankthi anonim

Nga origjina e lotëve,

Më djeg qiellzën si gjuhë nepërke.

Si një fletë këlkaze helmuese

Në gojën e foshnjës që e përtyp pa ditur.

Lotët tregojnë efektin e arsyes,

Ndërgjegjja mbetet shkretëtirë

Si shkatërrimet e qytezës

Nga shëtitja e tërmetit

Që erdhi pa thirrur, dërmoi dhe iku.

La prapa provën e fuqisë së tija

Në kryqet e varrezës.

 

3.

Era e mërgimit ka ngjyrë të murrme

E ngarkuar me hapësirë e me ujë;

Koha e bën eksperte në dhembje,

E shpalos flamurin e saj

Të bërë me tezgjah me lëkurë njerëzish

Të sëmurë.

Koprace siç është monedha e lëmoshës,

Si ajo e ftohtë, dita refugjohet

Në boshësinë e paditurisë,

E thyer si shpata prej shtogu

E një kusari lapurak

Që vjedh kasollet e të vobektëve:

Ashtu si dita nga braktisja e diellit,

Nga turpi mëshihet loti

Prapa qepallave lakuriqe të rrudhura

Të plakut, që s'shijoi asgjë nga shekulli

I tij.

 

4.

Në mes të kohës e të hapësirës

Mëshihet fantazma e gjesteve të mi,

Të mosgjësë se çmendur që ngjan si një hije

Që u ngjitej prapa ëndrrave të idealit

Të paarritshëm siç është lumturia,

Siç është Universi me galaksitë fugonjëse.

Ajo e dënoi me zë të burrit të ve

Që çdo agim dite, çdo errësim nate

I numëron dhembjet në tespije

Si bathët e fallit, në duar të një shtrige.

 

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj

(Botuar në “Gazeta e Athinës”, qershor 2009)

 

DALAN LUZAJ

 

 

Dalan Luzaj u lind në Vlorë. Babai, Isufi, qe një nga krerët e organizatës së Ballit Kombëtar Shqiptar. Pas ardhjes së Enver Hoxhës në pushtet Isuf Luzaj u largua nga Shqipëria dhe në vend të tij familja u ndoq dhe u persekutua. Dalani publikoi poezi për herë të parë në revistën Nëntori në moshën 18-vjeçare. Shtatë vjet më vonë ai dhe gjithë familja e tij u internuan dhe qëndruan për 22 vjet të izoluar. Në 1990 emigroi në Itali dhe tani jeton në Çikago. Ka botuar ndër të tjera, librat me poezi: “Jeta më gjeti vetëm” 1995; “Diejt të largët” 1996 dhe “Pa rrugë” 2002.

 

FJALA

 

Në qafën e hollë te fjalës

një zilkë e ngjyrosur troket;

fryn erë nëpër vite,

zilkën as shpata se pret.

 

SHPELLA

 

Asnjë rreze dielli nuk lë të hyjë brenda;

braktisur në shpella: myshk lagështi;

në barkun e errët bluan njolla të rënda,

komite, pirate, vrau në tradhti.

 

Vjega errësirën pjell e rrit,

buzëplasura e pagojë, veten fsheh;

kur tinëz hyn e hap hone në shpirt,

Tomorri në prag, ti s'e sheh.

 

PANTALLONAT E INTERNIMIT

 

Pantallonat e mia

të mbytura në andre,

i lante Burbi,

pa mundur t'ua hiqte dot vuajtjen.

 

Pantallonat e mia si ditë të çngjyrosura,

varur tek derë e kooperativës,

në gozhdën e ndryshkur të internimit.

 

Era së largu m'i përkund në kujtesë

fytyrë e pashlyer e mjerimit.

 

NJE DITE ME DIELL

 

Kjo është për ty që mbete larg;

 

në mund ta sjellësh pak ndër mend

një shpirt i ri që digjej flakë,

një gur qe ende s'ka zënë vend.

 

Më vjen e shkuara ndër kujtime,

ekran i mjegullt, me pak natë;

një ditë me diell ish jeta ime

kur ty te njoha.

Çast i artë.

 

GRATE E POETEVE

 

O gra te bardha, patët fat,

se me vullkanin ju jetoni,

kur niset llava lumë i arte,

përbrenda saj dhe ju ndriçoni.

 

Poeti është dhe s’është i juaj,

kur ngjall nje lule a shkrep stuhinë,

kur përballë natës rri syzgjuar.

Një shpirt që digjet per njerine.

 

NJE NENE

 

Sa lot kish derdhur ne vetmi,

sa "ah"! tek zoti pat derguar,

këtë vec shpirti i saj e di

dhe zoti lart n'e pastë degjuar.

 

Gjithçka që prekte bëhej lot

dhe loti ndriste sytë e tretur;

ah, mrekullitë që kish kjo bote,

kaq mizorisht ia pati fshehur.

 

Gjithë zinë e mbledhur nëpër jetë

a thua vdekja do t'ia tresë?

E luti vdekjen "eja shpejt"-

dhe vdekja s'mund të mos e merrte.

 

DRITA

 

Dritë quhej nëna ime,

E mjera dritë nuk pa kurrë,

helmin që la pas

s'e ka as gjarpëri nën gurë.

 

Lodhje. Plagë. Trishtim.

Të njohu emrin që le pas,

të njohu brenga e shpirtit tim.

me ligje vdekja qan mbi ty;

tani je larg, moj e shkretë,

mbi ballin tënd hedh hijen një selvi.

Nënë e braktisur... Pesë fëmijë...

Dheu s'të tret,

nga dheu më bën dritë.

 

SYTE

 

Gjithçka vjetrohet,

qoftë një mrekulli e rrallë.

Vetëm sytë janë të rinj.

 

Shikomë dhe një herë

në paç mëshirë të mbetem i gjallë.

 

VITRINE

 

Xhepa të ftohtë,

Xhepa të shpuar,

Era e mëngjesit i flladit,

Era e mbrëmjes u hedh pikëllim.

 

Digjet shtrati nga avujt e nxehtë,

Ndërsa buka

Shkëlqen

Në vitrinë.

 

I QASEM LULES

 

I qasem lules.

 

Kur e mbaj në duar

është e gjitha e imja.

 

E mund t’i jap hije atje ku ka dritë,

E mund t’i jap dritë atje ku ka hije.

 

Duke belbëzuar fjalë prej fëmije.

 

EMIGRANTI

 

Kur hyn në orbitën e vrulli dhe shpresës

Njeh forcën shtytëse që kurrë s’ndalon,

Sado që t’i qepet maratonës së jetës,

Ngelet në pjesën që gabon.

 

PLAGE

 

Erdhi jeta e më gjeti vetëm,

Jashtë rrugëve, të heshtur, syhapur,

I prita goditjet me pamje të qetë,

Me buzagazin e dhimbjes së zgjatur.

 

Erdhi jeta e më gjeti vetëm,

Të dal prej vetmisë s’kam se si.

Nuk më rinon as i gjithë kontinenti,

Plagët, kur vrenjten, më therin në gji.

 

KU T’I VENDOS SIMBOLET

 

Ku ta vendos simbolin e Nderit dhe të

Drejtësisë?

Ku ta vendos simbolin e Pritjes dhe të

Dhimbjes?

Ku ta vendos simbolin e Dashurisë`?

 

Piedestalet e kohëve moderne.

Bëhen copë e thërrime.

Po i vendos

Mbi varr të nënës sime.

 

PUTHJE E NXEHTE

 

Puthuni lehtë

Gjithsesi jo rëndë,

Pas buzëve janë dhëmbët,

Herë si sharra

Herë thika të mprehta.

Puthuni lehtë

Siç puthen presidentët plot jetë.

 

Bymehen shtetet

Derdhet gjaku i nxehtë.

 

DO VIJ TE TROKAS

 

Si flutur

Në mbrëmje

Do të vijë shpirti im,

 

Ç’ngjyrë do të ketë

Nuk e di.

 

Kudo që të jeni

Do vij të trokas.

Me brengën që erdha, ika

Dhe s’munda t’ju flas.

 

ME FAL POEZI

 

U nisa drejt teje në agimin e jetës,

Si fëmijë i larë e i ndërruar.

Ecja shpresat ushqeja:

një ditë do të mbërrija tek ti.

Cikloni i tmerrshëm ma mjegulloj rrugën.

Më fal, poezi.

 

!!!!

 

Në kufijtë e pamundësisë

Mbijetuam;

Diellit të lirisë

S’u barazuam

 

LERJA BALTES

 

Toka eshtrën e ha ngadalë,

As pluhur

As hi

Vetëm tokë.

Mbi dhe eshtra bluhet me fjalë;

Të lutem,

Lërja baltës pjesën më të fort.

 

PA RRUGE

 

Mes rrugësh

Rrugë nga të katër anët

Rrugë me fund,

Rrugë pa fund,

Ti mes rrugësh mbete pa rrugë.

 

ME PRIT

 

Më prit në shtegun ku rri ndarja,

kur dallëndyshet ndërrojnë fole;

në s'ardhsha unë, të vjen fjala,

si fund

apo si nisje e re.

 

BRENDA TEJE

 

Bisedo me qindvjeçarët:

As erë

As varre

As eshtër.

 

Brenda gjakut tënd gurgullojnë

Ata

Dhe të tjerët...

 

YLBERI I MOSHES

 

Pranverës, dashurisë sate i rriteshin

qindra lule.

Qelqit shpresat pikonin ngazëllim.

Brenda rritej krenaria ylber.

Kush pritet të vijë?

Të shumtit, s’kthejnë,

Të gjallët i shplau shiu i përbuzjes.

Zbret shkallët e vetmisë bukuria

Përshëndet dimrin e saj.

Ylberet vyshkur nën këmbë;

Thirr lotët e qaj.

 

SA ME LARG

 

Perse ankohesh shpirt i sfilitur?

U përplasëm kush e di sa herë

Bashkë me dhembjen shpresën patëm rritur;

Nëpër hone diell a drite do të bjerë?

 

Virtytin e verbon shkëlqimi rremë

Botë e krisur mallin nuk ja ka.

Turmë e shthurur nderit më s'kthen.

Sa më larg, shpirt, nga ata.

 

ATDHEMOHONJESI

 

Qetësi e shpirtit e ka lënë

Një hije e zezë

S'ju nda nga pas

Një forcë

nën vete e ka vënë

Pa trashëgimtar, pa jetë, pa gaz.

 

SONTE

 

M'u dashka sonte verë e vjetër

Magjia s'di ku më përplas,

O shpirt me dhimbjen gjer në eshtër

Trazime, brenga të lëmë pas.

 

U pamë me ditët nga kafazi,

Sërishmi heshtjes të kthejmë?

Boshllëkut verë të vjetër zbrazi,

Ç'ka humbëm kurrë më s'e gjejmë.

 

Ç'të ngeli, pije miku im,

Mos gëzim-dhimbja prap na rren?

Mohimi vjen pa ngushëllim

Të merr të plas e të mbërthen.

 

RIBERJE

 

Kreshta e brengës në sy.

Ajsbergu rëndon thellësive gjer në gjak,

Çdo gjetje venitet pa ty

Për skllavin

Liria s’është pak.

 

Vdekjen pas krahëve...krenojmë

Labirinteve të saj hyjmë e dalim pa shkak,

Me sigurinë e njëqind vjetëve jetojmë,

Çuditemi

Si jetuam kaq pak.

 

Flakim mendimet pa vlerë,

Rrjedhës, ribëhemi ortek bore

Një çast, brenda nesh hyn pa u ndjerë

Brenga

Si mike e vjetër për dore.

 

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj

(Botuar në “Gazeta e Athinës”, mars 2008)

 

SUZANA ZISI

 

 

Suzana Zisi u lind në Vlorë, më 1967, u diplomua për Gjuhë dhe Letërsi Shqipe në Elbasan, më 1990. Prej vitit 90’ deri më 2000, ka prezantuar krijimtarinë e saj në faqet e gazetave letrare të kohës. Botoi vëllimin e parë poetik “E bardha është pak”, më 2004. Libri u prit mirë nga kritika dhe lexuesit, u përzgjodh në 5 vëllimet poetike më të mira nga Juria e Konkursit Kombëtar “Penda e artë” 2005. Më 2006, boton vëllimin e dytë poetik “Imazhet kanë ftohtë”, me parathënie të kritikut dhe studiuesit të mirënjohur kosovar, Agim Vinca. Në librin e saj të parë, Suzana, prezanton një botë të veçantë poetike, nëpërmjet një ndjeshmërie filozofike dhe universale moderniste, e cila e shpalos trajtën e saj, përmes metaforave dhe simboleve individuale. Këtë metaforë dhe simbolikë, autorja e ngrë në një shkallë më të lartë në frymëzimin dhe ligjërimin poetik të librit të dytë, ç’ka ka sjellë jo vetëm modernizimin e imazhit poetik, por edhe një pjekuri më të madhe në vlerësimin dhe materializimin e ideve dhe dukurive të jetës dhe botës shpirtërore. K në proces botimi 3 libra, një roman, një vëllim poetik dhe një përmbledhje me proza të shkurtra.

 

NUK JAM PENELOPA…

Unë,
thur natën,
si merimanga,
Pëlhurën e dashurisë…
E,
ditën,
shthur,
atë,
që është endur
në një epokë
tjetër…
Nuk jam Penelopa.
Mtonjësit,
nuk erdhën.
U trembën,
fantazmat
e Itakës së vjetër…!

NE, TË VDEKURIT E GJALLË...


Të vdekurit e gjallë,
vërtiten
skutave
të territ.
Të gjallët e vdekur,
lypin
dashuri.
Hija e Hamletit,
hareshëm,
nxin
qiellin.
Kafka e Ofelisë,
thërmon
me ëmblësi,
eshtrat,
e atyre,
që,
ende
s’kanë lindur...!

NJË DITË…

Një ditë,
ti,
do bësh paqe
me veten,
dhe
me botën.
Unë,
do jem
e padukshme...
Skorje,
e flakur
pa pikë fantazie,
ne këndin
e fabrikës
së madhe,
të jetës…!
Ti,
do të më shohësh
mua.
Të pavlerën.
Të kotën.
Dhe…
Do të më lesh,
sigurisht,
aty…!
Ti,
njeri
që,
ke bërë paqe
me veten,
dhe,
me botën…!

LETER DREJTUAR QYTETIT GRI

Lumenjtë e mi,
rrjedhin,
në detin
tënd
të vdekur…
Dhe,
më hapen plagë,
në shpirt,
në tru.
Ëndrrat
mbesin
jetime.
Legjendat,
vdesin
këtu.
Lumenjtë e mi
rrjedhin,
në detin
tënd
të vdekur…
Dielli,
dashuri
e harruar.
Shpresat,
tretën
pa lindur.
Unë
Rozafë e flijuar…!
Lumenjtë e mi,
vdesin,
rilindin,
rrjedhin…
Nën
qiellin
gri.
Nën
malet
e trishtuar.

detin
tënd
të vdekur…
Tek ti,
që,
koha
të ka harruar…!

NO LIMIT


...pastaj
kufomën,
neurozat,
ma gëlltitën…!
Zemra,
më çmendi
me tiktaket
e saj.
Plaçentë e ndyrë
ti,
bota ime…!
S’ke faj!
…pastaj,
neurozat,
në shpirt
më gdhendën,
një humnerë
të thellë,
infinit...
Fluturojnë
copat
e trupit,
drejt ëndërrash
skandaloze,
duke klithur:
No limit!!!

KALENDAR

Një nga një i gris fletët.
Një nga një i ngrys ditët.
Përëndisë, ia bëj kurban
netët.
Muajt, s’kanë emra…
Vitet, i bëjnë sfidë rinisë.
Koha, dredhon duke imituar,
Përrallën e kecave, të Mama Dhisë…!
Mulliri i kafesë

Ti bluan, bluan skelete.
Përtyp kafka, mbeturina brinjësh,
çdo ditë.
Ti, bluan.
Bluan hije, linjash, konturesh, gjinjsh.
Ti, bluan, zhurmat, klithjet, përkëdheljet.
Bluan dashuritë…!
Bashkë me të ligun,
bluan dhe të mirin.
Ti.
Mulliri i kafesë, që, s’ta mbush
syrin...!!!

DON ZHUANI...

Endesh si hije, mes ecejakesh të pasosura…
Dashnor i përjetshëm.
Tragjik i shekujve.
Ti, Don Zhuani shqiptar i legjendave.
Ti, fantazma ironike e netëve…!
Konstandin!
“Vëlla” i përbaltur.
Pse frikë patën?
Pse s’thanë të vërtetën?
Doruntinat, ti, i ndërroje përditë.
Pse e përçudnuan kështu legjendën?
Pse mbyllën sytë?
Shkatërron dhe rilind.
Shuan dhe ndez,
Ëndrrat e vajzave të prera në mes...!
Herë – copa balte tragjike, lëshon.
Herë – ar – eliksir dashurie.
Herë Doruntinën – princeshë, përqafon.
Herë, i frikshëm, shfaqesh si hije.
Qëndron statujë, mes jetës dhe varrit.
Stepesh!
Të hysh, a të dalësh?
Të rendësh, mes territ, skandalit?
Hapin, gjëkundi ta ndalësh?
Konstandin!
Don Zhuani im shqiptar.
Oqeane lotësh mblodhe në altarët e pritjes.
Pasione pa fund ndeze.
Shuajte zjarre tragjikë.
Me alibinë - satirë të Ngritjes,
Nga i yti varr, alegorik…!
Endesh fantazmë, mes ecejakesh të panumërta,
Dashnor i përjetshëm.
“Vëlla”!!!
Ah sikur...
Doruntinat e dhimbjes, nuk vdesin.
Rilindin, nga brinjët e tua…
Si Eva, nga Adami, dikur …!!!

JAM NË MES TË PYLLIT…


Jam në mes të pyllit, zgjatma dorën…
Lakuriqi i natës, flatron lyrshëm.
Merimanga?
Ah, merimanga,
Makth që lëviz pareshtur këmbët.
Gjethet,
duar që vyshken e rrudhen pa lindur.
Koha,
ka vdekur në prag të së ardhmes.
E shkuara e uritur, lëmon dhëmbët.
Qielli,
e mbylli në varr ngjyrën blu.
Nata e gjatë, mbretëron gjithësinë.
Akrepat,
po shkallmojnë së mbrapshti orën…
Jam në mes të pyllit, zgjatma dorën,
Mos më lër këtu…

Endrra ne pjaten
e mungeses...

Jam po ajo bebe...
U linda të martën.
Ora 02.
Përballë teje
dhe një planeti të panjohur.
Unë-satelit-dhimbjesh,
ndiej gërricje dhe therje
të ngarkuara me shekuj,
minuta,
sekonda,
Gdhendur prej teje në testamentin gri,
Në trupin e lebrosur nga vitet,
bardhë-kuq-verdhë e zi.
Ende s’më ke njohur?
Kam ndërruar pelenat, jo fytyrën.
Prekmë përsëri
si dikur,
Kur Muzat m’i lëshove të kafshonin të uritura.
Skicoje përsëri buzëqeshjen,
tashmë mes rrudhave të lehta,
që përpijnë sa mundin
milimetrat - kilometra të lëkurës sime.
Planetin që fle brenda trupit të irnosur, me kafshime.
Ti,
mos luaj në skenën e asgjësë, rolin e të habiturës.
Jam po ajo bebe…
Tashmë, më e mençur me çmendurira,
Më e varfër me rini.
Luaj më mirë tragjedinë e radhës
dhe lërmë të vdes në rolin tim të martires,
Zgjedhur në akropolin e perëndive te mëshirës,
me të vetëshpallurën verbëri të mosqenies,
mes ëndrrave dhe pamundësisë
që m’i servire ti në pjatën e mungesës.
Po gdhin e mërkurë.
Qeshu!!!
Jam unë ajo e pafajshmja e orës 02.
Ishte e martë si sot, të kujtohet?
Dhe ylberi - shtrati im, ndrinte nën kurorën tënde,
si tani - kjo foshnjë e fantazisë sime
që do vdesë pas disa sekondash.
5…Mos m’i ndaj sytë
4…………....Më puth përsëri
3……………………Bekoje Muzën
2…………………..……………Ma fal ylberin
1………………………………………….Oiiiiiiiiiiiiiiii…
Dje ish e martë.
Ora 02

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj

(Botuar në "Gazeta e Athinës", dhjetor 2007)

 

ALISA VELAJ

 

 

Alisa Velaj u lind më 1982, në Vlorë. Ka kryer studimet në Fakultetin Histori-Filologji për Gjuhë-Letërsi. Më 2008 ka mbrojtur Master pranë departamentit të Letërsisë me temën: “Katarsisi në prozën Kuteliane”

Ka botuar librin e parë poetik: “Themelet e erës”, Tiranë, 2007. Ka botuar poezi në gazeta e revista letrare si:  “Fjala”,  “Poeteka”, Albania, etj.

Është bashkëautore në antologjinë poetike “Poesie Albanaise” Belgjikë, (Përmbledhje me poezi të përzgjedhura shqiptare botuar në Bruksel në gjuhën frënge).

Velaj është një nga moderatorët e aktivitetit “Poeteka 3” për poetët e rinj nga 2006 e në vazhdim.  Pjesë e bordit të revistës së përdymuajshme letrare “Fjala”, Mars 2007.  

Poezi e Alisa Velajt është një poezi imazhi, ku ndihet një frymë misticiteti.

Ka një kursim fjalësh, një vizatim të natyrës, objekteve dhe ndjenjave njerëzore me sa më pak penelata, veçori kjo e poezisë cilësore. Ndihet mallëngjimi për ikjen. Duke lexuar vargjet e Velajt ndjen se ke të bësh me një poete të pjekur, megjithë  moshën e re të autores, e cila para pak kohe ka debutuar me librin e saj të parë “Themelet e erës”. Në poezinë tonë të pas ’90 ka një prurje avangardiste të një brezi të ri poetësh që frymëmarrin dhe krijojnë në një “ambient të lirë”, tashmë janë shembur muret ideologjikë, po fryn një erë e re dhe tepër e mbarë për poezinë shqipe, do të thosha se “po vjen pranvera” dhe lulet e para sapo kanë çelur, një nga këto është padyshim poezia e A. Velajt.

 

Përzgjodhi poezitë Andi Meçaj

 

RRËFENJË PELEGRINËSH

 

Askush s’merr mundimin

Ta dëgjojë rrëfenjën prej fillimit.

Gjethja është gjethe

Dhe pema është pemë.

E gjelbra prore mbetet

Iluzion pamor,

A shtrat i drunjtë i pavetëdijes.

 

Njëherë dashurova bredhin që s’ishte bredh

Dhe tremba vetminë me degë kaltërsie.

Pastaj aq shumë më lodhi pagjumësia,

Sa rashë e lehtë pupël mbi kurora pemësh.

 

E pikërisht këtu nis përralla,

E asaj ç’ka pelegrinët të thanë për mua;

Se njëherë paskam qenë krejt prej mishi,

Por më pas-thurinë gjethnaje,

Një natë shtatori humba aftësinë

Që të ndiej afshet e kurmit tënd.

 

E ftohtë si në genet e origjinës,

Frymoj netëve nën hije qirinjsh

Pa kuptuar kurrfarë gjëje

Nga loja e brishtë e flakëzës.

 

...Dhe rrëfenja mbaron çdo natë me hënë

Kur ti i dehur nga lëbyrje trupash

U falesh Venerave me fytyra të mjegullta.

 

Pelegrin i trishtë

I udhëve ku pemët s’kanë gjethe!

 

ABSTRAKSION

 

Dhe hëna e njohu vetveten

Kuptoi se dritën e merrte prej diellit.

 

Unë,

Unë dhimbja vjeshtake,

S’kuptova asgjë…

 

Vështrova veç gjethet që iknin prej meje

Nën një ndriçim të hënës-pjepër.

 

Pastaj,

Pastaj nuk fola kurrë më!

 

LAMTUMIRË MBI NJË GJETHE

 

Po të lë me vetminë e drurëve

E të bredhave që s’njohën tjetër stinë

Veç gjelbërimit.

 

Po largohem nën një qiell të hapur, të hapur

Me idenë se kjo stinë nuk ishte utopi.

 

Ty, po të lë ngrehinës së lulëzimit...

 

NJË MIKU

 

Drurët kanë vetmitë e tyre

Vjeshtën

               Dimrin

                          Erërat.

                                 

Unë të kam ty,

Fiksuar mbas drurëve

Me keqardhjen tënde prej bredhi!

 

JERMI

 

Ra shi me gjyma

e u derdh qielli në tokë.

 

Lule-mëllaga s’di më kujt t’i lutet!

 

TINGUJ NË MUZG

 

Çdo tingull në muzg

Të bën të heshtësh.

 

Ti më vjedh ngjyrat

E më prin

Kah drita e fshehur

O natë!

 

UJI

 

-1-

Uji që rrjedh nëpër qenien time

I ngadaltë

     I rrjedhshëm    

               I lëngshëm     

                             Uji

 

Freski e lagësht

Buzëve mishtore.

Përherë rrëmbyese

Shkatërruese si uji.

 

Lumenj të pandalshëm

                     n’ajri marrafrymëse.

Lumenj përmbytës

                      të barërave jeshilë

Që bëjnë të dukshme

                       tejpashmërinë e ujit.

 

-2-

Ujë mërmëritës

Shpateve të malit.

 

Ujë tronditës

Thellësive të errëta.

 

I kthjellët

I prekshëm

Oazeve të tua.

 

Lëng trallisës prej oksigjeni të etshëm

I një kopshti ujitur me aroma.

 

Pa cak

Pa zanafillë

Uji.

 

THEMELET E ERËS

 

Themelet e erës

Gjenden në shtegtimet e Odiseut.

 

Pëlhura e shthurur

Është ngrehina

 

AKORD I VONUAR

 

Mbi telat e kitarës, fluturëz

Dridhesh si akord i vonuar.

 

Është e heshtur nata, fluturëz

Strehë vorfnore lakuriqësh të verbër.

 

I mban pezull tingujt,

I bën të heshtin fjalët,

I merr frymën këngës.

 

Ti dridhesh e dridhesh si një shpirt në erë

 

Pemë e lulëzuar zgrip greminash vullkanike!

 

NJË PLAKU MALËSOR

(Camajt 100-vjeçar)

 

Ti bacë s’ke dashtë me u plakë

e sytë bojë qielli

i çon kah drita.

Kandilin e shpërfill

në çdo shuarje duhani,

ndanë lisave

ku jetën shkon andrra...

 

RITUAL

 

Ai qëron përherë lëvozhga vetmie.

Në kopsht, unë lakmoj çdo çast harlisjen e zambakëve.

 

Ka perënduar!

 

ANTINARCIZE

 

Rebelimet

Janë shpesh të denja

Për një djalë plangprishës,

Lule-kaktusi im!

 

Askush s’e lejoi

Vjedhjen e eleksirit,

Rrëkëllyer etshëm

Thatësirave zhuritëse...

 

Gjembat e tu janë devetë e një kohe

Kur oazet mërguan prej shkretëtirës!

 

MEFISTOFELIANE

 

Jam Orakulli i Delfit.

 

Me fjalët e mia të dykuptimta

Çorodis gjithë njerëzit.

 

Një mëngjes u thashë atyre

Se qielli është kthjelltësisht i turbullt

Dhe ata vranë mendjen për ditë me radhë

Të gjenin misterin.

 

Kur një mbrëmje njërin prej tyre

E gjeta të vetmuar ndanë lumit Leto,

I thashë se adhuroj meskiniteti

 

LAKMI

Ndrymë mes gjanash mortore

(Edhe qielli yllsue ka me mbarue)

Përse lakmoj Zot?

                      G.Ungaretti

 

Mbaruan Moxartët!

 

E mbramja melodi e Rekuiemit

Tingëlloi mbrëmë

            në orën dymbëdhjetë të mesnatës. 

       

Salierët putheshin qetësisht me të dashurat e tyre

Në kopshtin ku u shua melodia,

Dhe asnjëri prej tyre nuk e vuri re,

Se trëndafili më i bukur

U shkërrmoq në një pluhur rozë.

 

Ata putheshin!

 

Pa mundur të kuptonin dot asnjë shenjë.

Nuk e dinin se (s) ishin të përjetshëm

 

QENIE

 

Qenia jam unë

              dhe ti

              dhe ai

QË S’E NJOHËM KURRË.

 

Është Guri

           mbi

          gurë. 

 

Fundi i librit   

Pas librit

 

SHTËPIA

 

shtëpia që mend po shembet është e jotja

dhe drurët që rrëzoi mbrëmë stuhia ishin të oborrit tënd

 

më lër të t’i konturoj përmasat në një tjetër hapësirë

ku trarët e çative janë më të sigurtë

dhe rrënjët kanë zënë vend në dhera të parrëshqitshëm

 

pastaj të të përqafoj pa patur frikë nga asgjë

 

NËNTOKËSORE

 

asnjë tingull në muzg

s’e gërvisht dot heshtjen

 

asnjë kërcitje dere

s’më ngjall më parandjenjë

 

strukem kraharorit tënd si pulëbardhë e plagosur

nga uturima erërash që shurdhojnë dhe të marrët

e frikëra boheme

mos humbas gjërat

që kurrë nuk i pata...

 

KARAFILA TË KUQ

 

karafila të kuq

vetmojnë në vazo qelqi

 

përgjumur mbi nënkresë

frymon qenia ime

 

e karafilat janë gjak

gjak të kuq po të them

 

MITURAKE

 

vogëlushi mërmërin një këngë të pakuptueshme

e pret që kërmilli të dalë prej guackës

 

rreth tij thuret gardhi me bredha të lartë

aq pranë njëri-tjetrit sa kockat e rrashtës.

 

 

QIRINJ

 

Mbaj qiej më të ftohtë se të tutë mbi supe

E plot qirinj të ndezur

Për torta që s’di ku i humba.

 

Ti më thua të hesht sonte

Në performancën e yjeve

E të vështroj rënien e tyre

Me të njëjtën uri

Që lakmoja dikur shkumëzime dallgësh.

 

Po tash qirinjtë më shkrinë ndër duar

E unë s’po di ku t’i vë…

 

ZOG I LINDUR NË KAFAZ

 

Më e vogla heshtje

është më i tmerrshmi kob

për të voglin zog

lindur në kafaz

 

Si të ta shpjegoj konceptin e lirisë

kur di se ke ditur kurrë

çdo të thotë të kesh flatra

 

Të hesht ende me dashje

është si të mohoj qiellin

është si të mohoj ajrin

 

Fllade të shqetësuara më fryjnë në shpirt

kur ti bie, bie nga çdo fl(u)turim

përmbi plagën time

hapur sa një shegë

 

Qiellin s’ta mësova dot as si nostalgji!

 

PUTRAT E VDEKJES

 

Vdekja i ka putrat e bardha

me push të butë lepurushësh

dhe bardhësi verbuese

si të dhëmbëve të tigrit

 

Me push lepurushësh

 

fërkohemi butë-butë

nëpër gjithë lëndinat

ku çelin lulet narcise,

por liqeni mes lëndinës

s'na e shfaq kurrë

pasqyrimin e tigrit...

 

MESHIM

 

Klith

sa të duash

në ashtin tim

 

Në kraharorin tim

sa të duash

klith

 

e në muzg klithmën tënde

mbyte në ujërat e këtij deti

 

të qetohem kur më meshon shpirti

me shijen e klithmës

në qiellzë e në gjuhë

 

KUFIJ

 

Dielli verbon mes ishuj resh

ishujsh të tretshëm

ishujsh të ikshëm

 

Dielli përflaket në kreshta resh

kreshtash të tretshme

kreshtash të avullta

 

I dashuri i cigankës

me pishtar ndër duar

kërkon kasollen

ku ngrica shkrin gjymtyrëve...

 

PËRTEJ ZJARRIT

Joelit

 

Ç’vështron përtej flakëve

vogëlush i ëmbël?

 

Ky oxhak mendimesh të shastisi krejt!

 

Shih zjarrin

si zjarrmon

në sytë e gjyshit

 

Ç’ka përtej tij

i përket veç bablokut

 

tash për tash…
 

GJURME

 

Veç gjurma e ujkut
e vetmja shenjë jete
mbi d
ëborë

 

SHPIRTERA

Mbi ujëra enden pulëbardha të plagosura.
Trishtimi detar i qiellit.

DASEM


Dasëm intriguese për çdo indiferent.
Dhëndri me nuanca jeshile kërcen si i marrosur me nusen që nuk është vetëm nuse.
Herë-herë ajo shkëputet prej fustanit të vet dhe shpërbëhet ne trup dhe dantella.

Këtij çasti orkestra shkumëzon tinguj.

AVENTURA

S’e kishte prekur kurrë fundin e vet.
Kur nje ditë iu bë mbarë, i hipi të parës anije që gjeti në breg dhe udhëtoi rreth botës për tre vjet, tre muaj e tre ditë.
Pak ditë para mbërritjes, gjeti në një ishull te braktisur vëllane e vet binjak.

TEMJAN

Lutem sërish pas heshtjes ose hesht prore pas lutjes.
Zambaku i ëndrrave i është larguar prej kohësh ngjyrës së bardhë.
E bardha e borës, e bardha e petaleve… e deri tek e bardha e vezës.

Një korb më  i zi se vdekja vjen rrotull zambakut dhe meket në krahët e shtrëngatës.

Era e temjanit të tejshpon nuhatjen…

MERGATE

Te mërgosh prej vetes në një stinë harrimi është si të jesh më pak se nje gjethe.
Këngëtarët e një festivali cicërimash më shkelin syrin pa të keq.
Rrethi i tyre ciklik fillon e mbaron me vetë Ata.

FRUT

Më shume se Zotin, ëndërronte djallin.

Fruti që kishte përtypur i gjyshi, qëndronte i kafshuar prej kushedi sa kohësh, mbi kanapenë e shtëpisë së braktisur.
S’i kujtohej fort mirë, në ishte ai apo ndonjë tjetër që e kishte lënë në mëshirë të fatit.

KRIM


Majë gjelbërimit rriteshin veç bredha.

Nën hijen e Tij, Natyra akuzonte Reminishencën, si banditin buzë rruge, i cili në vend që të vriste hijen, vrau veten.

Krim makabër për çdo fillestar…

ZOGJ


Është fëmija që mpin dhe diellin me vështrimin e tij.
Lapsi lëviz me ngadalë mbi letër dhe vizaton zogj në vend të gjetheve.
Degët, ashtu si dielli, përshendesin ëngjëjt dhe Lirinë.

 

HIJE

 

Hije të çoroditura

popullojnë netët tona

 

hije të trishta

që s’njohën kurrë trup

 

e lindën qenie veç në përralla

 

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj

(Botuar në “Gazeta e Athinës”, janar 2008)

 

ARIAN BOGDANI (Petro Papakosta)

 

 

U lind më 29.01.1966 në Vlorë. Ka botuar librat me poezi: ENARKSI- 2000; CILER 32- 2002; EN DELPHOIS EI- 2002; ATJE DHE PASTAJ- 2002, etj.

Në kohën e lirë ushtron edhe pikturën.

 

NJOHJE

 

Njoh vokalizmin e asaj marrëdhënieje

prej dënimit që kryej (bëj).

Ndjej çka fort më shtyn

e në të njëjtin vend më le.

Shkas nëpër gabime të pjerrëta

veç për t’u fuqizuar me hamendje.

Njëherë në kaq emërtoj…

dhe vigjëloj atë qetësi

që shpërthen në heshtje.

 

ËNDËRR

Ndoshta janë fjalëplazmime të pathënash

kjo zhaurimë mjegullthyese.

Majë godinash rrënjoset Kuptimi

me dimensione asnjanëse.

Poshtë nesh një tokë që na qaset

dhe na mplekset nëpër këmbë.

 

Një frazë nokturne

cilëson lugatin iks (x).

Hyn në hartën e Tundimit

për të qënë minimum i vetes.

Fryma e Prishësit përplaset

në kohën e mermertë

… dhe shembet.

 

HULUMTIM

 

Atë natë

sinonimet më ndihmuan

t’i shkojë zanafillës

më tej se sa gjuhëtari.

 

Nëpër disa pantomima

ku pasqyrohej gjithë elokuenca

e një ligji.

 

Nëpër disa gjeste

ku krejt rruzullimi

përfshihej.

 

KOLAZH

 

Është lehtësia

e prejardhur nga ajo gjë

që përbën peshën.

 

Edhe një fjalë me ngarkesë mitike

është vetë miti.

 

Të ngarkuara janë ditët

me shkarkime netësh.

 

I ngarkuar mbetet boshi

me një lutje të zbrazët.

 

ZHDUKET DUKE U SHFAQUR

 

E qortueshme sipas rreptësisë mungesa.

Po për ç’gjë qortohet ajo që s’është?

Ekziston, por s’ndodhet.

Kështu është natyra e saj:

Fillon dhe zhduket

duke u shfaqur.

Sido që të jetë,

e përmbushur, e mjaftueshme…,

e plotë është më rrënqethëse

dhe s’ia di shpagimin.

 

I ka edhe drita gjithë mbrapshtitë

që të çojnë tek përkryerja.

 

NË PRAG TË PREJARDHJES

 

Mësuam netëve bregdetare

të dëgjojmë zemërgjerësinë e guaskave,

dhe tmerrin e një puthjeje

të pipëtijë psalmodi erëzash.

 

Në verbëri të shohim dritën e skëterrës,

ne të mbetur në prag të prejardhjes.

 

Kureshtarë të heshtjes fjalosëse,

kaq ngadalë u rritëm

sa na u desh të kapërcejmë veten…

 

Ndonëse skeletosemi si pasardhës të rrjedhës,

do të duhen dënesat e ëngjëjve

të na përmendin.

 
TRADITA

 

Kjo mesditë synon karakterin

gjelbërues të ajrit.

Sajon padukshmërinë ku cungimi

justifikohet si mirëqënie.

Për shtresat e një keqkuptimi pagan

lyp mjeshtërinë e shkoqitësit.

Ia ka dalë ndonjëherë të reagojë

si vetëdije largvajtëse…

Në kufijtë e një vetasgjësimi

bën fjalë dhe gjeste për shenjtërinë e Tij.

Ka ndodhur një herë të vetme

të rikthejë mëngjesin,

atë mëngjes

që zgjon traditën.

 

PËRNGJASIM

 

Vringëllijnë dy, tre epoka

    si të metalta.

Xixë lëshon shpatë e kohës.

 

S’ mund të kemi qenë ne në ato frymëmarrje…

Në ato rrethore gjithnjë e më përmbyllëse.

Nëpër vertikalitetin ende luhet

një mizanskenë me diçka prej nesh,

prej mishi a floku

veç jo prej fjale.

 

Shtriqet njerëzia me veti horizontalitetin.

Skuqet për një paralele

të hequr me tokën…

Për një përngjasim

me dheun

tundohet.

 

ANTITEZË

 

Mbetemi me gjurmë shqelmimesh

nga mëri kujtimesh.

 

Me vendosjen e syzeve,

risjellim në zgavra

sytë e dikurshëm,

për t’u bërë edhe të tanishëm.

Dhe ti kësaj i thua ekzistencë?

 

Unë tkurrem,

dhe brenda meje

nga paraditja e së shtunës

deri në pasdreken e së dielës,

ndërhyn një javë e plotë

me insistimin për më tej…

edhe më tej akoma…

përpara fillimit,

në puqje me fundin.

Dhe ti kësaj i thua humbje?

 

MONOLOG PËR DY

 

Ajo që për kohën është ecje

s’është rrjedha jote.

 

Të ndjej, ashtu si ti

kur thua se më parandjen.

Ia dua trishtimin atyre qerpikëve,

edhe pse ka kohë që zëri yt

nuk thotë  fjalët e tua,

por është një klithje që nis erën.

Zhbëhen këto gjuhë flakësh,

e kjo prushanë rretherrotull

mbledh endecakë të brishtë,

të padukshëm e hyjnorë.

Atje ku s’ka më brigje,

ngrihet një tallazitje

e na lë ndër duar ndërgjegjen e detit.

Atë pjesë që më ofrove

brenda dhe jashtë asaj mbrëmjeje,

bëje krejt veten tënde.

Dora jote ende s’është bërë domethënie.

Më afër dielli  s’guxon

të gjejë ato fraza,

nëse ka të tilla

që provokojnë mizorinë.

Ka çaste kur të shkon ai belbëzim

pa ndrydhjen që i bën.

Pëshpëritje të forta thua

me zërin melankolik të potencës.

Ndonëse vështrimi yt ende

s’është bërë gjest,

as fjala – tragjedi,

ndaj jepmë çfarë mbeti para

dhe pas fjalës,

për të përkufizuar durimin

ose mposhtjen.

Ç’të them për mos-njohjen e vdekjes,

të heshtjes!

Të rriteshim fëmijë të mungesës,

bij fillim-fundesh!

 

Tashmë nënshtron zhurmat

nën hapat e tu

dhe vë rregull në qetësinë tënde.

Kërcitjen e prekjes tënde

jepu ditëve,

që të jenë zgjimet e mia.

Të ndjej, ashtu si ti

kur thua…

Rrjedha e gjuhës është koha jote.

 
ZBRAZËTIRË PLUS-MINUS HESHTJE

 

I hyj dhe dal prej saj

fshikulluar nga hapësira.

S’të mbushnin as heshtjet

që thosha,

as fjalët që s’thosha.

Me fjalë heshtja.

Kështu ishte e thënë:

Ajo zbrazëtirë kur mbushej me heshtje,

bëhej një emër

me mbiemrin në të kaluarën.

Kjo plotëri e privuar nga heshtja

bëhet një me mua

në kundërdritë.

 

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj

(Botuar në “Gazeta e Athinës”, mars 2005)

 

ADRIAN SALIAJ
 
 

Adrian Saliaj u lind më 1964 në qytetin e Vlorës. Lëvron që herët poezinë, prozën dhe sprovën e mendimit estetik, duke spikatur e tërhequr vëmendjen e krijuesve vlonjatë. Më 2007 boton librin e tij të parë poetik "Fjalët që bota harroi".               

Për një kohë të shkurtër emigroi në Austri.

 

DHE S’DI

 

Ia nisi këngës gjethja

Pikon e loton shpresa

ti hesht në fund të paqes

e s’di nga rrodhi vjeshta

e s’di nga rrodhi dimri

e s’di nga rrodhi jeta.

 

Pikon e loton gjethja

ti hesht në fund të paqes

ia nisi këngës shpresa

në ngjyrë të manushaqes

e s’di nga rrodhi vera

e s’di nga rrodhi vjeshta

ti hesht në fund të paqes

e s’di nga rrodhi jeta.

 

KA PER TE ARDHUR…

 

I vetëm

në çeljen e verdhë të mimozës

dhe shelgu që qëndis

qefinin tim në heshtje

gishtat e yjeve

si hala pishash

zbresin në shpirt

nga jorgani i shtrirë i qiellit.

 

Ka për të ardhur një kurorë

kushedi me ç’erëmime lulesh

mbi qefinin e shelgut tim.

Si mornicë ti shpirt

do rrëshqasësh yjshëm

në të tjera buzë

në tjetër qetësi.

 

***

 

Me kaçola loz

në shkallët e Olimpit

pullat shkëmbej

në tregun e zi.

Dy napolon

një Skënderbe

Një Zeus

shtrenjtë!

Një grusht me flori

Në djall betejat

e ndyra të pista.

Në botën vullkanore

që lëngon me protestat.

Është vapë!

Akropujsh ngjiten turistët

deti më zhvishet

të bëj pak not.

 

NENES TIME

 

Çdo ditë më shumë pakësohesh nënë, çdo ditë

më tepër fikesh.

Përse  kërkon të ikësh nënë, përse

kërkon të ikësh?!

Çdo ditë më keq gjellët e shijshme, çdo ditë

harron e thinjesh

për ku kërkon të ikësh nënë, për ku

kërkon të ikësh?!

Çdo natë më pak gjumë o nënë, çdo natë

të shfaqen hije

përse kërkon të ikësh nënë, përse

kërkon të ikësh.

Çdo natë mërmërit në dhëmbë, çdo natë

mua më fshihesh.

Po mos kërko të ikësh nënë, po

mos kërko të ikësh.

 

AH TI

                                         

Pa kur sërish them lamtumirë,

pa kur sërish sytë shkas mbi xham,

edhe vështroj në hapësirë

ca hije që me ty më ngjajnë.

 

E kur sërish ...

E kur sërish ...

ç’ish jeta vallë

torb’ e lypsarit

që portë më portë thërrime mbledh.

 

A mosvërshim e vetëtimës

qiell e tokë mespërmes?

C’ish jeta vallë?

Ah, ti sorkadhes e livadhit

Ah, ti ujvarë magji e kroit,

më le mbështetur në dritare

e mallin zgjon e jetën zgjoi.

 

TE TRE

 

Rrëshqet i pikëlluar oktapodi

ia hodhi këmbët hënës

duke lëpirë

si të ishte kandilëz deti.

 

Po tretem,

edhe pak

edhe pak...

Në këtë muzg luspor

me drita të zbehta,

të befta

të tre hamë vetveten.

 

MOS U TRISHT!

 

Mos i dridh qerpikët

në rrezet e fundit të diellit tretur.

Mos u trisht duke psherëtitur.

E thua: ç’më mbeti?!

 

Mbetet hëna, qielli sipër reve,

mbetet freskia, kaltërimi i detit,

mbeten ullinjtë, qiparisat

dhe kënga e zogut mes tyre,

mbeten ditë të reja që ende s’kanë nisur

dhe shpresat fluturuese, të bardha,

pulëbardha këlthitëse.

 

A e ndjen?

Nga gjithçkaja ka mbetur ende shumë:

mbetem unë.

 

MIQTE E MI

 

Dëborës që bie

s’ia gjej dot emrin.

Vrapimit të përrenjve

s’ua njoh drejtimin.

Orët ndërroj me zhurmat

e çmendura të trenave.

Me zverdhjen e gjetheve

ndërroj ditët.

Ne u lindëm

kufi ti vëmë

fatit, pafajsisë.

Duart e mpira

zgjatur dëshiruar  

drejt jetës

prekën vdekjen.

Mbetën të ngrira

të mpira

ndotur prej vetmisë

u tretën.

 

Ah!

Po vetëm atëherë

do t’ma kuptoni zemrën.

Kur veshët e lodhur

të kërkojnë mes zërave

që u gjen me hamendje

kuptimin.

Vetëm një tingull!

Atëherë

do vraponi drejt meje.

Kur sytë që humbin funksionin

në muret e trishtuara

të ngecin

mes egërsisë së dimrit.

Koha e zënë dhjetra herë

në befasinë e vdekjes

të përkulet përpara atdheut

kujtimesh

dhe peshën e mallit

detyrës

me dhimbjen

e fikjes.

                                             

Austri 1993

 

AZEM TROQE

 

 

Azem Troqe u lind më 1966 në qytetin e Vlorës. Ka ndjekur studimet e larta në Fakultetin Gjuhë-Letërsi në Elbasan. Ka botuar poezi në shtypin periodik si: “Zëri i rinisë”, “Nëntori”, etj. Poezia e tij shpreh shpirtin e tij të shqetësuar poetik, timid dhe të ndjeshëm, karakteristikë kjo edhe e natyrës së tij njerëzore.

 

MENGJES

 

Vizatoi një derë,

hyri brenda.

Mira dhe Jori

pinin çaj.

Një pellush

hante qafën,

kaçurrelat vrisnin

karficën.

Ajri mbante

erë të mirë.

Kot e shava, tha,

këtë mëngjes.

Dielli në kopsht

hante fruta

të kuqërremta.

 

HENA NE DRITARE

 

Hëna futi kokën në dritare,

futi dorën në shtrat, preku një trup

të lakuriqtë. Në të vërtetë ishin dy trupa

të lakuriqtë. Preku bukuri mashkullore.

Gjëra të tjera më të bukura

nuk i pa dot, nuk i preku.

 

PASDITE NE FSHAT

 

Lëkundjet e kumbullës larguan të fundmin

harabel të ditës. Lehja e qenit

shoqëron kthimin e bagëtive. Rruga

pa hapa. Së largu vjen e qara e pyllit.

Hija e rëndë e një reje paralajmëron shiun.

Vajza në dritare psherëtin: -të gjithë

e ditkan dhimbjen time?

 

KUSHTUAR A. H.

 

Po vuan poeti,

zemërndarë në thela

nga thikë e dashurisë.

 

Eklips total diellor,

mbi fytyrën e tij fytyra e saj

është ngulur.

 

Mbaruan ditët e mëndafshta,

stilolapsi fle në xhep.

 

Gjithë ky burrë i madh

u fut

në një gotë verë.

 

Duke u lutur çdo natë

bukurosheve të frikshme

mos të trishtojnë

stilolapsin e tij të zjarrtë.

 

NE VARRIM

 

I vdekuri buzë gropës së varrit.

Përreth përcjellësit. Qiparisat në heshtje.

Dikush flet për virtytet

e të ndjerit, për ndershmërinë, për meritat.

Nga mallëngjimi i dridhet buza,

nga goja i derdhen tinguj gjysmakë.

Njerëzit nënqeshin. E zbresin të vdekurin në tokë

dhe ndërsa i hedhin baltë, kujtohen, edhe ai

ishte dikur një gjysmëmemec i lezetshëm,

përsëriste fjalët si rrotë e ndryshkur,

kujtojnë shakatë që bënin, fillojnë të gajasen.

Gjithë duke qeshur, i vënë përsipër ca lule

dhe largohen duke thënë: “Sa keq që na le, miku ynë!

kishim nevojë për ty”.

 

I vdekuri në varr isha unë.

 

PERQAFIMI

 

Seç kishte një lodhje të bukur.

Nga nëna e saj e sëmurë a ndofta

e pamësuar ish me bardhësinë e pandalshme

të mureve, çarçafëve, doktorëve.

Më ftoi për kafe në bar.

Flokët i kish si nata, sytë si deti, buzëqeshjen,

si dhe emrin, i kish prej lulemimoze.

Kur u ndamë, më vodhi një përqafim.

Mbrëmja qeshi, miratoi. Nuk u pamë më.

S’e kërkova.

 

Ruaj përqafimin,

mbërthyer në shpirt

si gur të çmuar.

 

ENXHI LUAN NE PIANO

 

Enxhi luan në piano.

gishtat e saj janë yje

mbi vesën e mbrëmjes,

muzika e saj këngë bajameje

në fillimmarsin e pranverës.

Po ajo nuk e di.

 

E vogël bota,

futet e tëra në dhomën

ku Enxhi luan në piano,

hidhen e përhidhen karriget

nën ritmin e pambarimtë,

zogj të kaltër çukisin

ditën e djeshme,

që akoma pat mbetur

shtriqur mbi divanet,

muret përloten,

bëjnë “shët” me fashat e dritës,

 

sepse Enxhi luan në piano.

 

VDEKJA

 

Baba, kush është ajo zonjë e bardhë

atje tej, që na përshëndet

me dorën e bardhë e me fjalë

gëzimi?!

 

Kopshtarja e kopshtijeve tona.

E përhershmja. Shëtit nga lulja

në lule, nga pema në pemë,

prashit dheun, krasit degët,

nuk lodhet, tëharr barërat,

mbledh gjethet, nuhat lulet,

duke thithur hundët. Këndon:

“jetë, o jetë e shtrenjtë”!

 

Herë-herë këput

një trëndafil

a një zambak.

 

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj

SAZAN GOLIKU

 

Sazan Goliku është pseudonimi letrar i Pandeli Koçit. U lind në Vlorë, më 1942. Më 1956-1960, nxënës në gjimnazin “Ali Demi” në Vlorë; 1960-1962, mësues në rajonin e Fierit (Marinëz-kantjer); 1963-1967, Fakulteti Histori-Filologji (dega e gjuhës dhe letërsisë shqipe) në  UT; 1967-1968, punonjës kulture në SHQUP; 1969-1980, redaktor letrar në shtëpinë botuese “N. Frashëri”; 1980-1981, kurs pasuniversitar njëvjeçar për filozofi 1981-2002, redaktor, zëdhënës shtypi dhe kryeredaktor i Fletores Zyrtare në Kuvendin e Republikës; 1985-1992, pedagog i jashtëm për Letërsinë e Kosovës në UT. Ka botuar: 11 libra me poezi e prozë, mbi 17 libra për fëmijë. Nga viti 1960 dhe në vazhdim ka botuar studime, kritika, intervista e recensione letrare në organe të shtypit, letrar e shkencor si Zëri i Rinisë, Drita, Zëri i Popullit, RD, Republika, Nëntori, Studime Filologjike, Dardania Sacra, Fjala, Jeta e Re, Jehona, Mehr Licht, Poeteka,  Zëri, Albania, Telegraf, Obelisk, Universal etj. etj. në Tiranë, Prishtinë e Shkup. Ka qenë autor i mjaft teksteve të këngëve fituese të festivaleve në RTV. Ka shkruar zëra në Enciklopedinë e re Shqiptare. Ka fituar disa çmime letrare kombëtare e vendore. Ka qenë anëtar i Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë që nga viti 1969. Ka qenë bashkëredaktor (me Prof. Dr. Emil Lafen) i Kushtetutës së Republikës të Shqipërisë (1998). Ka qenë zëvendëskryeredaktor i revistës shkencore juridike-sociologjike “Pajtimi” dhe redaktor i revistës “E drejta parlamentare dhe politikat ligjore”. Ka qene ideator dhe nismëtar i klubit letrar “Ali Asllani”. Është Kryetar i Shoqatës Mbarëshqiptare të Shkrimtarëve për Fëmijë e të Rinj. Është bashkëpunëtor i Institutit të Gjuhësisë e Letërsisë. Ka zë në “Leksikonin e shkrimtarëve shqiptarë” të Hasan Hasanit, në “Leksikonin e shkrimtarëve për fëmijë” të Odise Grillos, në “Leksikonin e gazetarëve shqiptarë” të Hamit Boriçit dhe trajtohet gjerë në “Histori e letërsisë shqipe për fëmijë” të Astrit Bishqemit etj.

                                               

ALIASLLANÇE PER ALI ASLLANIN

 

Me qerpikun e një vashe mbushur dritë e derdhur lot

thuri rrjetën mjeshtërore ky poet i brishtë, i fortë.

 

Me një krah pulëbardhe deti, me një pendë shqiponje mali

vargje shkroi e vargje gdhendi nëpër faqe derdhur ari.

 

Ku i gjeti, ku i vodhi ato fjalë që rrjedhin mjaltë?

Zemr' e tija fluturonte Labërisë atje lart.

 

Ku i mblodhi, si i torri ato vargje valëzore?

Nëpër shkrepa e sallone hoqën valle dorëpërdore.

 

Burokrati dhe poeti në kafaz të trupit tij

si dy tigra kokat hanin me urrejtje xhelozi.

 

Ç'armë pati, si qëlloi drejt në zemër vashërinë?

Me magjinë e bukurisë ndezi flakë dashurinë.

 

Nëpër rreshtat e ylberit, kuq e zi kur flakëronte,

ngrehej, ndrinte nder' i kombit: "Vlora! Vlora!" kur gjëmonte.

 

Trokëllinte mbi kalldrëm shkop' i thatë i zyrtarit.

Çelte sythe, hapte lule shkop' i gjallë i këngëtarit.

 

BALADË BUKURIE

 

Mbi një lule fushe kundroja një flutur.

Qenkish mrekulli e brishtë!

Ajo mblodhi krahët sipër

sikur donte të më thoshte: Kapëm!

Me dy gishtat - dridhshëm

e zura, e ngrita lart

me frikën mos më ikte

(pa e kuptuar se po prishja një magji,

pa e ditur se po mëkatoja).

 

Pluhuri shumëngjyrësh i krahëve nën diell

u daravit u shtjell ylber dashurie...

 

Flutura

pa ngjyrë

flatroi

rrugës

së bardhë

të asgjësë.

 

AFËR LARG

 

Ajo - vjedhësja e diellit

rrezet-flokë mbi supe hedh.

Nuk djeg supet mermer gdhendur,

sytë e mi i verbon krejt.

 

trëndelinë që derdh aromë

afër larg drejt zemrës qiellit.

 

STINË

 

Muaj shkurt ende nuk kishte dalë.

Në klasën e 5/C

nxënësi Adam puthi në buzë nxënësen Eva.

"Nuk ndjeva asgjë!" – tha ai.

Ajo ia ktheu me një shpullë.

"Nuk ndjeva asgjë!" – tha ai.

 

Muaj mars ende nuk kishte hyrë.

 

TRIPTIK

 

Vajzat e reja ende pa bërë dashuri

shkruajnë fshehurazi vargje

në fletoren e matematikës.

 

Në vorbullën martesore të fëmijërritjes

do t'i kenë harruar ato vargje

ndërsa thurin vargojtë e halleve.

 

Kur të plaken …eh, kur të plaken

do t'i kujtojnë

e do të qeshin dhimbtas me to.

 

TË NGORDHËSH NËN DIELL

 

Ethet e bukurisë më zunë nga sytë e tu

shëtitores me pluhur e zhaurima

                                                buburrecësh metalikë.

Ishte zheg i hirtë me diell të verbuar.

 

Ç'kërkon nga unë, o sëmundje e bukur?

O përbindësh që nuk të mund dot

me shpatën time të ndryshkur.

Bëhem dhe unë në ëndërr përbindësh

                                                që ngop dëshirat e tua

atje ku bashkohet e ndahet zanafilla.

 

Nuk e di kur do më lëshojë ky virus bukurie!?

Mbeta një vezë e thyer nga syri

                                                në gojë të nepërkës.

 

 

HAMENDJE

 

Nga rubineti i vjetëruar i banjës rrjedh e rrjedh

një curril i hollë uji.

Bëj ta mbyll e s'e mbyll dot.

Një curril dashurie rrjedh e rrjedh dhe tek unë.

Bëj ta ndal e s'e ndal dot.

 

Edhe atje te të pajetët,

do të rrjedhë kokëfortësisht

ky curril.

 

E PARATHËNA

 

Kujt ia ke vjedhur ngjyrën e syve,

qiellit engjëllor pa re

apo detit të egërsuar

në tërbim epshor?

Në muzg do të shuhesh si deti

pas fshehjes së diellit në horizont.

Në ag do të çelesh

me sytë e sat bije.

 

URDHRI I GJAKUT

 

Sterna Paradisea –

një shpend i vogël, më pak se njëqind gram,

dy herë në vit shtegton njëzet mijë kilometra

nga Spanja në Australi dhe anasjelltas,

veç për të bërë dashuri.

 

Nuk ka frikë nga grabitqarët fluturues,

aq më pak nga erërat e pabesa,

frikësohet vetëm mos e braktis

e dashura.

 

MAGJI 13

 

Kjo flutur e bardhë rreth portretit tënd

lëngun e buzëve qershi kërkon të gjerbë,

erëmimi i bukurisë e deh me xhelozi –

Jetëshkutëra ëndërron

 jetëgjatësinë tënde.

 

Deri kur kjo magji e bardhë

do t'i ngazëllejë ata që magjeps?

 

Pse m’u shfaqe ashtu mirazh

lakuriq lakuriq lakuriq

apo vetë zoti donte i tillë t’i fanepsej

njeriut mëkatar me sy estetikë?

 

Grabite shpirtra -

ende lëngojnë,

rrënove dëshira -

i flake përbuzshëm

në hone kotësie...

 

Cila fatthënë i këndoi të ardhmen

asaj që të lindi statujë të mermertë nga valët?

 

EKOLOGJIA E SHPIRTIT

 

Gurëzit e buzëdetit të vrisnin shputat e këmbëve

dhe ti kërceje ëndshëm vallen e dhimbjes gudulisëse.

Sa u zhyte në ujë,

u bëre delfinkë që kërkon delfinin.

 

Te puthja e njelmët

i ka rrënjët gjaku.

 

ELEGJI

 

Në "pub" duke kërcyer nën tingujt çmendurak

përleshur me vallen e dritave mashtruese,

tinëzisht djaloshi e puthi vajzën në sup,

bash aty ku qafa bardhoshe zgjatej krenarisht.

Ajo ngriu si lulja mes akujve,

dritat u shkrin n'errësirë,

në heshtje shurdhuese u kthye muzika,

buzët e djaloshit – dhëmb ujku në mish.

 

Diku në një luftë pa kuptim po jepte shpirt

i dashuri.

Në sytë pa jetë i ishte fiksuar fytyra e saj.

 

ZHGËNJIM

 

Pas shiut mbetën pika pika pika.

Petlat e luleve të ngopura

i vunë pikat si vadhë t'ia tregonin diellit

sa të delte befas pas reve.

Saora  dielli

shpërfillës i avulloi.

 

MAGJI 33

 

...të çelësh nën hënë

lule të zeza mishngrënëse

me polen helmi e dhëmb nepërke

dhe nesër në ag

të gdhihesh luleshqerë

vesuar nga drita

gjalluar nga ajri...

 

AKT 3

 

Ajo ia nisi nga bula e veshit.

Lëpi e kafsho, sharro e lëpi...

Ai dëgjonte rënkimet e shekujve -

vinin së thelli nga gryka e saj.

Dy pyjet e flokëve nisën të vallëzonin

mbi prushin e buzëve shndritur nga llava

që shtrihej e ngrihej së brendshmi

para shpërthimit zemërak.

Ai s'dëgjoi asgjë tjetër

veç urdhrit të pathyeshëm

të krijuesit misterioz.

 

XHELOZI

 

Trokëllinte tiktaku i takave...

Teksa  takonte të tjerë të ftuar

ajo i gëlltiste të gjitha bukuritë

veç njërës.

 

DEHJE

 

Buzëdetit mes dallgëve e shtrirë lakuriq

me bërrylat mbi zajet e bardhë farfuritës

ajo përplaste këmbët dhe

ujët shkumëzonte gëzueshëm.

 

Nga sipër kundroja, i dehur bukurie

sytë e saj dhe detin:

dhe të kaltër dhe të gjelbër,

dhe të hirtë dhe të yjëzuar.

 

Në thellësitë e syve,

në largësitë e detit

bluja e errët priste pa mëshirë si me sharrë

horizontin.

 

Vallja lozonjare e ngjyrave

prush e zjarr më ndezi

ashtu më këmbë nën teshat e bardha.

 

Së fundi u binda. Shpirti

nuk qenka tjetër veç trup.

 

TINGUJ

 

Tinguj pa zë

ylber para shiut

cijatjet e bravës

shkëndija që nuk shuhen

gonxhe

lule

një gotë verë për dashurinë

 

FATLUMET

 

Në rrjetën e merimangës në pyll

ranë

dy miza të çiftuara.

Sa afër dashuria e vdekja!

Përpëliteshin dridheshin zukatnin krahlehtat –

shumëkëmbëshja thurte epshin e vet.

Befas

një rreze dielli çau rrjetën mortore.

Mizat fatlume flatruan

njëra nga veriu e tjetra nga jugu dhe

nuk u kthyen më kurrë.

 

PARA TEJE...

 

Hape derën,

mos u druaj nga bukuria.

Nesër Afërdita e rrudhur

do t'i hapë vetë kanatat,

por ti s'ke për të hyrë.

Shkretëtira e verdhë do të shpaloset para teje...

 

Dhe në këpucët e tua me thembra të ngrëna

do të ketë hyrë rërë.

 

PA FILLIM E FUND

 

Misteri i dashurisë së verbër

pa fillim e fund

hekurosi si jakën e këmishës së larë

trutë e mi të dhjamur

njëqelizor.

 

DRAMA

 

I dashuri përplasi pjatën murit të xhelozisë.

U bë copa-copa.

Po dashuria e saj ishte kristal i rrallë.

U kthye në rërë të imët, të verdhë

që nuk ribëhet sërish zemër.

 

Ish i dashuri i ngjiti copat e pjatës së thyer.

Në të hodhi ashtu të pazier

mishin e plakur të dashnores së re.

I mbeti në fyt.

 

LARG TEJE

 

Në odën perëndimore

valët e mendimit kanë ngrirë.

Lulet e ndjenjave

shpërthejnë

me ngjyra

e aroma

demoniake.

 

Djallushi i dashurisë zgjati krahun e purpurt.

Në dorë mbajti diellin inatçor

që po turrej i etur mbi malet e kaltër,

gjersa u shuan flakët epshore

në fytyrën plot dritë të Afërditës.

 

Vdekja vëzhgonte ziliqare te vrima e çelësit

dhe tretej dhe shuhej dhe vdiste...

Mbi plepin karshi

sorrat krrokatnin pa pra -

muzgut të dridhshëm kërkonin

degën e dashurisë së humbur.

 

Në odën perëndimore

valët e mendimit vërshuan të liruara...

Hiri i ndjenjave – fir nëpër natë.

 

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj

(Botuar në “Gazeta e Athinës”, shtator 2009)

 

PANDI KORDHA

 

Kur mora Librin me poezi të Pandit, u befasova, sepse një jetë të tërë e njihja si një profesor të aftë matematike. E kam patur profesor të lëndës së astronomisë në maturën e shkollës së mesme. Më pas, kur së bashku me kompozitorin Haxhi Dalipi organizuam grupin e mrekullueshëm folklorik të Vlorës, e kishim drejtor të Pallatit të Kulturës. Gjithnjë i mençur, fjalëpak, meditativ, ndihmues e asnjëherë pengues.

Është i diplomuar ne Shkencat e Natyrës UT në degën e Matematikës. Ka botuar katër libra në fushën e matematikës, tekste ndihmës për sistemin arsimor parauniversitar dhe Universitar. Vëllimi me poezi FJALE TE NDRYDHURA është libri i parë i autorit në fushën e letërsisë,  publikuar në vitin 2006. Libri më duket tepër interesant për mënyrën se si e sheh botën autori dhe me poezitë e tij më të mira na sjell emocione të një lloji tjetër.

 

TABU E DJAJ

 

Shumë iluzione,

tabu e djaj me brirë

dhanë shpirt,

kur panë të valëvitej me hov

Flamuri Kuq e Zi

atje në Kosovë.

 

Djaj të tjerë sot

struken me maska

ndër kabinete e kanceleri,

thurin intriga,

mprehin thika

nën mantelin demokraci.

Djajtë si ujqit

qimen e ndërrojnë,

çastin presin, vrëngthi të kafshojnë.

 

Kosovë, moj trimëreshë,

aspirata jote dëshirë e Perëndisë, …

nuk tutesh prej intrigash

prapaskenash e thikash të djallëzisë

 

Kosovë e lashtë,

Kosovë e Re,

Vend burrash të lindur

për Flamur, për Atdhe !

 

RROTA E HISTORISË

 

Qysh prej fillimit

Njerëzimi ecën në rrugë

të përpjetë.

Ecën dhe shtyn rrotën

e historisë së vetë.

Rrota vërtitet, herë vrullshëm,

herë ngadalë,

përplaset, shkakton dhimbje

me hak e pa hak,

derdh gjak.

Derdh gjak nga gjaku i njerëzimit

Për hir të “paqes“,

të përparimit !

 

S’mund të vërtitet ndryshe

kjo rrot’e historisë,

të shkelte, të shkatërronte

të gjitha djallëzitë?

S’besoj që mençurisë njerëzore

t’i jenë shterrur energjitë !

Apo kjo botë është absurditet,

mbart dhunën

në thelbin e vetë?!

 

MEDITIM

 

Ëndrra të vyshkura pagjumësie

si gjethe vjeshte fërfërijnë.

Troku i mendjes nga larg dëgjohet

asgjë tjetër s’pipëtin.

Ku po shkon kaq e azdisur,

ç’ka ndër mend kjo mendja ime,

nuk e sheh që nata nxin?

 

Dhe prej territ

krejt pa pritur

nëpër qiell seç shkrepëtin,

troku i mendjes kishte ndezur

mijëra ëndrra dhe qirinj.

 

KËNGA E ZEMRËS

 

Ah, moj zemër

si s’pëlcet

aty brenda mot e jetë,

sheh bilbilat si këndojnë

dhe të lirë fluturojnë!

 

    Fol, o zemër, ç’ke që s’flet!?

Ke ca ditë që shumë troket,

mos do vallë të jesh e lirë

të endesh në hapësirë?

Ndoshta unë të jam mërzitur,

se prej simes xhelozi

je e ndrydhur,

je drobitur.

 

    Ke vendosur e më s’rri?

Si të duash zemra ime,

unë s’kam tjetër dashuri …

do të ndjek kudo të shkosh,

do të vij dhe unë me ty.

 

XHA MILOJA

 

Dikur,

me Xhevdetin

kolegun tim të letërsisë,

dëgjonin provimet e pjekurisë.

Natën vonë, vapa mezi binte …

Ujë, … pak ujë të ftohtë

kushdo desh të pinte.

 

Xha Miloja, roja i shkollës,

i papërtuar,

ecejak me gotat në duar.

Një çast u ul aty pranë

tek ne në tavolinë.

Kureshtar, i hutuar dëgjonte …

mendja e tij diku fluturonte.

Hajde, hajde …

sinus, kosinus,

minus dhe plus?!

Ç’gjëra të reja po dëgjojmë !

Ishte (ndoshta) i organizuar,

kujtonte i gjori se dhe matematikën

partia e kish zbuluar !

 

KOZMOSI KA VRIMA

 

Me syt’ e mendjes

çaj kupën e qelqtë të qiellit,

përtej hapësirë e pafund: kozmosi...

Yj e planet,

diej gjigandë plot shkëlqim.

Kometa flokëgjata vërtiten fluturim.

Shoh yje që lindin, yje që vdesin,

pafundësisht galaktika të panjohura

në heshtje presin.

galaktika të reja fshehur

mezi presin.

Bukuri mahnitëse!

Mjegullnaja difuze me dritë të bardhë përshkoj tejpërtej,

kudo materie e shpërndarë.

Larg, shumë larg yje supernova, pulsarë

e kuazarë.

Befas shfaqen vrima të zeza, të frikshme

si kratere vullkanesh gjigandë...

veç nuk nxjerrin llavë,

materien dhe dritën thithin e përpijnë,

gjithshka zhdukin

në thellësi të territ të vetë.

E çuditshme,

Vrima të zeza paska gjithandej...

jo vetëm këtu, po dhe përpjetë !

 

GOZHDËT NGULEN

DHE NË MISH

 

Sot vrasësit

kokën mbulojnë me gunë,

gjykohen të vrarët

se paskan ushtruar dhunë!

Quhet i dhunshëm

dhe ai që këput zinxhirët e robërisë

për të qënë i lirë në shtëpi të vet!.

Gjyqtarët sikur qenkan zënë ngushtë,

thonë:

Tu jepet të vrarëve liri me kusht!

Liri me kusht?!

Kushti s’ na lë të qetë,

si gozhda e Nastradinit dikur …

E dimë: Nastradini hyn e del

në shtëpinë tënde,

sa herë të dojë varë pallton

në gozhdën që enkas nguli në mur.

 

Dhe Krishtin me gozhdë e gozhduan …

Ç’ gozhdë farkëtojnë

Nastradinët e rinj

në farkat e diplomacisë, sërish?

E dimë: Gozhdët ngulen dhe në mish!

 

GRERËZA

 

Një herë guxova

një grerëz ta dëboj

dhe vilen e rrushit zura ta afroj.

Si plumb më goditi,

mbi dorë u përplas,

jetën s’ e kurseu ajo grerëz kamikaz

veç të merrte hak.

Ndoshta “kish të drejtë”

se unë i dhashë një shkak.

 

Po të tjerat ç’ patën?

Thuajse një divizion prej tyresh

u sulën me tërbim,

për shoqen e vrarë kërkonin shpagim.

Prej asaj dite dhe asaj ore

kuptova që grerëzat

i paskan të forta lidhjet farefisnore!

 

NJERIU DHE NATYRA

 

Gjithçka në këtë botë

prej grimcash qenka ndërtuar,

dhe toka dhe shkëmbi dhe drita dhe uji

dhe ajri ...

grimcat qëndrojnë bashkuar!

Sa të ngjeshura janë disa lëndë,

pse nuk thërrmohen,

çfarë i mban grimcat e tyre

aq shtrënguar?

 

Dhe uji i ngrirë

nuk pyetka për çelikun!

Kush e mendonte që një ajsberg

të çante Titanikun?

Forca të përbindshme paska mbyllur Natyra

në të errëtën mikrobotë!

Njeriu kërkon aty të hedh dritë,

të zhytet, të pushtojë thellësitë,

nuk resht,

kërkon e kërkon të mposhtë Natyrën,

t’ i marrë asaj gjithçka:

pasuritë, thesaret, sekretet

kudo që janë fshehur.

I duhen njeriut të ndreqë “padrejtësitë”,

të fluturojë në hapësirat e mëdha.

Njeriu dhe Natyra-

dy partnerë, dy kundërshtarë,

herë njëri, herë tjetri fitimtar.

 

DIEJ ALEGORIKË

 

Ku e kam shkrepsen
ndez qirinë?
Erdhi dimri,
diellin e zunë retë…
      dimër i ashpër sivjet.
Fryn erë e ftohtë,
njerëzit pak diell kërkojnë,
      diell të ngrohtë.
Të presim…
Ndoshta nuk do presim gjatë,

se ditët shkurtohen,
ndoshta njerëzit
      vetëshpallin diej të tjerë,
         gjejnë si të ngrohen.
Ka mundësi? Rri e mendohem…
Qiriri u fik…
a mund të ngrohen njerëzit
        me diej alegorikë?

 

PERSE BIEN KAMBANAT?
Hermetike

Ding, ding!...
Dong, dong!...

    
bien kambanat.

dong!... Ding, dong!...
     bien, bien papushim.

Ding, Ding, Ding!...

Dong, Dong, Dong!...

     Përse bien,
Diiing, diiing… Dooong, dooong!?...

 

E DUA LIRINË

 

Lirinë e dua

      Sa të jem i ri

Më vonë të ma falësh

        nuk më hyn në punë,

se atëherë, unë

              nuk do jem më unë.

 

Përgatiti për botim Hiqmet Meçaj

(Botuar në “Gazeta e Athinës”, maj 2008)

 

LEFTER ÇIPA

 

 

 

Poemë

 

FTERRE, BOTE MIDIS MALESH…

 

1.

Fterrë botë midis malesh

O ylberi që nuk kapesh,

Ç’ke një dritë përpara syve,

Si një dritë e perëndive

Qielli përpjetë kaluar,

Bukurinë ta ka pikuar,

Ndaj dhe ke burra të flaktë,

Djem të bukur dhe të artë,

Djem të bukur dhe të mençur,

Për historinë janë gjendur.

 

2.

Fterrë moj pika e besës,

Shkëmbi me mjaltë i bletës,

Pesë mëhalla në gryka,

Si pesë kupa të florinjta.

Zallet në varrenë e bardhë,

Kanë burime të kristaltë,

Aty shpirti gjen shërimet,

Aty dashuritë rriten,

 

3.

Të gjithë vashat vitore,

Porsi hënëza qiellore,

Nuse për të nusëruar,

Viset për të zbukuruar.

Vashëza trëndafilishte,

Yjeve u bëjnë zgjime,

E zgjuajnë yjet nga ëndrrat,

Në trëndafil, i kthejnë gjembat

Zemra djemve u rrëmbejnë,

Marrin dhe në zogj i kthejnë,

 

4.

Fterrë moj si kupë argjendi,

Kush engjëll pranë të ndënji?

Mos është engjëll i miqësisë,

Që flet gjuhën e Perëndisë,

Që flet gjuhën e tërë zogjve,

Ndaj dhe Zoti zbret për shlodhje,

Këtu i gjalli s’ka vdekje,

Dhe i vdekuri s’pranon tretje.

 

5.

Fterrë jastëk i poetit,

Syr’ i bukur karshi detit,

Tek ti s’mbaron vjershërimi,

Se ka shtrojenë bilbili.

Ndaj këtu lista gjethojnë,

Edhe burrat flakërojnë,

Këtu gërxhet gjerdanohen,

Këtu mjegullat largohen,

Këtu s’pranon vendi hije,

Se syr’i Diellit bie.

 

6.

Fterrë zemër e miqësisë,

Ku është fjal’ e mençurisë,

Ku bie, e shfaq zambakun,

Ku kuvendimi shtron sharkun,

Urë e Labërisë së madhe,

Që lidh detinë me male,

Lidh Bregun me Labërinë,

Zemra kërkon gjakësi,

Gjaku gjakut i jep dorën,

Malet shkarkojnë dëborën.

 

7.

Vendi, këtu gjen gjuhën,

Këtu, ku puth buza buzën,

Këtu loti bëhet këngë,

Këtu guri peshon rëndë,

Këtu guri s’rrokulliset,

Por dhe shkëmbi nuk gremiset,

Se mali s’ka shkarë kurrë,

Këtu nuk bie furtunë,

Se flitet gjuhë e shqipes,

Flamuri lart valëvitet.

 

8.

Këtu zogu përplas krahët,

Këtu vrapin, mbajnë valët,

Këtu shkëmbi, të jep dorën,

Këtu mali të ul kokën,

Këtu erërat vijnë e kthehen,

Këtu vetë burimet dehen,

Këtu zbardhon, bardhësia,

Këtu rri zgjuar liria,

Këtu zbret e shlodhet Dielli,

Këtu e shtrin shpirtin Qielli.

 

9.

Këtu, dhëndurë dhe nuse,

Mbjellin edhe mbledhin lule,

Këtu rrojnë që të gjithë,

Shkulin net e mbjellin ditë.

Këtu foshnjën e rrit vesa,

Pleqërinë e mban shpresa,

Këtu bota e do botën,

Këtu djali do babanë,

Këtu vëllai do vëllanë,

Nga motra kurrë s’janë ndarë.

 

10.

Këtu dihet ç’është Atdheu,

Që kur ishte Skënderbeu,

Këtu është shkolluar jeta ,

Kur Prizren i lidhi besa,

Këtu u firmos me dorë,

Për Smajl Qemalin Vlorë,

Këtu kënga ishte marrë,

Që kur ka lerë lab’ i parë,

Këtu dhe dyfeku krisi,

Kur liria rrugën nisi,

Këtu pati djersë dhe punë,

Lulëzimi s’u tha kurrë,

Këtu ish demokracia,

Që kur ka qenë Labëria.

 

11.

Këtu hëna i lan faqet,

Kur mëngjesi vjen dhe hapet,

Po të ish Noli në Fterrë,

S’do ta kish lënë Atdhenë,

Se këtu ra dhe trumbeta,

Kur dha kushtrimin Gjoleka.

 

12.

Këtu flet gjuha e zemrës,

Me fjalë të ëmbël të këngës,

Siç i flet dhe miku mikut,

Siç i flet trimi fisnikut,

Ky është zër’ i bashkësisë,

Dashuria e kombësisë,

Kjo është jetë e jetuar,

E ardhmja e pambaruar,

Ndaj të gjithë, të gjithë tokë,

Gëzuar, o miq fteriotë,

Gëzuar për vit e mot!

 

Përgatiti Andi Meçaj